Psychiczny kryzys w pracy: zniechęcenie, błędy i lęk
Psycholog pracy dr Agnieszka Czerw z Uniwersytetu SWPS wskazuje, że kryzys psychiczny związany z pracą często zaczyna się od zniechęcenia i drobnych błędów, a może prowadzić nawet do lęku przed pracą. Podkreśla znaczenie mentalnego odcięcia się od obowiązków zawodowych w czasie wolnym.
- Z danych ZUS wynika, że Polacy coraz częściej korzystają ze zwolnień lekarskich, a rośnie udział absencji związanej z problemami psychicznymi i przeciążeniem.
- Dr Agnieszka Czerw opisuje stopniowy rozwój kryzysu psychicznego w pracy: od zniechęcenia i błędów, po stany lękowe i utratę poczucia własnych kompetencji.
- Ekspertka podkreśla wagę wyznaczania granic i efektywnego odcinania się od pracy, a także kluczową rolę pracodawcy w tworzeniu bezpiecznego środowiska i zapewnianiu wsparcia.
ZUS: rosnąca absencja chorobowa i wpływ czynników psychicznych
Najnowsze dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazują na wydłużający się czas przebywania Polaków na zwolnieniach lekarskich. W 2025 roku wydano 27,5 miliona zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy, co skutkowało 290,5 milionami dni absencji. Jest to wzrost o 0,5 miliona dni w porównaniu z rokiem poprzednim i o 8 milionów dni w stosunku do 2021 roku.
Według ZUS, przyczynami absencji chorobowej coraz częściej są czynniki psychiczne lub przeciążenie pracą. Wśród nich wymienia się m.in. wypalenie zawodowe, które często wynika z nadmiernego obciążenia obowiązkami, braku równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz niekorzystnych relacji w miejscu pracy.
Psycholog pracy dr Agnieszka Czerw w rozmowie z PAP wyjaśniła, że kryzys psychiczny związany z pracą rozwija się etapami.
– Początkowo objawia się zniechęceniem, spadkiem zaangażowania, problemami z koncentracją, popełnianiem drobnych błędów, a ostatecznie może prowadzić do poważniejszych stanów, w tym lęku przed pracą – stwierdziła ekspertka.
Jak zauważyła, wypalenie zawodowe charakteryzuje się również utratą poczucia kompetencji w zakresie zadań, które wcześniej nie stanowiły dla pracownika problemu.
Według psycholożki, główną przyczyną tego stanu emocjonalnego jest przeciążenie pracą, czyli realizowanie zbyt wielu zadań w zbyt krótkim czasie.
Wypalenie zawodowe: pierwsze sygnały i rola przeciążenia
– Należy pamiętać, że każdy człowiek ma inny próg odporności i odmiennie interpretuje sytuacje. Nowe zadanie dla jednej osoby może być wyzwaniem, a dla innej nadmiernym obciążeniem. Dlatego jako pracownicy powinniśmy zwracać uwagę na sygnały wysyłane przez nasze ciało i psychikę oraz odpowiednio wcześnie na nie reagować, na przykład poprzez odmowę podjęcia się nowego zadania – podkreśliła Czerw.
Zdaniem ekspertki, w takiej sytuacji istotne jest zastanowienie się, co uległo zmianie w ostatnim czasie, co mogło spowodować problemy ze snem, zdenerwowanie czy nadwrażliwość.
Zwróciła uwagę, że bardzo często pracownicy „zabierają pracę ze sobą w głowie”. – Wiele zależy od naszej postawy wobec pracy, od tego, czy nasza tożsamość budowana jest bardziej w oparciu o życie zawodowe, czy prywatne. Jeśli dodatkowo czujemy się zagrożeni w pracy, mamy tendencję do bycia stale dostępnymi, co objawia się odpowiadaniem na maile wieczorem czy odbieraniem telefonów służbowych poza godzinami pracy. Dla własnego komfortu psychicznego ważne jest posiadanie atrakcyjnego, intensywnego życia prywatnego, które motywuje do odcięcia się od pracy – wyjaśniła Czerw.
Granice po godzinach pracy: jak mentalnie odciąć się od obowiązków
Podkreśliła, że firma ponosi odpowiedzialność za zdrowie swoich pracowników i powinna tworzyć bezpieczne środowisko pracy. – Jest to miejsce, w którym pracownik czuje się bezpiecznie, wiedząc, że nic złego go nie spotka, na przykład gdy stawia granicę między czasem prywatnym a zawodowym – powiedziała Czerw.
Dodała, że menedżerowie powinni być świadomi, że „pracownik ma określony poziom wytrzymałości, zarówno fizycznej, jak i psychicznej”.
Ponadto, jak zauważyła, pracodawca powinien stworzyć warunki, w których pracownicy nie tylko czują się dobrze w pracy, ale także widzą jej sens. Według ekspertki, istotne są również systemowe rozwiązania, takie jak ułatwiony dostęp do pomocy psychologicznej czy psychiatrycznej w ramach pakietów medycznych, psychoedukacja w organizacji, a także poszukiwanie metod odciążania pracowników.
Praca zdalna lub hybrydowa może pomóc w ograniczeniu nadmiaru bodźców. Ekspertka zauważyła jednak, że ma ona również swoje wady. – Praca zdalna może być postrzegana jako możliwość odpoczynku, zwłaszcza gdy wykonywanie zadań w biurze jest utrudnione przez ciągłe rozproszenia i rozmowy. Praca w domu daje większe poczucie autonomii w zakresie tego, co i kiedy robimy – wskazała Czerw.
Praca zdalna i hybrydowa: autonomia kosztem zacierania granic
Jak zauważyła, praca zdalna stwarza ryzyko zacierania granic między życiem zawodowym a prywatnym. – Każdy, kto pracuje w domu, jednocześnie wykonuje obowiązki domowe, takie jak pranie czy gotowanie, co sprawia, że oddzielenie tych dwóch sfer jest bardzo trudne. Zatarte granice mogą prowadzić do obniżenia efektywności zarówno w zadaniach domowych, jak i zawodowych – przyznała psycholożka.
Innym zagrożeniem jest tzw. samotność ekranowa, ponieważ pracownicy wykonujący pracę wyłącznie zdalnie są pozbawieni kontaktu społecznego, szczególnie jeśli mieszkają sami.
Dlatego, zdaniem ekspertki, kluczowe jest mentalne odcięcie się od pracy w czasie wolnym. – Jest to o wiele łatwiejsze, gdy pracujemy poza domem. Chodzi o samo fizyczne przemieszczenie się, zamknięcie symbolicznych drzwi za sobą. Mózg przestawia się na inne zadania – idę na zakupy, po dziecko, wracam do domu, żeby coś zrobić – wyjaśniła Czerw.
Zaznaczyła, że czterodniowy tydzień pracy, testowany przez MRPiPS, prawdopodobnie nie będzie rozwiązaniem. – Patrząc historycznie, kiedyś pracowano w soboty. W pewnym momencie przeszliśmy na pięciodniowy tydzień pracy. Okazało się to możliwe, gospodarka nie ucierpiała. Czy czterodniowy tydzień pracy przełożyłby się na wzrost dobrostanu pracowników? Trudno powiedzieć – przyznała ekspertka.
Podkreśliła, że ważniejsze jest mentalne odcięcie się od pracy i skupienie na życiu poza nią, niż samo wydłużanie czasu wolnego. – Wtedy, niezależnie od tego, czy mam dwa dni wolne, czy trzy, potrafię je odpowiednio wykorzystać – dodała Czerw.
Wyniki Biznes Fakty:
- Dla Pracodawców: Inwestycja w kulturę organizacyjną promującą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym oraz zapewnienie wsparcia psychologicznego (np. poprzez pakiety medyczne z dostępem do specjalistów) może zmniejszyć absencję chorobową i zwiększyć zaangażowanie pracowników.
- Dla Pracowników: Świadome wyznaczanie granic między pracą a życiem prywatnym, praktykowanie mentalnego odcinania się od obowiązków zawodowych (np. poprzez aktywności pozazawodowe) oraz komunikowanie przeciążenia przełożonym są kluczowe dla utrzymania dobrostanu psychicznego i uniknięcia wypalenia.
Szczegóły można znaleźć na stronie internetowej : www.pulshr.pl