We wtorek, 16 grudnia, opublikowano rocznik statystyczny dotyczący Kościoła katolickiego w Polsce. Poprzednie dane Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wskazywały, że deklaratywna liczba katolików w Polsce sięga aż 91,5%, co plasuje nas na czele światowego rankingu. Problem polega na tym, że są to deklaracje, a jak prezentuje się rzeczywistość? Ile osób regularnie uczestniczy we mszy, przystępuje do komunii i posyła swoje dzieci na lekcje religii w szkole?
Niedawno GUS w swoim roczniku statystycznym dotyczącym wyznań podał, że w 2024 r. odsetek katolików w Polsce wynosił 91,5%. To by implikowało, że jesteśmy krajem z największym odsetkiem katolików na świecie.
Na drugiej pozycji znajduje się San Marino, gdzie według danych ARDA odsetek katolików wynosi 86,2%, a na trzeciej lokacie Paragwaj z 84,8% katolików. Łącznie w 13 krajach świata ponad 80% społeczeństwa stanowią katolicy, głównie w Ameryce Środkowej i Południowej. W Europie, oprócz Polski, są to: Chorwacja, Monako, Portugalia i San Marino. We Włoszech katolicy stanowią 70,9% populacji, we Francji 58,2%, a w Hiszpanii 55,4%.
Jesteśmy państwem o największym odsetku katolików na świecie, ale te dane opierają się na deklaracjach przynależności, na formalnym członkostwie. A jak wygląda kwestia praktykowania wiary? Czy traktujemy wiarę z powagą, czy jedynie jako element lokalnego folkloru, ponieważ „tak jest przyjemnie i rodzinnie”? Odpowiedzi na te pytania dostarcza opublikowany we wtorek 16 grudnia rocznik statystyczny Kościoła katolickiego, zatytułowany „Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia za rok 2024”.
Z najświeższych danych za rok 2024 wynika, że „statystyki dotyczące praktyk religijnych ulegają stabilizacji” — czytamy w raporcie.
Dalszy ciąg artykułu dostępny jest pod materiałem wideo
Orlen inwestuje w punkty ładowania pojazdów elektrycznych. Rozbudowana strategia korporacji
Jaki odsetek katolików chodzi do kościoła?
Najwyższy odsetek katolików odnotowano w diecezji katowickiej (94,1%) oraz siedleckiej (93,8%), a najniższy na obszarach z dużą populacją prawosławnych, jak również ze znacznymi skupiskami muzułmanów pochodzenia tatarskiego, czyli w diecezji drohiczyńskiej (71,7%) i białostockiej (73,1%).
To jednak dane dotyczące katolików nominalnych. A ilu z nich traktuje swoją wiarę poważnie i realizuje ją zgodnie z nakazami?
Wskaźnik dominicantes, określający frekwencję na obowiązkowych mszach świętych w 2024 roku, osiągnął poziom 29,6%, natomiast communicantes, czyli osób przyjmujących Komunię świętą, wyniósł 14,6%. W zestawieniu z rokiem 2023 oznacza to wzrost wskaźnika dominicantes o 0,57 punktu procentowego oraz wzrost wskaźnika communicantes o 0,64 punktu procentowego – jak wskazano w roczniku.
Zobacz także: „Do Jego Świątobliwości Papieża Leona”. Rekordowy napływ listów do Watykanu
Ten wzrostowy kierunek zmian został zaobserwowany niemal we wszystkich diecezjach – czytamy dalej.
„Można więc stwierdzić, że zmniejszenie praktyk religijnych spowodowane ograniczeniami epidemicznymi ustabilizowało się (bowiem przed pandemią COVID-19 wskaźnik dominicantes wynosił 36,9%, a communicantes 16,7%)” – zauważyli analitycy kościelni.
Najwyższy odsetek osób uczestniczących we mszach odnotowano w diecezjach: tarnowskiej (62,34%) i rzeszowskiej (52,44%), a najniższy w diecezjach: koszalińsko-kołobrzeskiej (17,53%) i szczecińsko-kamieńskiej (17,59%). W diecezjach: łódzkiej, sosnowieckiej, warszawskiej i zielonogórsko-gorzowskiej wskaźnik dominicantes jest nadal niższy niż 20%.
Analitycy zaprezentowali także mapę wskaźnika względnego communicantes, ukazującą, jaka część wiernych uczestniczących we mszach przystępuje do Komunii Świętej. Przeciętnie w Polsce czyni to 49,51% uczestników mszy, przy czym najwyższy odsetek występuje w diecezji ełckiej (58,64%), a najniższy w diecezji rzeszowskiej (35,37%).
Oprócz katolików, którzy traktują swoją wiarę poważnie, są również ci, którzy „dają sobie szansę”, czyli uczęszczają do kościoła nieregularnie, na przykład w Boże Narodzenie i Wielkanoc, lub wcale, ale posyłają swoje dzieci na lekcje religii.
Dzieci uczestniczące w lekcjach religii
Rocznik prezentuje dane dotyczące liczby uczniów na wszystkich poziomach edukacji, od przedszkoli po szkoły podstawowe i średnie. W tym obszarze widoczny jest regres, gdyż w roku szkolnym 2024/2025 w zajęciach z religii uczestniczyło 75,6% dzieci, w porównaniu do 78,6% w poprzednim roku szkolnym. Nadal jest to wartość znacznie wyższa niż wskaźnik uczestnictwa we mszach świętych (29,6%).
Zobacz także: Grób przeznaczony do likwidacji? Jakich opłat cmentarz nie ma prawa pobierać? [PORADNIK]
Najbardziej widoczny spadek odnotowano w liceach ogólnokształcących, gdzie odsetek uczniów uczestniczących w lekcjach religii obniżył się do 48,1% z 57,5% rok wcześniej, oraz w technikach, gdzie spadek wyniósł odpowiednio do 54,2% z 61,7%. Najmniejsze zmiany zaobserwowano w szkołach specjalnych (bez zmian rok do roku na poziomie 86,3%) oraz w szkołach podstawowych (spadek do 86,4% z 87,7% rok wcześniej).
Najmniejszy odsetek dzieci uczestniczy w lekcjach religii w diecezjach: warszawskiej (53,2%) oraz szczecińsko-kamieńskiej (59,1%), a największy w diecezjach: tarnowskiej (96,1%) oraz przemyskiej (95,8%).
Interesujące jest, że w diecezji katowickiej, pomimo nominalnie największego odsetka katolików (94,1%), w lekcjach religii uczestniczy jedynie 76,6% dzieci. Należy to jednak raczej porównywać ze wskaźnikiem dominicantes (uczestniczących we mszach), a nie z odsetkiem katolików nominalnych; w diecezji katowickiej we mszy uczestniczy zaledwie 26,8% mieszkańców.
Największa różnica pomiędzy odsetkiem dzieci uczestniczących w lekcjach religii a odsetkiem uczestnictwa we mszach świętych występuje w diecezjach: łowickiej (22,5% dominicantes i 86,4% dzieci uczestniczących w lekcjach religii), płockiej (24,6% dominicantes i 85,8% dzieci uczestniczących w lekcjach religii) oraz we włocławskiej (23,4% i 81,4%).
Najmniejsza rozbieżność między tymi dwoma danymi występuje w diecezjach: warszawskiej (19,9% dominicantes i 53,3% dzieci uczestniczących w lekcjach religii w szkołach), białostockiej (38,2% dominicantes i 71,7% dzieci uczestniczących w lekcjach religii) oraz w tarnowskiej (62,3% i 96,1%).
Niemal wszystkie dzieci w Polsce są ochrzczone
Choć praktyki religijne większości nominalnych katolików w Polsce trudno uznać za spójne z deklarowaną przynależnością do religii, istnieje jedna praktyka, której wierni się trzymają. Mowa o chrzcie. Porównując dane statystyczne dotyczące liczby chrztów z ISKK z danymi dotyczącymi liczby urodzeń z GUS, widać, że niemal wszystkie dzieci są chrzczone w obrządku katolickim.
W 2024 roku na 251,8 tys. urodzonych dzieci odnotowano 247,2 tys. chrztów, co oznacza, że chrzty stanowią 98,2% liczby urodzeń. Wskaźnik ten, z niewielkimi wahaniami w latach pandemicznych 2020-2021 do odpowiednio 87,8% i 95,2%, stale utrzymuje się powyżej 98%.
Możliwe, że nawet pomimo utraty wiary Polacy są szczególnie przywiązani do tego konkretnego obrzędu, na przykład ze względu na rodzinę, albo… dzieci rodzą się głównie w rodzinach katolickich. Za tezą o wyższej dzietności katolików niż osób innych wyznań lub ateistów przemawiałoby porównanie odsetka chrztów wśród urodzeń z odsetkiem nominalnych katolików w Polsce. Ponad 98% urodzonych dzieci jest ochrzczonych, podczas gdy katolicy stanowią 91,5% społeczeństwa. Wynikałoby z tego, że jednym z powodów spadku dzietności w Polsce może być między innymi utrata wiary.
HtmlCode
Potwierdzeniem tego trendu może być zmniejszająca się liczba małżeństw zawieranych w kościołach. Według danych GUS w 2024 r. zawarto niecałe 59 tys. małżeństw wyznaniowych, co stanowiło zaledwie 44,1% wszystkich zawartych małżeństw. Jeszcze dekadę temu w kościołach odbywało się blisko 63% ślubów.
HtmlCode
Poważny problem kościoła jako instytucji
Kościół katolicki w Polsce przechodzi kryzys, którego przyczyną jest nie tylko wciąż niska frekwencja na mszach i spadek liczby ślubów kościelnych. Kryzys ten uwidacznia się również w liczbie powołań.
Przeczytaj również: Liczba duchownych w Polsce jest najniższa w historii. W ciągu roku ubyło blisko tysiąc osób
„Liczba księży inkardynowanych [przypisanych do konkretnych instytucji] do diecezji i eparchii [prowincji] w 2024 r. wyniosła 23 tys. 274, co stanowi ponad 6-procentowy spadek” w porównaniu z rokiem 2018 – informuje ISKK w roczniku. Spadek rok do roku wyniósł 1,4%, a rok wcześniej – zaledwie 0,6%. Jedynie w pierwszym roku pandemii odnotowano większy ubytek księży (2%). Oznacza to, że starsze roczniki umierają, a nowych kapłanów przybywa zbyt mało, by zastąpić tych, którzy odeszli.
„W 2024 r. liczba alumnów diecezjalnych wynosiła 984, co stanowi spadek o 5,3% w porównaniu z rokiem 2023” – czytamy dalej. Od 2018 r. spadek powołań kapłańskich osiągnął aż 50,4%, a największy był w diecezjach: gliwickiej (-90,5% od 2018 r.), opolskiej (-80,8%) oraz wrocławskiej (-77,6%). Najmniejsze ubytki alumnów odnotowano w diecezjach: częstochowskiej (-12,5% od 2018 r.), warszawsko-praskiej (-22%) oraz warszawskiej (-23,1%).
W męskich zgromadzeniach zakonnych ubyło w ciągu roku 2,9% zakonników i na koniec 2024 r. było ich 7123. Największy spadek odnotowano w zakonie Paulinów, który stracił 27% zakonników, do 255.
Mniejsze spadki odnotowano w żeńskich zgromadzeniach zakonnych. „W 2024 r. liczba sióstr zakonnych wyniosła 15,4 tys., co stanowi spadek w porównaniu z poprzednim rokiem o 1,3% rdr” – podano w roczniku.
Parafie obsługiwane przez jednego kapłana
W rezultacie tych zmian w niektórych parafiach w Polsce posługuje tylko jeden kapłan. Co ciekawe, sytuacja ta dotyczy również diecezji częstochowskiej.
Najmniej kapłanów przypadających na jedną parafię odnotowano w diecezji warmińsko-mazurskiej oraz w łowickiej (średnio po 1,1 kapłana na parafię). Najwięcej księży posługuje natomiast w kościołach diecezji warszawskiej – średnio 3,1 na parafię. Kontrastuje to z siódmym najniższym w Polsce odsetkiem mieszkańców uczestniczących we mszach świętych w tej stołecznej diecezji (19,85%).
W diecezji szczecińsko-kamieńskiej, gdzie odnotowuje się najniższy wskaźnik uczestnictwa mieszkańców we mszach świętych (17,6%), na parafię przypada średnio 1,4 kapłana, co sugeruje, że władze kościelne nie kierują specjalnie dodatkowych sił do regionów, w których odnotowuje się większy spadek wiary. Może to po prostu wynikać z większej liczby alumnów w tych regionach.
Autor: Jacek Frączyk, redaktor Business Insider Polska
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.