Europejski Komitet Regionów (KR) z całą mocą domaga się wprowadzenia obowiązkowej klauzuli pomocniczości. Ma ona umożliwić regionom państw członkowskich Unii Europejskiej skutecznie blokować plany, które noszą znamiona nadmiernej centralizacji, zwłaszcza w kontekście przyszłych Krajowych i Regionalnych Planów Partnerstwa w ramach kolejnego budżetu UE.
fot. Nicolas Landemard / / Unia Europejska Samorządy zrzeszone w KR, reprezentujące 27 państw członkowskich, podczas sesji plenarnej w Brukseli jednogłośnie przyjęły trzy kluczowe opinie dotyczące nadchodzącego wieloletniego budżetu UE na lata 2028-2034. Szczególną uwagę zwrócono na propozycję stworzenia jednego, potężnego funduszu, który miałby połączyć politykę spójności, rolną, rybacką i inne obszary zarządzania. Miałyby one być realizowane poprzez scentralizowane Krajowe i Regionalne Plany Partnerstwa (NRPP). Poza wspomnianą możliwością blokowania nadmiernie skonsolidowanych planów, członkowie KR postulują również, aby co najmniej 20% środków przeznaczonych na politykę spójności, rozwój obszarów wiejskich i rybołówstwo było kierowane na zintegrowane strategie rozwoju terytorialnego. Dotyczy to zarówno obszarów miejskich, jak i wiejskich. Zaproponowano także wprowadzenie obligatoryjnej zasady, która gwarantowałaby, że żadna z polityk unijnych nie będzie podważać spójności wewnętrznej. > „Polityka spójności nie może stać się przypadkową ofiarą w ramach krajowych megafunduszy, a rolnicy i władze regionalne nie mogą konkurować o te same środki. Spójność musi pozostać polityką dla wszystkich regionów – mniej rozwiniętych, przechodzących transformację oraz bardziej rozwiniętych. (…) Unia, która nie inwestuje w spójność, nie buduje swojej przyszłości, za to przygotowuje wewnętrzne podziały” – podkreślił Emil Boc, burmistrz Kluż-Napoka, który współodpowiadał za opinię dotyczącą rozporządzenia w sprawie funduszu NRPP. KR zaapelował także o zwiększenie budżetu dla Krajowych i Regionalnych Planów Partnerstwa, nawiązując do wcześniejszych wniosków Parlamentu Europejskiego. Jednocześnie, w ramach tej zwiększonej kwoty, postuluje się utrzymanie odrębnych budżetów dla poszczególnych polityk, w tym polityki spójności i Wspólnej Polityki Rolnej. Kolejnym istotnym punktem odniesienia dla członków KR jest planowana zmiana systemu rozliczania środków z polityki spójności. Obecny model, oparty na refundacji poniesionych wydatków, ma zostać zastąpiony przez mechanizm kamieni milowych i celów. Regiony i miasta wyrażają obawy, że takie rozwiązanie znacząco skomplikuje procedury i może prowadzić do wzrostu biurokracji. W przyjętej opinii podkreślono, że pełne wdrożenie nowych zasad jest możliwe dopiero po rozwiązaniu kluczowych problemów. Należą do nich ryzyko nakładania się dwóch systemów rozliczeń (opartego na wynikach i opartego na kosztach) oraz stosowanie wskaźników, które nie odzwierciedlają rzeczywistego wpływu polityk klimatycznych i społecznych na poziomie lokalnym. Zapowiedziano również potrzebę okresu przejściowego, obejmującego szkolenia na poziomie całej UE i wsparcie techniczne dla urzędników pracujących z nowym rozporządzeniem. „Zadbajmy o to, by ta reforma wzmacniała regiony i miasta, a nie tylko Brukselę” – zaznaczył Luca Menesini, radny prowincji Lukka we Włoszech i sprawozdawca opinii dotyczącej rozporządzenia w sprawie tzw. ram wyników. Przyjęte opinie stanowią część szerszej inicjatywy KR, obejmującej analizę 20 różnych aspektów i rozporządzeń przyszłego wieloletniego budżetu UE na lata 2028-2034. Z Brukseli, Marcin Mastalerz (PAP) mam/akl/ ### Wyniki Biznes Fakty: Propozycja Europejskiego Komitetu Regionów (KR) dotycząca wprowadzenia obowiązkowej klauzuli pomocniczości i wzmocnienia roli regionów w zarządzaniu funduszami unijnymi ma potencjalnie dalekosiężne konsekwencje dla przyszłości polityki spójności i dystrybucji środków w Unii Europejskiej. 1. **Wzmocnienie pozycji regionów i ryzyko paraliżu decyzyjnego:** Dążenie do umożliwienia regionom blokowania nadmiernie scentralizowanych planów partnerstwa to próba przywrócenia równowagi między Brukselą a poziomem lokalnym. Z jednej strony może to prowadzić do bardziej dopasowanych do rzeczywistych potrzeb inwestycji, z drugiej – do spowolnienia lub wręcz zablokowania kluczowych projektów na szczeblu krajowym lub unijnym, jeśli pojawią się znaczące spory interpretacyjne dotyczące „nadmiernej centralizacji”. W kontekście przyszłych budżetów, gdzie fundusze mają być agregowane, potencjalne konflikty między regionami a rządami krajowymi mogą stać się znaczącym czynnikiem ryzyka. 2. **Polityka spójności jako priorytet:** Postulat przeznaczenia co najmniej 20% środków na zintegrowane strategie rozwoju terytorialnego oraz utrzymania odrębnych budżetów dla polityki spójności i rolnej sugeruje głębokie obawy o przyszłość tych kluczowych obszarów. Jeśli obecna tendencja do łączenia funduszy w większe pakiety będzie kontynuowana, regiony ryzykują utratę dedykowanego finansowania i zwiększenie konkurencji o środki. W perspektywie makroekonomicznej, osłabienie polityki spójności mogłoby pogłębić istniejące dysproporcje rozwojowe między regionami UE, co byłoby sprzeczne z fundamentalnymi celami Unii i mogłoby prowadzić do wzrostu niestabilności politycznej i gospodarczej. 3. **Rewolucja w rozliczaniu funduszy i jej wyzwania:** Przejście od refundacji wydatków do systemu kamieni milowych i celów, promowane przez Komisję Europejską, stanowi istotną zmianę paradygmatu. Deklaracje KR o potencjalnym skomplikowaniu procedur i wzroście biurokracji nie są odosobnione. W przypadku nieprawidłowego wdrożenia, może to doprowadzić do znaczących opóźnień w wypłacie środków, podważając efektywność programów. Ryzyko nakładania się systemów rozliczeniowych oraz stosowania nieadekwatnych wskaźników oceny jest realne. Sukces tej reformy będzie zależał od stworzenia jasnych, prostych i obiektywnych kryteriów, a także od zapewnienia odpowiednich szkoleń i wsparcia dla beneficjentów i administracji. Jeśli reformie nie towarzyszy skuteczna implementacja, może ona stać się barierą w dostępie do funduszy, a nie narzędziem poprawy efektywności. 4. **Implikacje dla inwestycji i przyszłych rynków:** Połączenie funduszy i wprowadzenie nowych systemów rozliczeń może wpłynąć na strukturę inwestycji. Bardziej zintegrowane podejście może sprzyjać projektom o szerszym zasięgu terytorialnym i tematycznym, potencjalnie napędzając innowacyjność. Jednakże, jeśli regiony stracą odpowiednią autonomię w zarządzaniu środkami, może to osłabić dynamikę lokalnych rynków i zdolność do reagowania na specyficzne potrzeby gospodarcze. W dłuższej perspektywie, skuteczność polityki spójności i innych funduszy unijnych będzie kluczowa dla utrzymania zrównoważonego wzrostu w całej UE i zapobiegania tworzeniu się nowych podziałów gospodarczych. Niedostateczne inwestycje w spójność stanowią realne zagrożenie dla przyszłej stabilności i konkurencyjności Unii.
