Precyzowanie warunków sankcji darmowego kredytu oraz zasad badania zdolności kredytowej konsumenta to kluczowe zmiany w projekcie ustawy o kredycie konsumenckim po uzgodnieniach. Pozostałe propozycje, takie jak ograniczenie treści reklam kredytowych, w dużej mierze zachowały swój pierwotny kształt.
Konieczność wdrożenia dyrektywy unijnej w zakresie kredytu konsumenckiego do polskiego porządku prawnego stanowi podstawę do opracowania nowej ustawy. Analiza skutków regulacji (OSR) projektowanych przepisów jasno wskazuje, że wprowadzenie odrębnego aktu prawnego jest uzasadnione zakresem i liczbą przewidywanych zmian. Pierwsza wersja projektu została opublikowana przez Rządowe Centrum Legislacji w lipcu ubiegłego roku, a jej najnowsza wersja, udostępniona w piątek, uwzględnia poprawki wypracowane podczas międzyresortowych uzgodnień.
Przygotowane przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów regulacje mają na celu ustandaryzowanie zasad i procedur związanych z zawieraniem umów o kredyt konsumencki. Obejmują one obowiązki informacyjne kredytodawców i pośredników kredytowych przed zawarciem umowy, a także prawa i obowiązki konsumentów, kredytodawców oraz pośredników w trakcie trwania umowy. Projekt precyzuje również uprawnienia konsumentów oraz konsekwencje dla kredytodawców i pośredników w przypadku niewywiązania się z nałożonych obowiązków.
Projektowane przepisy obejmą cały rynek kredytów konsumenckich, ponieważ zniesiony zostanie górny limit wartości kredytu, którego przekroczenie wyłączało dotychczas zastosowanie tej regulacji. Jednocześnie, w nowej wersji ustawy, sprecyzowano zakres umów, które będą podlegać jej zapisom. Na przykład, usługi typu BNPL (kup teraz, zapłać później) nie będą już klasyfikowane jako umowy o kredyt konsumencki w świetle nowych przepisów.
Sankcja kredytu darmowego nabiera nowego kształtu
Istotne zmiany dotyczą również tzw. sankcji kredytu darmowego (SKD). Jest to narzędzie kary dla kredytodawcy za uchybienia, które skutkuje tym, że konsument jest zobowiązany do zwrotu jedynie kapitału pożyczki, bez naliczania odsetek, prowizji i innych opłat.
Kwestia SKD była przedmiotem intensywnych dyskusji wśród interesariuszy. Związek Banków Polskich podkreślał potrzebę prostoty w stosowaniu SKD, krytykując wcześniejsze propozycje za nadmierne komplikowanie zasad jej nakładania. ZBP podnosił również argument o instrumentalnym wykorzystywaniu obecnej sankcji przez kancelarie prawne. Z kolei mec. Karolina Pilawska, reprezentująca konsumentów, wyrażała obawę, że **brak skutecznej SKD może prowadzić do sytuacji, w której sąd zastosuje jej miarkowanie, uniemożliwiając konsumentowi pełne skorzystanie z sankcji.** W jej opinii, skutkowałoby to znaczną niejednorodnością orzecznictwa sądowego.
Projekt zakłada znaczące rozszerzenie stosowania SKD. Przykładowo, w przypadku kredytu udzielonego bez wyraźnej zgody konsumenta, zgodnie z projektowaną ustawą, SKD będzie obowiązywać z mocy prawa jako tzw. kredyt darowany. W takiej sytuacji konsument jest zwolniony z pokrywania wszelkich kosztów związanych z udzieleniem kredytu poniesionych przez kredytodawcę. Ponadto, tradycyjna SKD będzie miała zastosowanie w sytuacjach, gdy bank udzielił kredytu bez przeprowadzenia analizy zdolności kredytowej konsumenta.
Wprowadzono również sankcję kredytu „półdarmowego”, która zobowiązuje konsumenta do zwrotu kapitału wraz z połową umownych odsetek. Sankcja ta ma znaleźć zastosowanie m.in. w przypadkach naruszenia obowiązku zawarcia w umowie o kredyt konsumencki określonych informacji.
Nowy projekt utrzymuje zróżnicowanie SKD, ale wprowadza bardziej szczegółowe i rozszerzone warunki jej stosowania na rzecz konsumenta. W odniesieniu do oceny zdolności kredytowej, projektodawca doprecyzował, że chodzi o brak uzyskania informacji o dochodach i wydatkach konsumenta, brak weryfikacji w bazach danych oraz brak udokumentowania samej oceny. Po uzgodnieniach, do projektu **dodano definicję oceny zdolności kredytowej, która ma polegać na analizie możliwości konsumenta do spłaty całkowitej kwoty kredytu zgodnie z warunkami umowy.**
Projekt zakłada, że badanie zdolności kredytowej będzie oparte na informacjach o dochodach i wydatkach konsumenta oraz innych danych dotyczących jego sytuacji finansowej i ekonomicznej. Analiza ta powinna być niezbędna i proporcjonalna do charakteru, okresu obowiązywania, wartości kredytu oraz związanych z nim ryzyk dla konsumenta. Dane te wymagają odpowiedniej weryfikacji. **W przypadku automatycznego wykonania oceny, konsument będzie miał prawo do „bezpłatnej interwencji ludzkiej”.** Celem tej interwencji będzie przedstawienie jasnego i zrozumiałego wyjaśnienia wyników oceny, w tym logiki i ryzyk uwzględnionych w procesie.
Kredytodawca zobowiązany do informowania o kosztach kredytu
Kolejna istotna zmiana dotyczy przekazu reklamowego kredytów konsumenckich. Kredytodawcy będą musieli informować, że zaciągnięcie kredytu wiąże się z określonymi kosztami. Reklamy sugerujące poprawę sytuacji finansowej konsumenta, pomijające wpływ jego dotychczasowych zobowiązań na ocenę wniosku kredytowego lub przedstawiające kredyt jako formę oszczędzania, zostaną zakazane.
Informacje przekazywane konsumentom przed zawarciem umowy mają zostać uproszczone i uczynione bardziej przejrzystymi. Najważniejsze dane dotyczące kredytu znajdą się na pierwszych stronach formularza informacyjnego. Kredytodawca będzie również zobowiązany do poinformowania konsumenta o jego prawie do odstąpienia od umowy (w terminie od 1 do 7 dni od jej zawarcia), jeśli otrzymał on informacje przedumowne w czasie krótszym niż jeden dzień przed podjęciem decyzji o zawarciu umowy.
Zgodnie z projektem, kredytodawca będzie musiał udzielać konsumentom bezpłatnych wyjaśnień dotyczących proponowanych umów przed ich zawarciem. Wyjaśnienia te, niezależne od informacji przedumownych, mają pomóc konsumentowi w ocenie, czy dany kredyt jest odpowiedni do jego potrzeb i sytuacji finansowej. Jednocześnie, niedozwolone będzie domniemanie tzw. milczącej zgody na zawarcie umowy o kredyt konsumencki lub usługę dodatkową. (PAP)
jls/ mmu/
Wyniki Biznes Fakty:
- Projekt ustawy o kredycie konsumenckim wprowadza zmiany w zakresie sankcji kredytu darmowego (SKD) oraz zasad badania zdolności kredytowej.
- Zniesiony został górny limit kwoty kredytu, co rozszerza zakres stosowania przepisów o kredycie konsumenckim.
- Wprowadzono sankcję kredytu „półdarmowego” (zwrot kapitału plus połowa odsetek) oraz doprecyzowano warunki stosowania pełnej SKD.
- Zdefiniowano pojęcie oceny zdolności kredytowej jako analizy możliwości spłaty kredytu, z prawem konsumenta do ludzkiej weryfikacji oceny automatycznej.
- Reklamy kredytowe będą musiały informować o kosztach i nie będą mogły wprowadzać w błąd co do poprawy sytuacji finansowej czy możliwości oszczędzania.
- Informacje przedumowne zostaną uproszczone, a konsument otrzyma prawo do odstąpienia od umowy w określonych sytuacjach.
- Usługi BNPL (kup teraz, zapłać później) nie będą już objęte ustawą o kredycie konsumenckim.
- W kontekście inwestycji, zmiany te mogą wpłynąć na koszty finansowania dla przedsiębiorstw oferujących kredyty konsumenckie oraz na zachowania konsumentów na rynku kredytowym.
- Przewidywane zmiany w przepisach dotyczących kredytów konsumenckich, choć wchodzą w życie po pewnym czasie, mogą mieć wpływ na rynek finansowy i dostępność kredytów w perspektywie 2026 roku, potencjalnie wpływając na popyt na dobra konsumpcyjne i związane z tym inwestycje w sektorze handlu i usług.
Informacje przygotowane na podstawie materiałów : www.bankier.pl