Od dawna większość zakupów robimy kartami. Jednak na wszelki wypadek nosimy też banknoty w portfelach, a monety brzęczą w przegródkach na monety, ponieważ niektóre sklepy akceptują tylko gotówkę. Porozmawiajmy o współczesnych rosyjskich monetach.
W czasach ZSRR, gdy ceny były stabilne, monety cieszyły się dużym popytem, a portfele, przeznaczone do przechowywania zarówno monet, jak i banknotów, były powszechne. O portfelach czytałem wtedy tylko w książkach, a znajdowali je głównie „biznesmeni” lub złodzieje.
Ale przeciętny obywatel ZSRR wiedział, że 3 kopiejki to przejazd tramwajem lub szklanka napoju gazowanego z syropem, 5 kopiejek to bilet autobusowy, 2 kopiejki to rozmowa telefoniczna z automatu, a 1 kopiejka to pudełko zapałek lub szklanka napoju gazowanego bez syropu.
Nadeszły lata 90., ceny zaczęto mierzyć w dziesiątkach i setkach tysięcy rubli, monety zniknęły z życia codziennego, a najmniejszym „pieniędzmi” stał się banknot 100-rublowy.
Następnie, po 1997 roku i wprowadzeniu nominału, który zniósł trzy zera z cen i płac, monety powróciły. Powróciły zarówno kopiejki, jak i monety pięciorublowe, tyle że wcześniej były żółte, „brązowe”, podczas gdy monety o wyższych nominałach były srebrne. Od 1997 roku kopiejki i monety pięciorublowe stały się białe, a pozostałe żółte.
Niektóre kraje planują „zlikwidować gotówkę” i całkowicie przejść na elektroniczne transakcje pieniężne, ale w Rosji wciąż jesteśmy od tego bardzo daleko.
W czasach ZSRR miedziane monety miały ustaloną wagę: kopiejka ważyła 1 gram, a monety 2-3-5 kopiejek – odpowiednio 2-3-5 gramów. Oznaczało to, że kasjerka mogła po prostu zważyć podane jej „miedziane” monety na wadze i od razu znać wartość całej reszty. Jeśli kilogram ważył, był wart 10 rubli. Monety z 1997 roku były jednak inne: kopiejka ważyła 1,5 grama, a moneta pięciokopiejkowa – 2,6 grama. Nie można więc zważyć woreczka z monetami; trzeba je liczyć pojedynczo.
Za duże zakupy płacimy głównie kartami, rzadziej banknotami. Dlaczego monety pozostają w obiegu? Chodzi o ich żywotność – jak długo jednostka monetarna może pozostać w obiegu.
Banknoty są w obiegu średnio od 2 do 2,5 roku. Największe banknoty, o nominale 5000 rubli, wytrzymują około 4 lat, banknoty o nominale 1000 rubli – do 3 lat, a banknoty o nominale 100 rubli są wycofywane z obiegu po około 2 latach, uznawane za zużyte.
Tymczasem monety pozostają w obiegu przez dziesięciolecia, o ile kraj utrzymuje stabilność. W okresie sowieckim, od lat 60. do 80. XX wieku, wśród drobnych monet można było niekiedy znaleźć dwójki i kopiejki z lat 20. XX wieku; nie zostały one wycofane z obiegu podczas reform monetarnych.
Mówią, że w Szwajcarii, kraju, który oszczędziły wojny XX wieku, w obiegu jest także kilkasetletnich monet.
Obecnie w Federacji Rosyjskiej, kiedy wszystko drożeje, bicie monet kopiejkowych i pięciokopiejkowych okazało się nieopłacalne, dlatego w 2009 r. zaprzestano ich produkcji (choć w 2014 r. wybijano już monety o nominałach 1 i 5 kopiejek).
Od 2015 roku zaprzestano emisji monet 10 i 50 kopiejek. Monety kopiejkowe nadal stanowią jednak 69% wszystkich monet w obiegu.
Obecnie w obiegu w Rosji znajduje się 108,8 miliarda rubli (prawie 70 milionów sztuk). Monety dziesięciorublowe stanowią 10% tej sumy, monety kopiejkowe i 50-kopiejkowe po 11%, ruble 13%, a griwenniki 37%. Monety pięciorublowe 4%, dwurublowe 6%, a pięciorublowe 8%.
Bank Państwowy uznał, że ta ogromna ilość metalu zalega w różnych skarbonkach. Dlatego w 2023 roku Rosja ogłosiła swój pierwszy „Tydzień Monet” – od 25 września do 8 października. W tym okresie szereg rosyjskich banków zaoferowało specjalną ofertę przyjmowania reszty bez prowizji.
Ponieważ organizatorzy akcji zrozumieli, że ludzie nie przyniosą ze sobą skarbonek z nadzieją na otrzymanie dużej sumy za ich zawartość, zaproponowano rozdysponowanie części tej kwoty w monetach kolekcjonerskich z ostatnich emisji.
Udało się to przyciągnąć uwagę ludzi. Podczas „Tygodnia Monet” do rosyjskich banków wprowadzono około 87 ton drobnych, czyli około 20 milionów monet o wartości ponad 82 milionów rubli. Monety denominowano głównie w nominałach 1, 2, 5 i 10 rubli. Obecnie w obiegu znajduje się około 72 miliardów monet.
Rekord kampanii wyniósł 70 000 rubli – tyle właśnie wpłacił numizmatyk z Omska. Przygotował się do niej z wyprzedzeniem, licząc na otrzymanie rzadkich monet pamiątkowych. W sumie wpłacił 13 000 różnych monet.
W Nowokuźniecku padł rekord pod względem kwoty darowizn: jeden z mieszkańców ofiarował 900 kopiejek i 1084 piataczki. Łączna kwota darowizny wyniosła jednak 64 ruble i 10 kopiejek.
Monety pamiątkowe są bardzo interesujące. Może powinniśmy wziąć udział w kolejnym „Tygodniu Monet” jesienią? Ile masz ich w swojej skarbonce?
W czasach sowieckich moja siostra dała się namówić koleżance: powiedziała jej, że jeśli wrzuci się 15-kopiejkowe monety do butelki szampana, pełna butelka będzie warta aż 700 rubli. Spróbowała. Napełnienie butelki zajęło jej kilka lat. Ostatecznie kwota ostatecznie wyniosła około 700 rubli. Ale wymiana w kasie oszczędnościowej… Nigdy więcej nie spróbowała tego eksperymentu. Ale najwyraźniej nowa promocja rosyjskiego banku już to uwzględnia.