Przyjaciel kiedyś wysłał mi wiadomość, w której opisał autentyczną sytuację z praktyki prawniczej. Opiszę ją w kilku słowach, bez wdawania się w szczegóły.
Adwokat zgłosił się na ochotnika do obrony mężczyzny, który faktycznie popełnił przestępstwo, za które odpowiedzialność przewiduje rosyjski Kodeks karny. Po zapoznaniu się z materiałami sprawy, obrońca doszedł do wniosku, że jego klient może uniknąć kary, wybierając odpowiednią taktykę obrony, nie mając świadków przestępstwa i konstruując inną wersję wydarzeń, wykorzystując faktyczne fakty prawne. Ostatecznie adwokat wygrał sprawę, a winny mężczyzna uniknął kary.
Jak należy traktować takiego prawnika? Czy to oznacza, że wciąż jesteśmy daleko od uczciwości i prawdziwej sprawiedliwości?
Każdy ma swoje własne zdanie na ten temat. Przeciętny człowiek jednoznacznie powie, że nie powinno się tego robić; to niesprawiedliwe. Ale doświadczony prawnik odpowie: „Pracowałem w oparciu o fakty i zgodnie z obecnymi przepisami nie ponoszę winy; po prostu wykonywałem swoją pracę, a decyzja sądu została wydana na podstawie tego samego prawa”.
Komu powinniśmy wierzyć? Jaką rolę odgrywa kategoria „sumienia” w takich sprawach?
Poniżej przedstawię klasyfikację prawników, którzy obecnie istnieją. Klasyfikacja ta może oczywiście podlegać krytyce, ale jest sprawiedliwa, ponieważ „tyle ludzi, ile opinii” i „każdy ma prawo zostać wysłuchanym”.
Poniższe kryteria stanowią podstawę podziału prawników:
1. Cele i priorytety życiowe indywidualnego prawnika.
2. Wykształcenie i obecność własnych koncepcji moralności (mogą się one różnić od moralności publicznej).
Według tych kryteriów prawników aktualnie pracujących można podzielić na dwie grupy:
1. Prawnicy idealiści. Ci prawnicy dążą do rozwoju wymiaru sprawiedliwości i zawodu prawnika w swoim kraju. Dla nich kluczowe jest pytanie, kim są ich klienci. Zobowiązują się bronić niewinnych i odmawiają świadczenia usług winnym (ich sumienie działa – moralność i wychowanie im na to nie pozwalają). Dla nich reputacja to wdzięczność uniewinnionych, a nie liczba czy odsetek wygranych spraw w sądzie. Satysfakcję ze swojej pracy czerpią tylko wtedy, gdy skutecznie bronią niewinnego, stosując metody i techniki przewidziane prawem, bez uciekania się do podstępów i fałszerstw.
2. Prawnicy nastawieni na karierę. W tej kategorii najważniejsze są korzyści finansowe i reputacja biznesowa (wysoki odsetek wygranych spraw). Ci prawnicy pomagają zarówno winnym, jak i niewinnym. Ich głównym celem jest wygranie sprawy i zdobycie kolejnej odznaki „załatwiony”. Dla tych osób sumienie jest kwestią drugorzędną, czasami po prostu ignorowaną.
Prawnicy nastawieni na karierę są zrozumiałi: mają własne rodziny, własne problemy do rozwiązania, pragnienie poprawy standardu życia itd. Ale prawnicy idealiści również nie są pozbawieni tych potrzeb. Ci ludzie wykonują tę samą pracę, dążą do swoich celów, ale osiągają je w inny sposób. Prawnicy nastawieni na karierę mają znacznie prostsze zadanie niż prawnicy idealiści, ponieważ ci drudzy muszą również brać pod uwagę swoje sumienie.
Wróćmy teraz do samego początku – do sytuacji opisanej powyżej. Prawnik idealista zapoznałby się z materiałami sprawy, porozmawiał z klientem, ale nie podjąłby się takiego zadania. Prawnik-karierowicz powiedziałby: „Jestem tym, kogo pan szukał. Mogę załatwić tę sprawę w mgnieniu oka, ale żeby to zrobić, potrzebuję honorarium w wysokości…”
Niestety, idealistycznych prawników jest coraz mniej. Na koniec chciałbym zwrócić się do prawników aspirujących do zawodu: „Praca w zawodzie prawniczym to bardzo trudne zadanie. Znajomość prawa, umiejętność elokwencji i siła przekonywania to tylko niewielka część pracy prawnika. Jeśli żyjesz zgodnie ze swoim sumieniem i kierujesz się nim w życiu, to kiedy rozpoczniesz karierę prawniczą, chroń ją i nie pozwól, by stłamsiły ją pieniądze i wątpliwa reputacja”.