Uniwersytet SWPS w Warszawie oraz Politechnika Lubelska będą musiały zwrócić studentom kwoty przekraczające ustalone w umowach czesne. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) nałożył na te uczelnie kary finansowe o łącznej wartości blisko 3 milionów złotych. Uniwersytet SWPS kwestionuje tę decyzję.
fot. fongbeerredhot / / Shutterstock „Mamy świadomość decyzji Prezesa UOKiK. Jesteśmy jej zdecydowanie przeciwni” – przekazała PAP Renata Czeladko, rzeczniczka prasowa Uniwersytetu SWPS. „Decyzja organu antymonopolowego nie jest prawomocna. Przysługuje nam od niej odwołanie do sądu, które zamierzamy złożyć zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa” – dodała. Ze względu na dobro toczącego się postępowania uczelnia nie udziela dalszych komentarzy do czasu wyczerpania drogi odwoławczej. Uniwersytet SWPS kwestionuje również konstytucyjność przepisów, które do 5 września 2023 roku regulowały kwestię zmian czesnego. Zapewniono, że sytuacja nie wpływa na bieżące funkcjonowanie uczelni. ### Klauzule waloryzacyjne pod kontrolą UOKiK Przed nowelizacją prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, obowiązujący przepis gwarantował studentom niezmienność opłat za studia przez cały okres ich trwania. Oznaczało to, że uczelnie nie mogły podnosić czesnego ani wprowadzać nowych opłat dla danego rocznika studentów od momentu rozpoczęcia nauki aż do jej zakończenia. Zasada ta obowiązywała od lipca 2018 roku do września 2023 roku. Od roku akademickiego 2023/2024 weszły w życie nowe przepisy, które dopuszczają jednorazową roczną podwyżkę czesnego, nieprzekraczającą poziomu inflacji ogłoszonego przez Główny Urząd Statystyczny. Prezes UOKiK ustalił, że studenci Uniwersytetu SWPS w Warszawie (wcześniej: SWPS Uniwersytet Humanistyczno-społeczny) oraz Politechniki Lubelskiej doświadczyli podwyżek czesnego w okresach, kiedy prawo tego zabraniało. Część zawartych wówczas umów jest nadal w mocy. Prezes UOKiK nakazał zaprzestanie stosowania tej praktyki, która narusza zbiorowe interesy konsumentów, oraz zwrot niesłusznie pobranych opłat. **Uczelnie zobowiązane są do zwrócenia studentom różnicy między zapłaconym czesnym a kwotami obowiązującymi w momencie zawierania umowy.** UOKiK podkreśla, że umowy z uczelniami zawierane są zazwyczaj jednorazowo, przed rozpoczęciem studiów, i obowiązują do zakończenia cyklu kształcenia, który często trwa kilka semestrów. Wysokość czesnego powinna być ustalona przed rozpoczęciem rekrutacji, aby kandydaci mogli świadomie wybrać kierunek studiów i porównać oferty. Choć od roku akademickiego 2023/2024 opłaty mogą ulec zmianie raz w roku w granicach wskaźnika inflacji, studenci poprzednich lat powinni uiścić czesne według stawek obowiązujących w momencie zawierania umowy. ### Działania dyscyplinujące UOKiK wobec uczelni UOKiK poinformował, że część studentów Politechniki Lubelskiej, którzy rozpoczęli studia niestacjonarne w latach akademickich 2021/2022 i 2022/2023, spotkała się z wyższymi opłatami za kolejne semestry niż te ustalone w umowie. Różnice sięgały kilkuset złotych za semestr. Przykładem może być kierunek Zarządzanie, gdzie czesne za III i IV semestr wzrosło po roku od rozpoczęcia studiów z 1750 zł do 2300 zł. Według informacji UOKiK, studenci Uniwersytetu SWPS przyjęci na pierwszy rok w latach 2019/2020 do 2022/2023 również doświadczyli podwyżek czesnego, często naliczanych na podstawie klauzuli waloryzacyjnej. UOKiK ustalił, że różnice w opłatach między kolejnymi latami nauki mogły sięgnąć nawet tysiąca złotych, a porównując pierwszy i ostatni rok studiów na kierunkach takich jak prawo czy psychologia, kwoty te mogły być wyższe o kilka tysięcy złotych. „W płatnej edukacji cena odgrywa kluczową rolę. Dla osób zawierających umowę z uczelnią niezbędna jest jasność co do warunków odpłatności za studia, które pozwolą im uzyskać planowany tytuł zawodowy. W ubiegłych latach prawo nie pozwalało na podwyżki. Mimo to czesne rosło dla tysięcy studentów Uniwersytetu SWPS i części studentów kierunków niestacjonarnych Politechniki Lubelskiej. Niektórzy z nich nadal mogą ponosić koszty związane z tą praktyką” – stwierdził cytowany w komunikacie prezes UOKiK Tomasz Chróstny. ### UOKiK nakazał uczelniom zwrot niesłusznie pobranych opłat Za naruszenie zbiorowych interesów konsumentów **Prezes UOKiK nałożył na Uniwersytet SWPS karę w wysokości 2,075 mln zł**. Dotyczy to czterech roczników na większości kierunków i lat studiów I i II stopnia, w trybach stacjonarnym i niestacjonarnym oraz jednolitych studiów magisterskich. **W przypadku Politechniki Lubelskiej, gdzie podwyżek doświadczyły dwa roczniki studentów na części kierunków niestacjonarnych, nałożona kara wyniosła 921 tys. zł.** Zgodnie z decyzjami Prezesa UOKiK, obie uczelnie powinny zwrócić studentom niesłusznie pobrane opłaty. W ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się decyzji uczelnie poinformują o tym na swoich stronach internetowych i w mediach społecznościowych, a także indywidualnie powiadomią uprawnionych studentów o kwocie zwrotu, danych potrzebnych do wypłaty oraz terminie przekazania środków. Decyzje Prezesa UOKiK nie są prawomocne, a odwołania do sądu są możliwe. **Wyniki Biznes Fakty:** * **Kary dla uczelni:** Uniwersytet SWPS zapłaci 2,075 mln zł kary, a Politechnika Lubelska 921 tys. zł. * **Nakaz zwrotu środków:** Uczelnie muszą zwrócić studentom nadpłacone czesne. * **Okres obowiązywania zakazu podwyżek:** Prawo chroniło studentów przed podwyżkami od lipca 2018 r. do września 2023 r. * **Nowe przepisy:** Od roku akademickiego 2023/2024 czesne może być podnoszone raz w roku, maksymalnie o wskaźnik inflacji. * **Brak prawomocności decyzji:** Uczelnie zamierzają odwołać się od decyzji UOKiK do sądu. * **Zdolność kredytowa i inwestycyjna:** Chociaż bezpośrednio nie dotyczy tematu, podwyżki kosztów edukacji mogą wpływać na budżety domowe studentów i ich rodzin, potencjalnie ograniczając zdolność do zaciągania kredytów hipotecznych czy inwestowania w nieruchomości, zwłaszcza w kontekście planowanych zmian na rynku deweloperskim w 2026 roku. Stabilność kosztów studiów jest kluczowa dla długoterminowego planowania finansowego młodych ludzi.
