Fundacja Rodzinna w Polsce: Perspektywy i Wyzwania po Trzech Latach Obowiązywania Prawa
Polska, jako dwudziesta gospodarka świata, potrzebuje rozwiązań prawnych odpowiadających jej statusowi. Fundacja rodzinna, wprowadzone niedawno narzędzie, wpisuje się w te potrzeby, oferując możliwości porównywalne, a zdaniem ekspertów, nawet przewyższające rozwiązania zachodnioeuropejskie. Niemniej jednak, funkcjonowanie fundacji rodzi potrzebę dalszych korekt legislacyjnych, co wynika z raportu „Trzy lata Fundacji Rodzinnej”, przygotowanego przez Business Insider Polska we współpracy z kancelarią Tomczykowski Tomczykowska oraz bankiem UniCredit.
Firmy rodzinne stanowią trzon światowej gospodarki, odpowiadając za znaczną część PKB, tworzenie miejsc pracy i stabilność rynków opartych na kapitale prywatnym. Polska nie jest wyjątkiem. Fundacja rodzinna została stworzona jako odpowiedź na te potrzeby, umożliwiając długoterminowe planowanie dotyczące zarządzania majątkiem i dziedziczenia w perspektywie wielu pokoleń.
Według ekspertów, polska fundacja rodzinna wyróżnia się na tle Europy dzięki swojej elastyczności. Umożliwia ona przedsiębiorcom uporządkowanie kwestii przekazania majątku następnym pokoleniom, zachowując jednocześnie kontrolę nad jego przyszłością. Zainteresowanie tym instrumentem przerosło oczekiwania – do kwietnia 2026 roku zarejestrowano ponad 7 tysięcy fundacji, podczas gdy pierwotne szacunki mówiły o znacznie mniejszej liczbie. Potencjał wzrostu jest ogromny, gdyż przewiduje się, że do 2030 roku liczba sukcesji może osiągnąć od 54 do 86 tysięcy.
Motywacje Przedsiębiorców do Tworzenia Fundacji Rodzinnych
Fundacja rodzinna jest postrzegana jako kluczowe narzędzie do rozwiązywania problemów sukcesyjnych i strategicznego zarządzania majątkiem. Jak podkreślają przedsiębiorcy, pozwala ona nie tylko na pomnażanie kapitału, ale także na pielęgnowanie wartości rodzinnych, budowanie relacji między pokoleniami oraz realizowanie społecznej odpowiedzialności biznesu.
Dla wielu fundatorów, celem jest nie tylko przekazanie majątku, ale przede wszystkim zapewnienie ciągłości funkcjonowania firmy i zachowanie wypracowanych wartości. Postrzegają siebie jako „kustoszy” majątku, dążących do jego stabilnego wzrostu i bezpieczeństwa rodziny w długoterminowej perspektywie, co przekłada się na rozwój gospodarki.
Istotnym aspektem są również korzystne rozwiązania podatkowe, jednak eksperci zaznaczają, że nie powinny one być jedyną motywacją. Nadmierna optymalizacja podatkowa może spotkać się z kontrolą organów skarbowych, które dysponują narzędziami do weryfikacji rozliczeń fundacji rodzinnych i coraz aktywniej z nich korzystają.
Dorobek Trzech Lat Funkcjonowania Fundacji Rodzinnej
Ustawa o fundacji rodzinnej obowiązuje od 22 maja 2023 roku. W ciągu trzech lat zarejestrowano 7 037 fundacji, przy czym proces formalnego wpisu do rejestru może być czasochłonny, trwając nawet 14 miesięcy ze względu na ograniczoną liczbę obsługujących sądów.
Szczególnie interesujący jest gwałtowny wzrost liczby wniosków składanych w lipcu 2025 roku, osiągając poziom 1022 wniosków miesięcznie. Było to bezpośrednią reakcją rynku na zapowiedź wprowadzenia tzw. 36-miesięcznego „lock-upu” na aktywa, zakładającego opodatkowanie sprzedaży majątku wniesionego do fundacji przed upływem trzech lat. Mimo że ostatecznie nowelizacja nie została wprowadzona, pokazała skalę wrażliwości rynku na potencjalne zmiany prawne.
Analiza danych ujawnia, że fundacje rodzinne zakładane są przez osoby w średnim wieku – średnia wieku fundatora to 52 lata. Zdecydowana większość (77%) zarejestrowanych fundacji została założona przez 3572 fundatorów, w tym 950 kobiet.
Finanse Fundacji Rodzinnych
Większość fundacji rodzinnych (47,4%) posiada aktywa, a wśród nich 72 fundacje inwestują za granicą, lokując w ten sposób 6,4 miliarda złotych. Wiele z nich może nie być świadomych obowiązku raportowania zagranicznych aktywów do Narodowego Banku Polskiego.
Zauważalny jest również wzrost liczby spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, w których akcjonariuszem jest fundacja rodzinna. W 2025 roku było ich 21, a w 2026 już 33, przy czym oficjalne dane obejmują tylko te podmioty, które posiadają ponad 5% akcji.
Fundacje rodzinne stawiają wysokie wymagania wobec obsługi finansowej, oczekując profesjonalizmu, dostępu do globalnej wiedzy i najlepszych praktyk w zakresie zarządzania majątkiem międzypokoleniowym. Są one postrzegane nie tylko jako struktury prawno-podatkowe, ale przede wszystkim jako narzędzia długoterminowego zarządzania kapitałem, mające na celu stabilne zabezpieczenie majątku i przygotowanie go na przyszłe wyzwania rynkowe.
Podatki: Interpretacje i Orzecznictwo
Polskie rozwiązania podatkowe dla fundacji rodzinnych i ich beneficjentów są w większości korzystne. Niemniej jednak, funkcjonowanie fundacji generuje potrzebę wyjaśnienia pewnych kwestii. W ciągu trzech lat wydano 617 interpretacji podatkowych i 17 opinii zabezpieczających, co wskazuje na potrzebę doprecyzowania przepisów.
Wątpliwości budzą przede wszystkim kwestie związane z zyskami z najmu, obrotem nieruchomościami, inwestycjami zagranicznymi oraz inwestycjami w kryptowaluty. Próby uszczelnienia systemu podatkowego w 2025 roku, podjęte przez rząd, nie przyniosły skutku z powodu weta prezydenta. Ministerstwo Finansów kontynuuje jednak prace nad zmianami, a niedawno zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej.
Konieczne Zmiany w Przepisach o Fundacji Rodzinnej
Kancelaria Tomczykowski Tomczykowska przedstawiła szereg postulatów dotyczących modyfikacji ustawy o fundacji rodzinnej. Kluczowym postulatem jest umożliwienie powrotu kapitału polskim przedsiębiorcom, którzy założyli swoje fundacje za granicą.
Eksperci podkreślają, że problemy nie wynikają wyłącznie z niedoskonałości ustawy, ale często z pochopnego zakładania fundacji bez przemyślanej struktury własnościowej i doradztwa. Niedopasowane statuty, niejasno rozdzielone kompetencje organów oraz brak zrozumienia celu i odpowiedzialności przez beneficjentów to wyzwania wymagające uwagi. Instrumentalnie wykorzystywanie nowej instytucji, w tym nadużywanie prawa podatkowego, również stanowi istotny problem.
Wyniki Biznes Fakty:
Wprowadzenie fundacji rodzinnej w Polsce stanowi znaczący krok w kierunku wspierania długoterminowego rozwoju przedsiębiorstw rodzinnych. W roku 2026 obserwujemy rosnące zainteresowanie tym narzędziem, które oferuje korzyści związane z sukcesją majątkową, stabilnością finansową i strategicznym zarządzaniem kapitałem. Jednocześnie, przedsiębiorcy muszą być świadomi potencjalnych wyzwań, takich jak konieczność doprecyzowania przepisów podatkowych, zwłaszcza w kontekście inwestycji zagranicznych i cyfrowych aktywów. W dalszym ciągu kluczowe jest profesjonalne doradztwo, aby fundacje rodzinne efektywnie służyły swoim celom, wspierając rozwój polskiej gospodarki w perspektywie pokoleń.
Według danych portalu: businessinsider.com.pl