Bezpieczeństwo na Morzu Bałtyckim jest warunkiem koniecznym zapewnienia Polsce dostaw gazu i energii elektrycznej. Wzmocnienie tego bezpieczeństwa wymaga ścisłej współpracy państw regionu, zjednoczonych wspólnym celem obrony przed wrogimi działaniami Rosji. Obecnie koordynacją tej współpracy zajmuje się kilkadziesiąt organizacji, co stanowi wyzwanie dla efektywności. Polska przedstawia propozycję usprawnienia tego procesu.
Rekomendacje w tej sprawie, przygotowane na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, opracował Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW). Business Insider Polska jako pierwszy prezentuje kluczowe wnioski z raportu OSW, który ma zostać opublikowany i zaprezentowany ministrom spraw zagranicznych państw Rady Państw Morza Bałtyckiego (RPMB) w piątek po południu.
Bałtyk kluczowy dla bezpieczeństwa Polski
Morze Bałtyckie ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, wykraczające poza wymiar militarny i obejmujące sferę gospodarczą, a przede wszystkim energetyczną. Po dywersyfikacji dostaw i odejściu od rosyjskich surowców, Polska importuje gaz właśnie tą drogą morską. Potencjalne działania Rosji na akwenie stanowiłyby bezpośrednie zagrożenie dla importu gazu, realizowanego głównie z USA za pośrednictwem terminala LNG w Świnoujściu, jak również dla dostaw z Norwegii przez gazociąg Baltic Pipe. Ponadto, Polska konsekwentnie rozwija swoją infrastrukturę do importu gazu ziemnego, budując terminal FSRU (Floating Storage Regasification Unit) w Zatoce Gdańskiej i rozważając budowę kolejnej jednostki tego typu.
Na Bałtyku intensywnie rozwijany jest również polski sektor energetyki wiatrowej, który ma stać się jednym z głównych filarów krajowego systemu energetycznego. W Choczewie, nad samym morzem, powstanie także pierwsza polska elektrownia jądrowa, a kluczowe komponenty do jej budowy zostaną dostarczone drogą morską.
Paraliż żeglugi na Bałtyku mógłby zatem doprowadzić do paraliżu polskiej energetyki.
W obliczu napiętej sytuacji geopolitycznej i agresywnej polityki Kremla, Polska w ostatnich latach znacząco zintensyfikowała współpracę z państwami regionu, mającą na celu m.in. poprawę bezpieczeństwa na Morzu Bałtyckim.
Rada Państw Morza Bałtyckiego spotyka się w Sopocie
Jednym z kluczowych forów tej współpracy jest Rada Państw Morza Bałtyckiego, której Polska przewodniczy od roku.
W dniach 22-23 maja 2024 roku w Sopocie i Gdyni odbywa się 23. sesja ministerialna Rady Państw Morza Bałtyckiego (RPMB). Na zaproszenie Wicepremiera, Ministra Spraw Zagranicznych Radosława Sikorskiego, do Polski przybywają szefowie dyplomacji państw członkowskich Rady.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, podczas sesji ministrowie omówią aktualne wyzwania dla bezpieczeństwa w regionie Morza Bałtyckiego. Planowane tematy rozmów obejmują m.in. zakłócenia sygnału Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej (GNSS), zagrożenia dla infrastruktury krytycznej oraz problemy związane z tzw. „flotą cieni” (ang. shadow fleet).
Podczas spotkania zaprezentowany zostanie również raport Ośrodka Studiów Wschodnich dotyczący rosyjskich działań sabotażowych w regionie Bałtyku oraz propozycje reformy RPMB.
Polska proponuje usprawnienie współpracy
— Strategiczne znaczenie Morza Bałtyckiego dla Polski stale rośnie. Bałtyk łączy aspekty bezpieczeństwa militarnego i energetycznego, a także oferuje znaczący potencjał rozwojowy w zakresie inwestycji, wymiany handlowej i łączności. Nowe możliwości idą niestety w parze z realnymi zagrożeniami, przede wszystkim ze strony Rosji — zaznacza w rozmowie z Business Insider Polska współautor raportu, analityk OSW, Piotr Szymański.
Podkreśla on, że w nowym środowisku międzynarodowym Rada Państw Morza Bałtyckiego może odgrywać kluczową rolę organizacji wspierającej skoordynowane wzmacnianie regionalnej odporności na rosyjskie działania hybrydowe, stanowiąc platformę współpracy w obszarze bezpieczeństwa pozamilitarnego.
— Kluczowe znaczenie mają tutaj nie tylko konsultacje na szczeblu ministerstw spraw zagranicznych, ale także zagadnienia ochrony ludności i obrony cywilnej, kwestie związane z flotą cieni, odporność systemów nawigacji satelitarnej, ochrona i możliwości szybkiej naprawy podwodnej infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwo dostaw i rezerw strategicznych, a także współpraca z sektorem prywatnym — wylicza ekspert.
Jak zauważa Szymański, ta nowa rola Rady wpisuje się w wzmacnianie północnego wymiaru polskiej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.
Rada może przejąć rolę koordynatora
Obecnie państwa basenu Morza Bałtyckiego współpracują w ramach kilkudziesięciu różnych forów i organizacji. Autorzy raportu wskazują, że w tej sytuacji kluczowe nie jest tworzenie nowych formatów współpracy, lecz systematyczna konsolidacja, uporządkowanie i optymalizacja istniejących struktur.
— W tym procesie Rada Państw Morza Bałtyckiego może odegrać pierwszoplanową rolę aktora koordynującego, zapewniającego spójność i przejrzystość działań — podkreślają analitycy OSW.
Rekomendują również wzmocnienie roli RPMB w sektorowej współpracy obejmującej szeroki zakres kwestii bezpieczeństwa.
Powoływanie doraźnych grup roboczych w ramach RPMB, skoncentrowanych na realizacji konkretnych zadań, może stanowić skuteczne narzędzie wzmocnienia koordynacyjnej funkcji Rady w wybranych obszarach. Ważne jest, aby odbywało się to bez uszczerbku dla dotychczasowych długofalowych priorytetów RPMB w obszarach tożsamości regionalnej, zrównoważonego rozwoju i bezpieczeństwa, a także dla działalności czterech istniejących grup roboczych oraz synergii z unijną strategią SUERMB.
Bardziej istotnym zadaniem dla Sekretariatu RPMB może być wspieranie procesu adaptacji organizacji do współpracy w obszarze szeroko rozumianych kwestii bezpieczeństwa.
W krótkim terminie eksperci Ośrodka rekomendują powrót do organizacji szczytów przywódców RPMB. — Wzmocniłoby to rangę i „widoczność” organizacji, nadając strategiczny kierunek współpracy, reformom i długofalowej wizji funkcjonowania RPMB — argumentują.
Kolejna rekomendacja polskich ekspertów dotyczy corocznych spotkań ministrów odpowiedzialnych za sprawy wewnętrzne. Celem tych spotkań byłaby koordynacja współpracy państw regionu w obszarach ochrony ludności, obrony cywilnej oraz zarządzania rezerwami strategicznymi.
W razie potrzeby — sugerują analitycy — pod auspicjami RPMB mogliby się spotykać przedstawiciele innych resortów, na przykład odpowiedzialnych za infrastrukturę czy energię.
x.com
Region musi stawić czoła wyzwaniom, w tym „flocie cieni”
Raport identyfikuje kluczowe wyzwania stojące przed regionem. Na pierwszym miejscu autorzy wymieniają rosyjską „flotę cieni”. Proponują oni utworzenie w ramach RPMB doraźnego zespołu ekspertów z zakresu prawa morza i ochrony środowiska morskiego, bazującego np. na grupie roboczej ds. zrównoważonej gospodarki morskiej. Zadaniem tego zespołu byłoby opracowanie założeń nowej regionalnej konwencji dotyczącej obszarów morskich.
„Taka potencjalna umowa międzynarodowa byłaby ukierunkowana na wprowadzenie ograniczeń wolności żeglugi w wyłącznych strefach ekonomicznych państw bałtyckich w przypadku, gdy jednostki morskie nie spełniają standardów środowiskowych” — czytamy w analizie.
Kolejne zidentyfikowane wyzwanie dotyczy migracji. W tym zakresie — rekomendują analitycy — konieczne jest szersze zaangażowanie ministerstw spraw wewnętrznych w działalność RPMB. Celem byłaby „współpraca w zakresie wyzwań migracyjnych w regionie, w szczególności dotyczących instrumentalizacji presji migracyjnej przez Białoruś i Rosję, a także bezpieczeństwa granic zewnętrznych strefy Schengen”.
Analitycy OSW zwracają również uwagę na problem podmorskich kabli. Jak podkreślają, kluczowym wyzwaniem pozostaje zapewnienie zdolności do szybkiej naprawy i odbudowy podwodnej infrastruktury krytycznej. W tym celu rekomendują utworzenie regionalnych magazynów awaryjnych pod auspicjami RPMB, na przykład poprzez większe zaangażowanie ministerstw infrastruktury i energii w działalność organizacji. W różnych strategicznych punktach regionu proponuje się organizację magazynów kabli energetycznych i telekomunikacyjnych oraz innych części zamiennych i komponentów o długim czasie dostawy.
W zakresie zarządzania rezerwami strategicznymi, analitycy zalecają wzmocnienie współpracy między agencjami odpowiedzialnymi za rezerwy strategiczne w państwach Rady oraz organizowanie wspólnych ćwiczeń obejmujących scenariusze uruchamiania zasobów awaryjnych. Pozwoliłoby to na identyfikację luk i potencjalnych „wąskich gardeł” w systemie.
x.com
Polska przekaże prezydencję Islandii
Czy rekomendacje polskich ekspertów znajdą odzwierciedlenie w praktyce? W piątek odbędzie się dyskusja ministrów spraw zagranicznych państw Rady na ten temat. Jednakże, wdrożenie tych propozycji może nastąpić w ramach kolejnej, rotacyjnej prezydencji w Radzie. Od 1 lipca 2024 roku przewodnictwo obejmie Islandia.
Rada Państw Morza Bałtyckiego została utworzona w 1992 roku. Polska była jednym z państw założycielskich organizacji. Głównym celem Rady jest wspieranie dialogu politycznego i współpracy, a także ustalanie strategicznych priorytetów i kierunków inicjatyw regionalnych, zgodnych z długoterminowymi celami organizacji. Należą do nich: tożsamość regionalna, zrównoważony i dobrze prosperujący region, a także bezpieczny i stabilny region. Obecnie członkami Rady są: Dania, Estonia, Finlandia, Islandia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Norwegia, Polska i Szwecja, a także Unia Europejska.
Wyniki Biznes Fakty:
- Bezpieczeństwo Morza Bałtyckiego jest kluczowe dla dostaw gazu i energii elektrycznej do Polski.
- Rosyjskie działania na Bałtyku stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego Polski, w tym importu gazu i planowanej budowy elektrowni jądrowej.
- Polska przewodniczy Radzie Państw Morza Bałtyckiego (RPMB), która jest kluczowym forum współpracy w regionie.
- Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW) przygotował raport dla MSZ z propozycjami usprawnienia współpracy w ramach RPMB, skupiającymi się na bezpieczeństwie.
- Raport sugeruje, że RPMB powinna stać się głównym koordynatorem działań w obszarze bezpieczeństwa pozamilitarnego, w tym w odpowiedzi na rosyjskie działania hybrydowe.
- Kluczowe obszary rekomendowanej współpracy to: ochrona ludności, obrona cywilna, odporność na zakłócenia GNSS, ochrona podwodnej infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwo dostaw i rezerw strategicznych oraz współpraca z sektorem prywatnym.
- Raport identyfikuje wyzwania takie jak rosyjska „flota cieni”, instrumentalizacja migracji przez Białoruś i Rosję oraz zagrożenia dla podmorskich kabli.
- Proponowane rozwiązania obejmują utworzenie nowej regionalnej konwencji morskiej, szersze zaangażowanie resortów spraw wewnętrznych i infrastruktury w RPMB, a także utworzenie regionalnych magazynów awaryjnych.
- Eksperci zalecają powrót do organizacji szczytów liderów RPMB oraz coroczne spotkania ministrów spraw wewnętrznych w celu koordynacji działań.
- Od 1 lipca 2024 roku prezydencję w RPMB przejmie Islandia.
Na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl