Od 13 kwietnia ZUS zyska większe możliwości kontroli pracowników przebywających na zwolnieniu lekarskim. A pracownicy w trakcie takiego zwolnienia będą mogli bez stresu wyjść z domu. Co dokładnie wprowadzają nowe zasady L4?
- 13 kwietnia wchodzą w życie przepisy dotyczące zasad korzystania ze zwolnień lekarskich. Wprowadzą niemałą rewolucję.
- Nowe wytyczne dokładnie określają, co będzie wolno robić na L4. ZUS będzie mógł odebrać zasiłek chorobowy osobom podejmującym „działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję”.
- Jednak by ZUS skorzystał z tej przesłanki, będzie musiał udowodnić, że np. wyjście z psem na spacer czy wyjazd chorego do rodziny czy ośrodka wypoczynkowego w jakikolwiek sposób negatywnie wpłynął na proces rekonwalescencji.
7 stycznia prezydent podpisał ustawę wprowadzającą zmiany w zakresie zwolnień lekarskich, przeprowadzania kontroli prawidłowości wykorzystywania tych zwolnień oraz orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Zmiany wchodzą w życie stopniowo, a ich pierwsza część zacznie obowiązywać w połowie kwietnia 2026 roku.
ZUS będzie musiał udowodnić, że wyjazd na wakacje wpływa źle na proces rekonwalescencji
Nowe regulacje wprost określą, co wolno, a czego nie wolno w trakcie zwolnienia lekarskiego. Osoba na zwolnieniu lekarskim straci zasiłek chorobowy, jeśli będzie wykonywać jakąkolwiek pracę zarobkową bez względu na to, na jakiej umowie jest zatrudniona. Nie ma znaczenia, czy jest to umowa o pracę, zlecenie czy inna forma.
Wyjątkiem od tej reguły będą pojedyncze, wyjątkowe sytuacje (czynności incydentalne), których wykonanie jest naprawdę konieczne i nie ma charakteru stałej pracy. Przy czym wykonanie tych czynności w okresie zwolnienia musi być umotywowane istotnymi okolicznościami. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zaznacza, że istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.
Druga sytuacja, która wiąże się z ryzykiem utraty zasiłku, to podejmowanie przez chorego aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Będą to wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Zdaniem ekspertów w takiej sytuacji ZUS będzie musiał wykazać, że np. wyjazd na wczasy czy częste wychodzenie na spacery do lasu realnie zaszkodziły zdrowiu i wydłużyły proces leczenia. Zwracają uwagę, że w przypadku zwolnień związanych ze zdrowiem psychicznym będzie to niemal niemożliwe do udowodnienia.
Prawnik Mateusz Ostrowski w rozmowie z wyborcza.biz mówi, że jeśli osoba cierpiąca na wypalenie zawodowe, depresję czy przewlekły stres wyjedzie nad morze, aby odpocząć, trudno będzie uznać taką aktywność za sprzeczną z celem zwolnienia, ponieważ może ona wspierać proces leczenia. Podobnie może wyglądać sytuacja w przypadku lekkich schorzeń, gdzie ruch czy zmiana otoczenia są dopuszczalne lub wskazane.
Jak w rozmowie z PulsHR.pl tłumaczył Marcin Frąckowiak, radca prawny z kancelarii Sadkowski i Wspólnicy, ekspert BCC ds. zbiorowego oraz indywidualnego prawa pracy, dzięki zapisaniu w ustawie wprost możliwości wykonywania czynności dnia codziennego bez ryzyka zakwestionowania zwolnienia lekarskiego skończy się obawa przed kontrolą L4 na przykład podczas zakupów spożywczych. Do tej pory sprawa ta nie zawsze była jasna, na co wskazuje fakt, iż rozstrzygnięciem takich kwestii niejednokrotnie musiał zajmować się sąd.
ZUS z szerszymi uprawnieniami do kontroli. Wejdzie do domu chorego
Od kwietnia wejdą też w życie nowe zasady przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich. Zgodnie z nimi nadal kontrole będą mogli przeprowadzać zarówno pracodawcy, jak i ZUS.
Jednak w przepisach wskazano jednoznacznie, że uprawnienie do kontrolowania dotyczy zarówno:
- zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby,
- jak i zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny.
Doprecyzowano również, że kontrolą mogą być obejmowane także osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, które nadal pobierają świadczenia chorobowe.
Dodatkowo kontrolerzy uzyskają uprawnienia do legitymowania osoby kontrolowanej w celu ustalenia tożsamości. Będą też uprawnieni do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli, czyli np. mieszkania chorego oraz do odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz od lekarza leczącego.
Zdaniem adwokata Piotra Bocianowskiego, członka Forum Ekspertów Ad Rem, powyższe zmiany były oczekiwane i usprawnią przebieg kontroli.
– Brak tych uprawnień w poprzednim stanie prawnym powodował, że kontrole były nieefektywne. Mieliśmy do czynienia z sytuacją, gdy osoby kontrolowane odmawiały podania danych i tym samym paraliżowały prowadzoną kontrolę. To była sytuacja absurdalna i powodująca nadużycia – mówi Piotr Bocianowski.
L4 nie zawsze ochroni przed zwolnieniem z pracy
Dla wielu pracowników przebywanie na zwolnieniu lekarskim oznacza poczucie bezpieczeństwa i przekonanie, że w tym czasie nie mogą stracić pracy.
– W praktyce jednak prawo przewiduje sytuacje, w których dopuszcza się rozwiązanie umowy również podczas choroby. Decydujące znaczenie mają tu m.in. długość nieobecności, okres zatrudnienia oraz konkretne przepisy zawarte w Kodeksie pracy – mówi Beata Tęgowska, specjalistka ds. księgowości i płac w Systim.pl.
Jak wyjaśnia, zgodnie z art. 41 Kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika, w tym podczas choroby, o ile nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. W praktyce oznacza to, że w początkowym okresie zwolnienia lekarskiego pracownik objęty jest szczególną ochroną. Najczęściej omawianą sytuacją, w której umowa może zostać rozwiązana mimo choroby, jest długotrwała niezdolność do pracy.
Zgodnie z art. 53 § 1 Kodeksu pracy pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, jeżeli choroba trwa:
- dłużej niż 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,
- dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku (182 dni) oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.
– Po przekroczeniu tych okresów pracodawca zyskuje możliwość rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, o ile pracownik nadal pozostaje niezdolny do pracy i nie przedstawi zaświadczenia o gotowości jej podjęcia – wyjaśnia Beata Tęgowska.
Ponadto, możliwe jest też wypowiedzenie umowy z przyczyn niezwiązanych bezpośrednio ze stanem zdrowia pracownika, takich jak:
- likwidacja stanowiska,
- restrukturyzacja przedsiębiorstwa,
- redukcja zatrudnienia.
W takich przypadkach zastosowanie mają ogólne przepisy o wypowiadaniu umów o pracę.
– Samo przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie blokuje wypowiedzenia, jeśli jego przyczyną są rzeczywiste zmiany organizacyjne w firmie, a nie choroba pracownika. Niezależnie od tego umowa o pracę może zostać rozwiązana w każdym czasie na mocy porozumienia stron, również podczas choroby pracownika – zaznacza ekspertka Systim.pl.
Wyniki Biznes Fakty:
- Od 13 kwietnia 2026 roku w Polsce wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich (L4).
- Zmiany te rozszerzają uprawnienia kontrolne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wobec osób przebywających na zwolnieniu lekarskim.
- Kluczową zmianą jest możliwość utraty zasiłku chorobowego przez ubezpieczonych, którzy podejmą działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję.
- ZUS będzie musiał jednak udowodnić, że konkretna aktywność podjęta przez chorego negatywnie wpłynęła na jego zdrowie.
- Nowe przepisy precyzują, że wykonywanie pracy zarobkowej na jakimkolwiek umowie w trakcie zwolnienia lekarskiego skutkuje utratą zasiłku. Wyjątki stanowią jedynie incydentalne i niezbędne czynności.
- Istotną nowością jest doprecyzowanie, że zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalne, uzasadnione ważnymi okolicznościami, nie będą podstawą do odebrania zasiłku.
- Eksperci wskazują, że udowodnienie negatywnego wpływu niektórych aktywności (np. wyjazd na wypoczynek w przypadku problemów psychicznych) na proces leczenia może być dla ZUS trudne.
- ZUS zyska szersze uprawnienia kontrolne, w tym możliwość legitymowania kontrolowanych, wstępu do ich miejsc zamieszkania oraz zbierania informacji od różnych źródeł.
- Zmienione przepisy obejmują kontrolą również zaświadczenia o niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny oraz osoby pobierające świadczenia po ustaniu tytułu ubezpieczenia.
- Zmiany te mają na celu usprawnienie i zwiększenie efektywności kontroli wykorzystania zwolnień lekarskich.
- Artykuł przypomina, że mimo zwolnienia lekarskiego, pracownik nie jest całkowicie chroniony przed utratą pracy, zwłaszcza w przypadku długotrwałej nieobecności lub restrukturyzacji firmy.
- Podkreślono, że L4 nie blokuje wypowiedzenia, jeśli jego przyczyną są uzasadnione zmiany organizacyjne, a nie choroba pracownika.
Informacje przygotowane na podstawie materiałów : www.pulshr.pl