Od jesieni ubiegłego roku sejmowa komisja sprawiedliwości i praw człowieka pracuje nad istotnymi projektami przepisów, które mają usprawnić pracę adwokatów i radców prawnych. Wśród proponowanych zmian znalazły się m.in. surowe grzywny za podszywanie się pod tytuły zawodowe adwokata lub radcy prawnego bez posiadania odpowiednich uprawnień.
XVIII Europejski Kongres Gospodarczy • Polecamy ścieżkę innowacje, rynek pracy, edukacja
22-24 kwietnia 2026 • Katowice • Międzynarodowe Centrum Kongresowe & Spodek
- Sejmowa komisja sprawiedliwości i praw człowieka od miesięcy proceduje nowelę dotyczącą adwokatury i radców prawnych.
- Projekt dla radców prawnych zakłada grzywnę w wysokości od 5 tys. do 200 tys. zł lub karę ograniczenia wolności za bezprawne posługiwanie się tytułem radcy prawnego.
- W projekcie dla adwokatów zaproponowano kary w wysokości do 50 tys. zł za używanie tytułu adwokata bez uprawnień, a także zmiany dotyczące samorządu zawodowego i procedury odwoławczej do sądu.
Prace nad zmianami legislacyjnymi rozpoczęły się w ubiegłym roku
Inicjatywa zmian legislacyjnych wyszła od sejmowej komisji sprawiedliwości i praw człowieka, a prace nad nimi rozpoczęły się jeszcze w poprzednim roku.
Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej, Przemysław Rosati, w rozmowie z PAP przyznał, że trudno przewidzieć, kiedy prace te dobiegną końca. Jako powód wskazał „zaskakujące i mnożące się” jego zdaniem wątpliwości Ministerstwa Sprawiedliwości na posiedzeniach komisji. „Mam nadzieję, że urzędnicy Ministerstwa Sprawiedliwości w końcu przyjmą do wiadomości, że proponowane przez nas rozwiązania są przemyślane i służą usprawnieniu pracy samorządu” – dodał.
Prace nad projektem dotyczącym adwokatury, mimo kilkumiesięcznych dyskusji, nadal znajdują się na etapie pierwszego czytania w komisji. Natomiast projekt nowelizacji dotyczący radców prawnych ukończył pierwsze czytanie w komisji pod koniec marca.
Surowe sankcje finansowe za bezprawne używanie tytułu radcy prawnego
Kluczową zmianą przewidzianą w projekcie nowelizacji ustawy o radcach prawnych jest wprowadzenie kary grzywny w wysokości od 5 tys. do 200 tys. zł lub kary ograniczenia wolności dla osób, które nie posiadając uprawnień, posługują się zawodowym tytułem radcy prawnego.
Projekt zakłada również objęcie ochroną prawną oznaczeń kancelarii radcowskich, które dotychczas nie były tak chronione jak sam tytuł zawodowy radcy prawnego. Za nieuprawnione posługiwanie się tymi oznaczeniami przewidziana jest analogiczna kara. Projekt dopuszcza również możliwość zastosowania obu kar jednocześnie – grzywny i ograniczenia wolności – wobec osoby, która używa tytułu bez wymaganych uprawnień.
Ponadto, projekt reguluje szczegółowo kwestie tymczasowego zawieszenia radcy prawnego w przypadku wszczęcia postępowania wyjaśniającego dotyczącego jego niezdolności do wykonywania zawodu. Określa również możliwość odwołania się przez radcę od takiej decyzji.
Zdalne posiedzenia organów samorządu i nowe kompetencje izb
Zmiany mają również umożliwić zdalne przeprowadzanie posiedzeń oraz podejmowanie uchwał przez organy samorządowe, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz prezydia rad okręgowych izb radców prawnych. Warunkiem jest obecność co najmniej połowy ustawowej liczby członków podczas podejmowania uchwał.
Planuje się także nadanie okręgowym izbom radców prawnych statusu organizacji pozarządowej. Umożliwi to ich działanie w zakresie ochrony niezależności radców prawnych, tajemnicy zawodowej oraz nadzoru nad prawidłowym wykonywaniem zawodu radcy prawnego i aplikanta radcowskiego. Kompetencje te będą obejmować postępowania cywilne, karne, administracyjne i sądowoadministracyjne. Analogiczne uprawnienia otrzyma również Krajowa Izba Radców Prawnych w zakresie ochrony autonomii i niezależności samorządu.
Nowelizacja przewiduje również, że obowiązkową umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych będzie zawierać na ich koszt Krajowa Izba Radców Prawnych.
Zmiany dotyczące adwokatów: kary, finansowanie samorządu i mediacje
Podobne rozwiązania zawiera projekt nowelizacji Prawa o adwokaturze, który jest obecnie przedmiotem dyskusji w komisji. Ta nowela również wprowadziłaby karę grzywny (do 50 tys. zł) lub ograniczenia wolności dla osób, które nie posiadają uprawnień, a posługują się tytułem zawodowym adwokata.
Projekt precyzuje również źródła finansowania działalności statutowej samorządu zawodowego adwokatów, w tym możliwość wykorzystania dochodów z działalności własnej izb oraz Naczelnej Rady Adwokackiej. Zdaniem autorów projektu, zmiana ta wynika z „niewystarczających ogólnych postanowień” dotyczących kompetencji zgromadzenia izby adwokackiej i Naczelnej Rady Adwokackiej w zakresie ustalania budżetów, wysokości rocznych składek oraz udziału izb w pokrywaniu wydatków NRA.
Inna propozycja zmian rozszerza zadania samorządu adwokackiego o działania na rzecz ochrony zawodu, w tym obronę jego godności, prowadzenie instytucji samopomocowych oraz organizowanie innych form wsparcia dla członków. Samorząd adwokacki miałby również inicjować i tworzyć warunki do rozwiązywania sporów w drodze postępowania polubownego lub mediacyjnego.
Według projektodawców, wzmocnienie pozycji samorządu adwokackiego w tych obszarach odzwierciedla jego rolę w życiu kraju i obywateli. Tworzenie dedykowanych instytucji świadczy natomiast o „dążeniu do jeszcze silniejszej integracji tego środowiska”.
Definicja pomocy prawnej i kontrowersyjne przepisy w komisji
Proponuje się również nadanie samorządowi adwokackiemu uprawnień organizacji pozarządowej, zgodnie z odpowiednimi przepisami Kodeksu postępowania cywilnego i Kodeksu postępowania karnego.
Projekt doprecyzowuje również definicję świadczenia pomocy prawnej przez adwokatów. Przedmiotem sporu w komisji był przepis, zgodnie z którym za świadczenie pomocy prawnej uznawano również działalność polegającą na „zorganizowanym dochodzeniu roszczeń osób trzecich, w ich imieniu lub na ich rachunek, choćby roszczenie zostało przeniesione na podmiot prowadzący taką działalność w drodze przelewu”. Ostatecznie jednak przepis ten został usunięty. Wśród przykładowych form świadczenia pomocy prawnej wymieniono udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, a także reprezentowanie klientów przed sądami, trybunałami i innymi organami władzy publicznej lub podmiotami działającymi w ich imieniu.
Kolejna planowana zmiana umożliwi okręgowym radom adwokackim orzekanie o czasowej niezdolności adwokata do wykonywania zawodu. Dotychczas przepisy dotyczyły jedynie trwałej niezdolności.
Następny przepis znosi obowiązek adwokata zapewnienia zastępstwa podczas urlopu, aby chronić interesy prowadzonych przez niego spraw. Rozwiązanie to spotkało się jednak z zastrzeżeniami ze strony części posłów opozycji, którzy obawiali się, że brak zastępstwa podczas urlopu może prowadzić do przedłużania postępowań. Kwestia ta jest nadal przedmiotem prac w komisji.
Kolejna zmiana zakłada możliwość odwołania się do sądu administracyjnego zarówno przez kandydata na adwokata, jak i Ministra Sprawiedliwości, w przypadku odmowy wpisania kandydata na listę adwokatów. Obecne przepisy przewidują jedynie możliwość odwołania się do Ministra Sprawiedliwości od uchwały Prezydium NRA odmawiającej wpisu. Minister ten nie posiada jednak uprawnień do samodzielnego wpisania kandydata na listę – może jedynie uchylić uchwałę Prezydium i skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia, co – zdaniem projektodawców – znacząco wydłuża proces.
Przewodniczący sejmowej komisji sprawiedliwości i praw człowieka, Paweł Śliz (Polska2050), poinformował PAP, że prace nad projektowanymi zmianami zostaną wznowione na kolejnym posiedzeniu, zaplanowanym w połowie kwietnia. „Chciałbym, abyśmy wówczas zakończyli prace nad tym projektem” – zapowiedział.
Wyniki Biznes Fakty:
- Dla pracodawców: Konieczność śledzenia zmian prawnych dotyczących zawodów prawniczych, aby uniknąć błędów w procesach rekrutacji i współpracy. Rozważenie, jak nowe przepisy mogą wpłynąć na dostępność specjalistów i koszty prawne.
- Dla prawników: Zrozumienie nowych wymogów i potencjalnych kar związanych z używaniem tytułów zawodowych oraz zmian w funkcjonowaniu samorządów. Informacja o możliwościach zdalnego udziału w pracach samorządowych i potencjalnych ułatwieniach.
Szczegóły można znaleźć na stronie internetowej : www.pulshr.pl