**Praca na zleceniu rośnie w siłę. Ponad 1,5 mln Polaków pracuje bez etatu**
Ponad 1,5 mln Polaków pracuje tylko na zleceniach i umowach pokrewnych. Najwięcej zleceniobiorców jest w administracji i handlu. Wkrótce może się to zmienić – PIP będzie mogła przekształcać pozorne umowy w etaty, zwiększając ochronę pracowników.
- Na koniec września 2025 r. w Polsce ponad 1,5 mln osób wykonywało pracę wyłącznie na zleceniach i umowach pokrewnych, co oznacza wzrost o 5,4 proc. w porównaniu z wrześniem 2024 r. Takie wnioski płyną z danych GUS.
- Najwięcej zleceniobiorców pracuje w sektorze administrowania i działalności wspierającej (21,7 proc.) oraz w handlu i naprawie pojazdów (10,5 proc.).
- Wkrótce dane te mogą się zmienić. 12 marca 2026 r. Senat przyjął ustawę, która umożliwia PIP przekształcanie pozornych umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B w umowy o pracę.
GUS opublikował dane dotyczące osób wykonujących pracę wyłącznie na
podstawie umów zlecenia oraz umów o pokrewnym charakterze, czyli umów agencyjnych, o świadczenie usług, umów uaktywniających, aktów powołania oraz umów z członkami rad nadzorczych.
Na koniec września 2025 r. w Polsce 1 mln 502,1 tys. osób pracowało wyłącznie na podstawie umów zlecenia i umów pokrewnych, co oznacza wzrost o 5,4 proc. w porównaniu z wrześniem 2024 r. W stosunku do czerwca 2025 r. ich liczba zwiększyła się o 3,5 proc.
Wśród osób pracujących wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych większość stanowią mężczyźni – ich udział wyniósł 51,3 proc. Mediana wieku osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych wyniosła 42 lata. To tyle samo co rok wcześniej.
Co piąta osoba na zleceniu była związana z sekcją administrowanie i działalność wspierająca
We wrześniu 2025 r. – podobnie jak w poprzednich miesiącach – najwięcej osób pracujących wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych zatrudnionych było w sekcji administrowanie i działalność wspierająca, obejmującej m.in. działalność agencji zatrudnienia świadczących usługi pośrednictwa pracy. Na koniec września 2025 r. było to 326,5 tys. osób, czyli 21,7 proc. wszystkich pracujących na takich umowach.
Drugą co do wielkości sekcją pod względem liczby osób pracujących wyłącznie na umowach zlecenia była handel; naprawa pojazdów samochodowych, w której pracowało 10,5 proc. ogółu zleceniobiorców.
Warszawa i Śląsk. Tutaj jest najwięcej osób z umowami zleceniami
Jeśli chodzi o region, to najwięcej osób pracujących wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych mieszkało w regionie warszawskim stołecznym oraz w regionie śląskim – odpowiednio 199,3 tys. i 175,8 tys. osób, co stanowiło 13,3 proc. i 11,7 proc. ogółu zleceniobiorców.
Najmniejszą liczbę osób w tym trybie pracy odnotowano w regionach świętokrzyskim i opolskim, gdzie mieszkało odpowiednio 30,5 tys. i 31,3 tys. osób (2 proc. i 2,1 proc. ogółu).
Koniec pozornych umów? PIP dostanie nowe uprawnienia do kontroli zleceń
GUS publikuje dane dotyczące liczby osób, które pracują wyłącznie w oparciu o umowę zlecenie i pokrewne od 2023 roku. Grupa ta stale rośnie. Według wyliczeń Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych na koniec I kwartału 2023 na zleceniu pracowało blisko 1,3 mln pracowników w Polsce.
Michał Polakowski, specjalista ds. polityki społecznej OPZZ podkreśla, że to jest bardzo niepokojący trend, ponieważ rośnie liczba osób, których aktywność zawodowa pozbawiona jest wielu elementów ochrony, jaka przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, na przykład okresów wypowiedzenia, regulacji czasu pracy, dodatkowo płatnych nadgodzin czy urlopów wypoczynkowych.
– Dane GUS pokazują, że zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia nie jest domeną wyłącznie młodych osób – o ile grupą wiekową, w której zidentyfikowano najwięcej takich umów są 26 latkowie, umowy te są także dość popularne wśród osób do 40 lat – ocenia Michał Polakowski.
Wkrótce może się to zmienić. 12 marca Senat przyjął ustawę, która przewiduje nadanie Państwowej Inspekcji Pracy kompetencji do przekształcania pozornych umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B w umowy o pracę poprzez wydanie decyzji administracyjnej.
PIP będzie mogła stwierdzić, że między stronami istnieje stosunek pracy, nawet jeśli formalnie podpisano umowę cywilnoprawną. Najpierw inspektor pracy podczas kontroli wydaje polecenie, aby strony dobrowolnie poprawiły sytuację (np. podpisały umowę o pracę). Jeśli strony tego nie zrobią, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję, że istnieje stosunek pracy, albo pozwać pracodawcę do sądu, aby ustalić stosunek pracy.
Zgodnie z proponowanymi przepisami pracodawca będzie mógł zaskarżyć decyzję inspektora do sądu pracy w terminie 30 dni. Jednocześnie projekt zakłada wprowadzenie przyspieszonej procedury sądowej, która zobowiązuje sąd do rozpatrzenia takiej sprawy w ciągu kolejnych 30 dni.
Założono również wymianę informacji i danych między Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Państwową Inspekcją Pracy i Krajową Administracją Skarbową, aby zwiększyć skuteczność w egzekwowaniu prawa pracy przez PIP oraz możliwości przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli.
Przedsiębiorcy będą musieli się ponadto mierzyć ze zwiększeniem kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym. Nowe przepisy przewidują również wprowadzenie instytucji interpretacji indywidualnej, którą na wniosek pracodawcy będzie wydawał Główny Inspektor Pracy. Jej celem ma być wyjaśnienie, w jaki sposób stosować przepisy prawa pracy przy ocenie, czy dany stosunek prawny spełnia warunki uznania go za umowę o pracę.
Dane ZUS. Umowy o dzieło są coraz rzadsze i krótsze
Warto przyjrzeć się także statystykom ZUS dotyczącym umów o dzieło. W całym 2025 r. do ZUS-u wpłynęło ponad 1,1 mln formularzy RUD, które dotyczyły prawie 1,3 mln umów o dzieło. Informacje o nich dostarczyło 69,6 tys. podmiotów. W porównaniu z 2024 r. liczba zgłoszeń zmniejszyła się o 2,49 proc., a liczba umów o dzieło – o 6,5 proc. Było ich najmniej od momentu uruchomienia rejestru w 2021 r.
Z rejestru ZUS wynika, że umowy o dzieło przedsiębiorcy wykorzystują przede wszystkim do realizacji krótkich projektów. Najczęściej zawierali je na jeden dzień – to aż 29 proc. wszystkich umów. Kolejne 7 proc. trwało dwa dni. Połowa wszystkich umów kończy się przed upływem około tygodnia, ponieważ mediana długości umowy wynosi 5 dni. Średni czas trwania umowy jest jednak znacznie dłuższy i wynosi 34 dni, co pokazuje, że obok bardzo krótkich zleceń pojawiają się także bardziej rozbudowane projekty.
Ponad połowa wykonawców umów o dzieło pracowała w trzech sektorach gospodarki:
- informacja i komunikacja – 20,5 proc. wykonawców,
- działalność profesjonalna, naukowa i techniczna – 17,5 proc.,
- działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją – 14,6 proc.
W porównaniu z rokiem poprzednim w 2025 r. najbardziej zwiększyła się liczba osób wykonujących umowy o dzieło w sektorze usług administrowania i działalności wspierającej (wzrost o 10,2 proc). Największy spadek widoczny jest w sekcji przetwórstwo przemysłowe (o 8 proc).
Najwięcej zgłoszeń pochodziło z województwa mazowieckiego. Na 10 tys. płatników składek zgłoszono tam ponad 13 tys. umów o dzieło – prawie dziewięć razy więcej niż w województwie warmińsko-mazurskim, gdzie ten wskaźnik był najniższy.
W województwie dolnośląskim na 10 tys. przedsiębiorców przypadało ponad 9,3 tys. umów o dzieło, małopolskim – 4,7 tys. Na Opolszczyznę przypadło prawie 2,4 tys. umów na 10 tys. płatników.
**Wyniki Biznes Fakty:** * **Rosnąca liczba umów zlecenia:** Ponad 1,5 miliona Polaków pracuje wyłącznie na umowach zlecenia i pokrewnych, co stanowi wzrost o 5,4% w stosunku do roku poprzedniego. * **Dominujące sektory:** Najwięcej osób na umowach zlecenia zatrudnionych jest w administracji i działalności wspierającej (21,7%) oraz w handlu i naprawie pojazdów (10,5%). * **Zmiany prawne:** Senat przyjął ustawę dającą Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) uprawnienia do przekształcania pozornych umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B w umowy o pracę. * **Ochrona pracownicza:** Nowe przepisy mają zwiększyć ochronę pracowników zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych, które w rzeczywistości przypominają stosunek pracy. * **Statystyki umów o dzieło:** Liczba umów o dzieło zgłaszanych do ZUS spada. W 2025 roku odnotowano najniższą liczbę tych umów od 2021 roku. * **Krótkoterminowy charakter umów o dzieło:** Większość umów o dzieło jest krótkoterminowa, często zawierana na jeden dzień, choć pojawiają się również dłuższe projekty. * **Sektory z umowami o dzieło:** Najwięcej umów o dzieło realizowano w sektorach: informacji i komunikacji, działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej oraz kultury, rozrywki i rekreacji. * **Regionalne zróżnicowanie:** Najwięcej osób na umowach zlecenia mieszka w regionie warszawskim stołecznym i śląskim. Mazowieckie przoduje w liczbie zgłoszonych umów o dzieło.
Więcej informacji na : www.pulshr.pl