Ugoda podatkowa – nowe narzędzie dla przedsiębiorców
Kontrole podatkowe, postępowania i czynności egzekucyjne generują znaczne koszty zarówno dla organów skarbowych, jak i dla podatników. Powstanie zaległości podatkowych wiąże się z dodatkowymi obciążeniami finansowymi i sankcjami dla przedsiębiorcy. Ministerstwo Finansów proponuje wprowadzenie nowej instytucji – ugody podatkowej, która ma stanowić korzystne rozwiązanie dla obu stron.
Projektowane zmiany, zawarte w projekcie UDER110, przewidują implementację ugody podatkowej do Ordynacji podatkowej. Celem jest stworzenie mechanizmu, który pozwoli organom podatkowym na ograniczenie kosztów związanych z kontrolami i egzekucją, a podatnikom na uniknięcie odsetek, kar i długotrwałych sporów podatkowych.
Koszty i długi podatkowe
Obecnie, w przypadku nieuregulowania zobowiązań podatkowych, organy skarbowe mogą wszczynać kontrole, postępowania podatkowe, a następnie dochodzić spłaty zaległości w drodze egzekucji. Działania te są kosztowne dla budżetu państwa – w 2024 roku na kontrole i egzekucje podatkowe przeznaczono 9,86 mld zł. Podatnik z kolei narażony jest na naliczanie odsetek od zaległości, sankcje podatkowe oraz kary skarbowe. Skala zadłużenia podatników jest znacząca – na koniec grudnia 2024 roku wynosiła ona 108 mld zł.
Jak będzie działać ugoda podatkowa?
Ugoda podatkowa będzie inicjowana przez organ podatkowy, jednak jej zawarcie będzie wymagało zgody obu stron – organu i podatnika. Po skutecznym zawarciu i wywiązaniu się z ustaleń, ugoda ma zakończyć istniejący spór podatkowy lub zapobiec jego powstaniu.
Instytucja ugody ma stanowić uzupełnienie istniejących instrumentów prawnych, mających na celu wsparcie podatników i uporządkowanie relacji z administracją skarbową. Do obecnych narzędzi należą m.in. indywidualne interpretacje przepisów prawa podatkowego, wiążące informacje stawkowe, opinie o stosowaniu preferencji, umowy o współdziałanie oraz uprzednie porozumienia cenowe (APA). Najczęściej wykorzystywane są interpretacje indywidualne. Duże przedsiębiorstwa (o przychodach powyżej 50 mln euro rocznie) mają również możliwość korzystania z umów o współdziałanie oraz porozumień inwestycyjnych, czego przykładem jest podpisanie takiej umowy ze spółką Leonardo PZL-Świdnik.
Korzyści z ugody podatkowej
Zawarcie ugody podatkowej ma przynieść wymierne korzyści zarówno podatnikom, jak i administracji skarbowej:
- Dla podatnika:
- Uniknięcie sporów z organem podatkowym.
- Możliwość redukcji naliczonych odsetek.
- Gwarancja niepodlegania sankcjom podatkowym i karnym.
- Dla administracji skarbowej:
- Uniknięcie kosztów związanych z prowadzeniem sporów podatkowych.
- Ograniczenie wydatków na czynności egzekucyjne.
- Większa pewność co do spłaty zaległości podatkowych objętych ugodą.
Potencjalne zastosowanie ugody podatkowej
Katarzyna Judkowiak, doradca podatkowy, podkreśla, że idea ugody podatkowej jest korzystna dla obu stron. Umożliwia negocjacje i wypracowanie kompromisowego rozwiązania, co pozwala podatnikom uniknąć czasochłonnych i kosztownych postępowań sądowych, a organom – prowadzenia wieloletnich sporów. Długotrwałe kontrole podatkowe generują niepewność prawną i narastające odsetki, dlatego możliwość „dogadania się” z organem może być atrakcyjna, zwłaszcza w obliczu skomplikowanego prawa podatkowego i częstych zmian interpretacyjnych.
Ekspertka wskazuje na międzynarodowe doświadczenia z ugodami podatkowymi jako formą alternatywnego rozwiązywania sporów (ADR). Przykładowo, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w podatku VAT, ugoda mogłaby pozwolić na ustalenie jednej kwoty dopłaty wraz z obniżonymi odsetkami, a także na odstąpienie od konieczności sporządzania licznych korekt deklaracji, co znacząco zmniejsza obciążenie administracyjne podatnika.
Inny przykład dotyczy sytuacji, gdy podatnik błędnie zaliczył wydatki do kosztów uzyskania przychodów, zamiast wliczyć je do wartości początkowej tworzonych środków trwałych. Taki błąd może skutkować koniecznością dopłaty podatku z odsetkami, a także korektą deklaracji za poprzednie okresy, a nawet odpowiedzialnością. Ugoda mogłaby w takich złożonych przypadkach pozwolić na bardziej elastyczne i szybsze zakończenie sporu.
Katarzyna Judkowiak zaznacza jednak, że ostateczny kształt i skuteczność ugody podatkowej zależeć będą od szczegółów przyszłej ustawy. Istnieje ryzyko, że urząd, wykorzystując swoją uprzywilejowaną pozycję, może uzyskać dodatkowe informacje, które wykorzysta do wszczęcia kontroli za kolejne okresy. Dlatego ugoda powinna być narzędziem kończącym spory na wczesnym etapie, a nie ich zastępnikiem. Jeśli prowadzenie postępowania będzie dla podatnika korzystniejsze, powinno ono zostać utrzymane.
Wyniki Biznes Fakty:
Wprowadzenie ugody podatkowej w 2026 roku ma potencjał usprawnić relacje między podatnikami a administracją skarbową. Dla przedsiębiorców oznacza to możliwość polubownego zakończenia sporów, redukcję kosztów związanych z odsetkami i sankcjami, a także zmniejszenie obciążenia administracyjnego. Organy podatkowe zyskają narzędzie do efektywniejszego zarządzania swoją pracą i zasobami, a także pewność co do spłaty zobowiązań. Kluczowe dla sukcesu tej instytucji będzie dopracowanie szczegółów legislacyjnych, które zapewnią równowagę interesów obu stron i faktyczne przyspieszenie rozwiązywania sporów.
Informacje przygotowane na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl