Polska ma otrzymać znaczące środki z przyszłego budżetu Unii Europejskiej. Jednakże, w obliczu narastających tendencji nacjonalistycznych i egoizmów narodowych na kontynencie, pojawia się pytanie o konsekwencje dla Warszawy.
Projekt budżetu Unii Europejskiej na lata 2028-2034, przedstawiony przez Komisję Europejską w lipcu ubiegłego roku, zakładał zakończenie negocjacji w bieżącym roku. Według naszych informacji, proces ten może jednak ulec wydłużeniu.
Jednym z powodów jest tradycyjna gra interesów pomiędzy tzw. państwami oszczędnymi (netto wpłacającymi do budżetu, jak Niemcy, Holandia, Szwecja) a krajami będącymi beneficjentami funduszy unijnych. Coraz więcej sygnałów wskazuje na trudności w dotrzymaniu pierwotnych ram czasowych, ponieważ liderzy państw członkowskich starają się odsuwać kluczowe dyskusje.
Niemniej jednak, według naszych źródeł, istotna część unijnych decydentów dąży do osiągnięcia porozumienia w sprawie budżetu przed wyborami prezydenckimi we Francji, zaplanowanymi na kwiecień 2027 roku.
Nasi rozmówcy wskazują, że największe wyzwanie będzie związane z finansowaniem budżetu. Sytuacja jest bardziej skomplikowana niż w przypadku poprzednich perspektyw finansowych z uwagi na wzmocnienie egoizmów narodowych i tendencji nacjonalistycznych, co przekłada się na mniejszą skłonność do finansowania inicjatyw europejskich.
Paryżowi zależy na silnej wspólnej polityce rolnej oraz Funduszu Konkurencyjności, mającego wspierać nowoczesny przemysł. Ze względu jednak na napiętą sytuację finansów publicznych we Francji, można spodziewać się zabiegów o rabat w składce budżetowej, co jest postulatem zarówno francuskiej skrajnej prawicy, jak i lewicy.
Prezydencja cypryjska, sprawująca obecnie przewodnictwo w Radzie UE, ma do końca czerwca przedstawić propozycje budżetowe do dalszych negocjacji. Cypryjczycy prawdopodobnie zaproponują obniżenie pierwotnych kwot przedstawionych przez KE, co będzie stanowiło punkt wyjścia do dalszych rozmów w ramach Rady.
Ostateczne porozumienie w sprawie nowego budżetu UE zostanie osiągnięte na poziomie Rady Europejskiej, jednak poprzedzi je szereg kontrowersyjnych kwestii wymagających rozstrzygnięcia przez państwa członkowskie.
Wysokość budżetu budzi kontrowersje
Propozycja Komisji Europejskiej zakłada budżet w wysokości blisko 2 bilionów euro. Priorytetem są nakłady na konkurencyjność, obronność i wymiar zewnętrzny, przy założeniu braku wzrostu w obszarach polityki spójności i wspólnej polityki rolnej w stosunku do obecnej perspektywy finansowej.
Akcent położony na bezpieczeństwo wynika z obecnej sytuacji geopolitycznej. Brak inwestycji w bezpieczeństwo może skutkować marginalizacją pozycji UE. Wzmacnianie bezpieczeństwa jest kluczowe dla obrony europejskiego modelu społecznego i dobrobytu, co znajduje odzwierciedlenie w wsparciu dla Ukrainy czy koncepcji SAFE.
Ostateczna kwota budżetu będzie zależała od porozumienia w sprawie tzw. zasobów własnych UE, przy braku gotowości państw członkowskich do zwiększania swoich składek.
Jednocześnie, środki w tzw. kopertach narodowych będą bronione. Nowy budżet zakłada jedną, zintegrowaną pulę środków, co daje państwom członkowskim większą elastyczność w ich wydatkowaniu.
Dla Polski, która ma być największym beneficjentem budżetu na lata 2028-2034 z kwotą ponad 123 miliardów euro (około 500 miliardów złotych), ma to szczególne znaczenie.
Propozycja KE umożliwia także utrzymanie aktywnych programów regionalnych, co jest priorytetem dla polskiego rządu.
Zasoby własne UE – kluczowy punkt sporny
Aby sfinansować budżet UE i spłacić zadłużenie z tytułu planu odbudowy (NextGenerationEU) bez zwiększania składek państw członkowskich, Komisja Europejska zaproponowała pięć nowych źródeł dochodów, tzw. zasobów własnych.
Propozycja obejmuje: unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS), cło węglowe (CBAM), opłaty od e-odpadów, akcyzę od wyrobów tytoniowych oraz wkłady od dużych przedsiębiorstw działających na jednolitym rynku UE.
Szacuje się, że dochody z tych źródeł mogłyby wynieść około 58,5 miliarda euro rocznie.
Jednakże, propozycja zasobów własnych budzi znaczne kontrowersje, z wyjątkiem mechanizmu CBAM i opłat od e-odpadów.
Negocjacje w sprawie pozostałych elementów idą opornie. Polska zasygnalizowała, że może zawetować pomysł przekazywania wpływów z ETS do Brukseli. Według naszych informacji, szanse na realizację tej koncepcji maleją, podobnie jak w przypadku Niemiec, które również sprzeciwiają się temu rozwiązaniu.
Propozycje dotyczące opodatkowania e-papierosów i podgrzewaczy tytoniu również budzą opór, zwłaszcza w krajach południowej Europy, które niechętnie oddają 15% wpływów do budżetu UE.
Ostateczny kształt zasobów własnych UE może obejmować m.in. opłaty od przesyłek z Chin (3 euro za paczkę o wartości do 150 euro), które mają wejść w życie od 1 lipca. Szacuje się, że w 2025 roku liczba takich przesyłek sięgnie około 5,5 miliarda.
Kolejnym proponowanym rozwiązaniem jest Europejski System Informacji oraz Zezwoleń na Podróż (ETIAS), wprowadzający opłatę w wysokości 7 euro za wjazd do UE dla obywateli krajów zwolnionych z obowiązku wizowego. System ten ma zostać uruchomiony w czwartym kwartale 2026 roku.
Podatek cyfrowy – potencjalne źródło dochodów, ale brak poparcia
Unijny podatek cyfrowy nałożony na globalnych gigantów technologicznych stanowi potencjalne źródło znaczących dochodów dla budżetu UE.
Kilka państw członkowskich, w tym Francja i Włochy, posiada już krajowe przepisy w tym zakresie i postuluje wprowadzenie wspólnego podatku.
Spodziewana jest rezolucja Parlamentu Europejskiego wzywająca Komisję Europejską do przedstawienia propozycji w tej sprawie.
Jednakże, aktualnie szanse na wdrożenie tego rozwiązania są niewielkie z uwagi na obawy przed eskalacją konfliktu z USA. Sytuacja może jednak ulec zmianie w perspektywie najbliższych kilkunastu miesięcy, w zależności od rozwoju relacji transatlantyckich.
Na chwilę obecną Bruksela nie wykazuje gotowości do podejmowania działań, które mogłyby negatywnie wpłynąć na stosunki z administracją amerykańską.
Fundusz Konkurencyjności – obawy mniejszych państw
Trzynastu państw członkowskich UE (Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Grecja, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Węgry) podpisało dokument roboczy (non-paper) dotyczący Funduszu Konkurencyjności (ECF), który ma dysponować środkami przekraczającymi 400 miliardów euro.
Stanowisko tej grupy stanowi wyraźny sygnał dla Komisji Europejskiej, wskazujący kierunek oczekiwanych działań i nadający ton debacie.
Koalicja domaga się zwiększonego udziału w Funduszu Konkurencyjności, obawiając się, że środki te mogą zostać zdominowane przez największe koncerny z państw „starej” UE.
W celu realizacji swoich celów, proponują promowanie współpracy na poziomie ogólnounijnym przy podziale środków z funduszu. Celem są projekty integrujące kompetencje i partnerów z europejskich ekosystemów innowacji i łańcuchów wartości, które przyczyniają się do integracji potencjału technologicznego, badawczego i przemysłowego w całej Unii.
Podkreślono, że każde państwo członkowskie posiada unikalne atuty, a mobilizacja tego zbiorowego potencjału jest kluczowa dla długoterminowej konkurencyjności Europy. Zwrócono również uwagę na rolę MŚP, co jest zgodne z wcześniejszymi polskimi postulatami dotyczącymi Funduszu Konkurencyjności.
Wspólna polityka rolna i spójności priorytetem dla Warszawy
Zgodnie z nową koncepcją KE, środki na rolnictwo i politykę spójności mają zostać włączone do tzw. kopert krajowych. Kluczowe znaczenie dla Warszawy ma zatem wysokość kwoty przeznaczonej dla Polski.
Polska, podobnie jak Francja, opowiada się za silną wspólną polityką rolną w nowym budżecie. Z kolei inne państwa wpłacające netto preferują ograniczenie jej zakresu.
Warszawa przywiązuje dużą wagę do polityki spójności, która wspiera rozwój słabszych regionów UE. Nieformalna grupa państw przyjaciół spójności, skupiająca 17 państw członkowskich, walczy o utrzymanie silnej pozycji polityki spójności w budżecie UE.
Wspólne stanowisko Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz oraz Ministra Inwestycji i Rozwoju Regionalnego Rumunii Dragoșa Pîslaru podkreśla kluczową rolę polityki spójności w zapewnieniu stabilnego rozwoju UE.
Spotkanie przyjaciół spójności w Warszawie, zaplanowane na 22 kwietnia, ma na celu uzgodnienie stanowisk przed kluczowym etapem negocjacji legislacji dotyczącej Planów Partnerstwa Krajowego i Regionalnego.
Plan Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) będzie ściśle powiązany ze Strategią Rozwoju Polski do 2035 roku, a inwestycje i reformy będą oparte na priorytetach strategii.
Założenia PPKR mają być gotowe do czerwca, a rząd ma przyjąć plan do połowy 2027 roku, po czym zostanie on przekazany Komisji Europejskiej do negocjacji.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google. ### Wyniki Biznes Fakty: * Negocjacje budżetu UE na lata 2028-2034 mogą się wydłużyć z powodu napięć między państwami wpłacającymi netto a beneficjentami oraz narastających tendencji nacjonalistycznych. * Propozycja Komisji Europejskiej zakłada budżet w wysokości blisko 2 bilionów euro, z priorytetem na konkurencyjność, obronność i wymiar zewnętrzny. * Polska ma być największym beneficjentem budżetu, otrzymując ponad 123 miliardy euro. * Kluczowym punktem spornym są zasoby własne UE, obejmujące m.in. opłaty od przesyłek z Chin i system ETIAS. * Pomysł wprowadzenia unijnego podatku cyfrowego napotyka na opór ze względu na obawy przed konfliktem z USA. * Trzynastu państw członkowskich, w tym Polska, zgłosiło obawy dotyczące Funduszu Konkurencyjności i postuluje większy udział mniejszych państw. * Polska i inne kraje aktywnie zabiegają o silną pozycję polityki rolnej i polityki spójności w nowym budżecie UE. * Polski rząd pracuje nad Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR), który ma być podstawą absorpcji funduszy unijnych na lata 2028-2034.