Prezydenckie weto a unijna pożyczka na obronność
Profesor Ryszard Piotrowski, konstytucjonalista z Uniwersytetu Warszawskiego, podkreśla, że debata dotycząca możliwości zaciągnięcia przez Polskę pożyczki z Unii Europejskiej na cele zbrojeniowe bez uchwalenia ustawy ratyfikacyjnej, stanowi w istocie spór o konstytucyjny porządek państwa. Jego zdaniem, umowa pomiędzy państwem polskim a organizacją międzynarodową, jaką jest Unia Europejska, reprezentowaną przez Komisję Europejską, wymaga ratyfikacji przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej za zgodą Sejmu wyrażoną w formie ustawy.
Problem z unijnym instrumentem SAFE
Prezydent Andrzej Duda zapowiedział weto wobec ustawy z dnia 27 lutego 2026 roku o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa (SAFE). Ustawa ta miała stanowić podstawę prawną do zaciągnięcia pożyczki z Komisji Europejskiej. Planowano utworzenie funduszu w Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) do obsługi środków z unijnej pożyczki przeznaczonej na szybkie wzmocnienie zdolności obronnych państwa.
W reakcji na weto, Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie Programu Polska Zbrojna. W ramach tej uchwały rząd upoważnił ministrów obrony narodowej, finansów i gospodarki do podpisania umowy dotyczącej instrumentu SAFE. Pożyczka z unijnego programu SAFE ma zostać zaciągnięta przez Bank Gospodarstwa Krajowego na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ). FWSZ został utworzony na mocy ustawy o obronie Ojczyzny, która pozwala BGK na zaciąganie pożyczek na rzecz Funduszu.
Profesor Piotrowski wyraża jednak wątpliwość co do możliwości zaciągnięcia zobowiązania w sytuacji, gdy prezydent zawetował ustawę wprowadzającą instrument finansowy. Co więcej, jego zdaniem, sama zawetowana ustawa nie byłaby wystarczająca do prawnego uregulowania tego zobowiązania. „Zawetowana ustawa tworzy jedynie mechanizm wewnętrzny gromadzenia, zarządzania i wydatkowania środków. Niezależnie od niej, potrzebna jest umowa z Komisją Europejską dotycząca znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym. Ewentualna umowa w tej sprawie musiałaby być oparta na ustawie upoważniającej do jej ratyfikacji” – podkreśla profesor Piotrowski.
Rzecznik Komisji Europejskiej, Thomas Regnier, potwierdził, że KE finalizuje umowę pożyczkową w ramach SAFE, aby umożliwić jej podpisanie z polskimi władzami i wypłatę zaliczki już w kwietniu. Podkreślił, że dla KE kluczowy jest czas i zdecydowanie wdrożenie planu bez zwłoki.
Umowa pożyczki jako umowa międzynarodowa
Profesor Piotrowski zauważa, że umowa pożyczkowa pomiędzy Polską a Unią Europejską stanowiłaby umowę międzynarodową, tworzącą prawa i obowiązki po obu stronach. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 89 ust. 1 pkt 4 stanowi, że ratyfikacji w formie ustawy wymagają umowy międzynarodowe dotyczące „znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym”. Według profesora, pożyczka sięgająca miliardów euro niewątpliwie wpisuje się w tę kategorię. W związku z tym, jego zdaniem, pożyczka SAFE zaciągnięta na podstawie uchwały rządu będzie sprzeczna z konstytucją.
Szef Kancelarii Prezydenta, Zbigniew Bogucki, zapowiedział, że uchwała rządu dotycząca tej kwestii powinna zostać zbadana przez Trybunał Konstytucyjny.
Nie jest to wewnętrzna sprawa rządu
Profesor Piotrowski wyjaśnia, że gdyby umowa nie wymagała ratyfikacji i podlegała jedynie zatwierdzeniu przez Radę Ministrów, miałaby charakter aktu prawa wewnętrznego. Ratyfikacji nie wymagają umowy, które nie należą do kategorii wymienionych w art. 89 ust. 1 i art. 90 Konstytucji RP. Takie umowy, zgodnie z ustawą o umowach międzynarodowych, mogą być zatwierdzane przez Radę Ministrów.
Wyjaśnia również, że ustawa o umowach międzynarodowych nie ma zastosowania do umów dotyczących poręczenia i gwarancji oraz zamówień publicznych w dziedzinach obronności państwa. „Przedmiotowa umowa nie dotyczy jednak tej materii” – zaznacza profesor Ryszard Piotrowski.
Podobne stanowisko w mediach społecznościowych wyraził Jerzy Kwaśniewski, adwokat i prezes Fundacji Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris. Wskazał, że próba zaciągnięcia pożyczki SAFE bez ratyfikacji jest naruszeniem konstytucji, rodzącym odpowiedzialność konstytucyjną władz oraz odpowiedzialność karną urzędników.
Profesor dodaje: „Dlaczego kredyty zaciągane przez rząd na rynkach finansowych nie wymagały zgody w ustawie? Ponieważ operacje na rynkach finansowych podlegają innemu reżimowi prawnemu niż pożyczki zaciągane od innych państw lub organizacji międzynarodowych, zwłaszcza gdy wiążą się z przekazaniem stronom takich umów prawa do współdecydowania o polityce wydatkowania tych środków.”
Wyniki Biznes Fakty:
W 2026 roku przedsiębiorcy w Polsce mogą odczuć skutki potencjalnych sporów prawnych dotyczących finansowania obronności. Weto prezydenta wobec ustawy o instrument finansowy SAFE oraz próba zaciągnięcia pożyczki na podstawie uchwały rządu, stawiają pod znakiem zapytania pewność prawną tych działań. Dla firm, zwłaszcza tych działających w sektorze związanym z obronnością lub planujących inwestycje z wykorzystaniem środków publicznych, niepewność prawna może oznaczać ryzyko opóźnień w realizacji projektów, a także konieczność dostosowania się do potencjalnie zmienionych warunków finansowania lub regulacji. Z perspektywy prowadzenia działalności gospodarczej, stabilne i przewidywalne otoczenie prawne jest kluczowe dla podejmowania strategicznych decyzji inwestycyjnych i operacyjnych.
Na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl