MRPiPS intensywnie pracuje nad nowelizacją, która usankcjonuje kwestie utraty wpłat uiszczanych przez obywateli do ZUS. W korespondencji do RPO ministerstwo zauważyło problematyczność związaną z odbiorem społecznym przypadków, w których ZUS podważa zasadność ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.
Na początku grudnia 2025 r. rzecznik praw obywatelskich, Marcin Wiącek, zwrócił się do MRPiPS z prośbą o ustosunkowanie się do medialnych relacji dotyczących przepadku wpłat obywateli w ZUS. Dotyczy to sprawy, którą w październiku nagłośniła „Gazeta Wyborcza”, opisując przypadek kobiety, która przez 19 lat uiszczała składki od pensji w swojej firmie. ZUS orzekł, że nigdy nie powinna ich opłacać, a z jej indywidualnego konta Zakład zagarnął 350 tys. zł.
RPO zwrócił uwagę, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadza ograniczenie do pięciu lat na możliwość dokonywania korekt deklaracji rozliczeniowej oraz raportu imiennego miesięcznego przez podmiot opłacający składki.
„W opinii ZUS, jeśli ktoś posiada przeważającą liczbę udziałów w spółce i jednocześnie jest w niej zatrudniony na umowę o pracę, to trudno mówić o standardowym stosunku pracy. Zakłada, że umowa o pracę ma charakter pozorny, a obywatel nie powinien z tego tytułu podlegać ubezpieczeniom społecznym” – czytamy w korespondencji rzecznika.
Według RPO decyzje ZUS wykluczające z ubezpieczeń społecznych nawet kilkadziesiąt lat wstecz – bez zagwarantowania realnej szansy na odzyskanie niesłusznie pobranych wpłat – godzą w konstytucyjne standardy ochrony praw jednostki.
Wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej, Sebastian Gajewski, w odpowiedzi zamieszczonej przez RPO poinformował, że trwają działania nad zmianami w tej materii. Jak zakomunikował, resort pragnie, by okres przedawnienia na żądanie podmiotu płacącego w odniesieniu do ZUS w obszarze zwrotu nienależnie wniesionych składek rozpoczynał swój bieg dopiero w dniu, w którym ZUS powiadomi go o zaistnieniu nadpłaty.
Ochrona konstytucyjnych uprawnień majątkowych płatnika
Jak dodał wiceminister, zamiarem tej zmiany jest pełniejsze zabezpieczenie ochrony konstytucyjnych uprawnień majątkowych osoby opłacającej składki. Zasygnalizował, że projekt przewiduje również przeniesienie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na mocy prawomocnej decyzji ZUS.
Gajewski podkreślił, że wprowadzenie regulacji dotyczących przeksięgowania składek z inicjatywy ZUS ma na celu wykluczenie ryzyka negatywnego wpływu weryfikacji przez ZUS podstawy do ubezpieczeń społecznych na przyszłe uprawnienia i wysokość emerytur i rent.
„Ponadto, w przygotowywanych przepisach, oprócz przeksięgowania z urzędu składek, wypłacone świadczenia krótkoterminowe (zasiłki chorobowe, opiekuńcze, macierzyńskie i świadczenia rehabilitacyjne), które zostały przyznane w oparciu o tytuł, który ZUS zakwestionował w drodze decyzji, byłyby uznawane z mocy prawa za wypłacone z innego tytułu, który ZUS wskazał jako obowiązujący danego ubezpieczonego” – objaśnił wiceszef MRPiPS.
W korespondencji do RPO Gajewski podkreślił, że to rozwiązanie zminimalizuje niebezpieczeństwo, że weryfikacja przez ZUS podstawy do ubezpieczeń społecznych spowoduje po stronie ubezpieczonego obowiązek zwrotu niesłusznie pobranego świadczenia oraz konieczność ponownego składania podań o to świadczenie z innego tytułu. (PAP)
kkr/ joz/