„`html
Podatek u źródła (WHT) jest w 2026 roku kluczowym obszarem zainteresowania organów skarbowych w kontekście firm. Obserwuje się wzrost liczby kontroli oraz skali wykrywanych nieprawidłowości. Niniejszy artykuł przedstawia aktualne trendy w kontrolach WHT, identyfikuje czynniki zwiększające ryzyko ich przeprowadzenia oraz omawia najbezpieczniejsze rozwiązania dotyczące rozliczania tego podatku.
Podatek u źródła: Wzrost kontroli i wykazywanych nieprawidłowości
Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) regularnie kontroluje rozliczenia z tytułu podatku u źródła. Jak wynika z raportu Deloitte „Podatek u źródła (WHT). Kontrole organów podatkowych w 2025 r.”, w 2025 roku liczba kontroli celno-skarbowych w zakresie WHT wzrosła o 75% w porównaniu do roku 2024, co stanowi rekordowy wzrost.
Równocześnie zwiększa się skala nieprawidłowości ujawnianych przez organy skarbowe. Raport analizuje trendy w zakresie WHT w 2026 roku, wskazując na czynniki ryzyka kontroli oraz aktualne spory sądowe w sprawach administracyjnych dotyczących tego podatku.
Kontrole podatku u źródła w 2025 r. i ich wyniki
Według raportu Deloitte, liczba kontroli podatku u źródła wzrosła z 192 w 2024 roku do 335 w 2025 roku, co oznacza wzrost o 75%. Skala wykrytych nieprawidłowości również odnotowała wzrost, osiągając kwotę 497,3 mln zł w 2025 roku (wobec 409,4 mln zł w 2024 roku).
Najwięcej kontroli przeprowadzono w województwach lubelskim (82), opolskim (75) i małopolskim (73). Urząd skarbowy w województwie małopolskim wykazał się największą skutecznością, stwierdzając nieprawidłowości w 72 z 73 przeprowadzonych kontroli.
Najwyższe kwoty nieprawidłowości ustaliły urzędy w województwach: opolskim (prawie 163 mln zł), lubelskim (prawie 117 mln zł) oraz wielkopolskim (prawie 103 mln zł).
Urząd skarbowy w województwie wielkopolskim najczęściej występował o wymianę informacji podatkowych do zagranicznych administracji (43 razy), a na drugim miejscu znalazł się urząd małopolski (28 wniosków). Autorzy raportu zaznaczają, że wykorzystanie międzynarodowej współpracy w tym zakresie jest zróżnicowane regionalnie i zależy od praktyki poszczególnych organów.
Czynniki zwiększające ryzyko kontroli podatku u źródła
Raport wskazuje na następujące okoliczności, które mogą istotnie zwiększyć prawdopodobieństwo przeprowadzenia kontroli podatkowej w zakresie WHT:
- Dokonywanie płatności pasywnych (takich jak dywidendy, odsetki, należności licencyjne) na rzecz podmiotów powiązanych, których łączna wartość w roku podatkowym przekracza próg 2 mln zł. Płatności te podlegają reżimowi „pay & refund” (zapłać i wystąp o zwrot), alternatywnie wymagają złożenia oświadczenia WH-OSC lub uzyskania opinii o stosowaniu preferencji.
- Wątpliwości co do posiadania przez odbiorcę należności statusu rzeczywistego właściciela (beneficial owner). Do czynników budzących takie wątpliwości należą m.in.: ograniczona działalność nabywcy należności, ograniczona liczba posiadanych aktywów i personelu, szybkie przekazywanie otrzymanych środków innym podmiotom, występowanie marginalnych marż lub brak ponoszenia istotnych ryzyk ekonomicznych przez odbiorcę.
- Istnienie rozbudowanych struktur holdingowo-finansowych, w szczególności z udziałem podmiotów pośredniczących.
- Dokonywanie wypłat do podmiotów zlokalizowanych w jurysdykcjach uznawanych za raj podatkowy lub posiadających preferencyjne systemy podatkowe, takich jak Holandia, Luksemburg, Cypr, Malta czy Liechtenstein.
- Niespójności pomiędzy dokumentacją dotyczącą cen transferowych (TP/TPR) a rozliczeniami podatku u źródła, np. w zakresie opisu funkcji, aktywów i ryzyk poszczególnych podmiotów w grupie kapitałowej.
- Otrzymanie odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji w podatku u źródła.
Trendy w kontrolach podatku u źródła w 2026 roku
Aleksandra Mazur-Zych, radca prawny i partner w Deloitte Legal, podkreśla, że w świetle danych z raportu kluczowe staje się efektywne zarządzanie ryzykiem WHT oraz dobór odpowiednich instrumentów zabezpieczających i dokumentujących rozliczenia.
„Podatnicy aktywnie korzystają z dwóch podstawowych, alternatywnych rozwiązań: opinii o stosowaniu preferencji oraz mechanizmu pay&refund” – zaznacza ekspertka.
Dane za 2025 rok pokazują:
- Złożono 782 wnioski o wydanie opinii o stosowaniu preferencji (w 2024 r. – 662 wnioski). Pozytywnie rozpatrzono 65% tych wniosków (541), w porównaniu do 86% w 2024 roku.
- Złożono 2322 oświadczenia WH-OSC (w 2024 r. – 2131).
Zdaniem ekspertki, z perspektywy zarządzania ryzykiem podatkowym, najbezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje mechanizm „pay & refund”. Pozwala on organom podatkowym na ocenę faktycznie dokonanej płatności i ewentualny zwrot już zapłaconego podatku. Jest to jednak rozwiązanie najmniej korzystne pod względem płynności finansowej spośród trzech dostępnych opcji (mechanizm pay&refund, oświadczenie WH-OSC, opinia o stosowaniu preferencji).
W przypadku opinii o stosowaniu preferencji, podatnik lub płatnik składa wniosek, przedstawiając okoliczności planowanych wypłat. Opinie te są zbliżone do interpretacji podatkowych, jednak nie zapewniają takiej samej ochrony prawnej.
Trzecią opcją jest złożenie oświadczenia WH-OSC, które stanowi oświadczenie polskiego płatnika o spełnieniu wszystkich przesłanek do zastosowania zwolnienia lub preferencyjnej stawki podatku.
„Początkowo oświadczenie było stosowane ostrożnie, między innymi ze względu na niejasną praktykę organów podatkowych i sądów oraz ryzyko osobistej odpowiedzialności karnoskarbowej. Obecnie rozwiązanie to wyraźnie zyskuje na znaczeniu” – wyjaśnia Aleksandra Mazur-Zych. Podkreśla, że przyczyniły się do tego objaśnienia podatkowe ministra finansów wydane w 2025 roku.
„Obserwujemy również trend, w którym podatnicy, po początkowym zastosowaniu mechanizmu pay&refund i uzyskaniu pozytywnych rozstrzygnięć, decydują się na składanie oświadczeń WH-OSC” – dodaje ekspertka.
Aleksandra Mazur-Zych konkluduje, że w obecnej sytuacji, charakteryzującej się niejednolitymi interpretacjami przepisów, firmy przyjmują pragmatyczne podejście do WHT. Wybór mechanizmu przestaje być czysto formalny, a staje się elementem strategii zarządzania ryzykiem podatkowym. Mechanizm „pay & refund” preferują podmioty o niskiej tolerancji ryzyka, podczas gdy opinie o stosowaniu preferencji i oświadczenia WH-OSC są rozwiązaniem dla podmiotów gotowych zaakceptować wyższe ryzyko w zamian za uproszczenie i przyspieszenie procedury stosowania preferencji.
Wątpliwości dotyczące podatku u źródła
Raport wskazuje na kluczowe kwestie sporne dotyczące podatku u źródła:
Moment złożenia oświadczenia WH-OSC
Jednym z najbardziej dyskutowanych zagadnień w 2025 roku dotyczących oświadczenia WH-OSC był moment jego złożenia. Szef Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) w wydawanych rozstrzygnięciach przyjął stanowisko, że oświadczenie WH-OSC wywołuje skutek dopiero po przekroczeniu progu 2 mln zł wypłat na rzecz danego podmiotu. Argumentacja, zgodnie z którą sformułowanie „nie później niż” pozwala na złożenie oświadczenia z wyprzedzeniem, została odrzucona. Organ uznał, że przepis ten wyznacza jedynie termin graniczny, a nie możliwość wcześniejszego złożenia dokumentu.
„Stanowisko to oznacza, że oświadczenie złożone przed miesiącem, w którym faktycznie przekroczono limit, może zostać uznane za nieskuteczne i nie wyłączać mechanizmu pay&refund” – tłumaczy Aleksandra Mazur-Zych. Podkreśla, że ostateczne rozstrzygnięcie tej kwestii należeć będzie do sądów administracyjnych.
Status rzeczywistego właściciela dywidend
Kolejny problem prawny, który jest przedmiotem sporów sądowych, dotyczy statusu rzeczywistego właściciela dywidend i możliwości skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania. Orzecznictwo sądów w tym zakresie jest rozbieżne.
Spory koncentrują się na tym, czy polski płatnik ma obowiązek weryfikować status rzeczywistego właściciela zagranicznego odbiorcy dywidendy, mimo braku takiego wymogu w przepisach ustawy o CIT (art. 22 ust. 4–6).
Krystian Szymaniak, doradca podatkowy, wskazuje na dwie rozbieżne linie orzecznicze. Pierwsza podkreśla konieczność weryfikacji statusu rzeczywistego właściciela, powołując się na cel przepisów wspólnotowych i tzw. małą klauzulę antyabuzywną (art. 22c ustawy o CIT). Druga linia orzecznicza stoi na stanowisku, że skoro przepisy ustawy o CIT nie wymagają spełnienia przesłanki rzeczywistego właściciela dla zwolnienia z WHT, płatnik nie ma obowiązku takiej weryfikacji przeprowadzać.
„W zdecydowanej większości sądy administracyjne opowiadały się za restrykcyjnym pierwszym podejściem” – przyznaje Krystian Szymaniak. Wskazuje jednak, że Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w jednym z wyroków uznał, że choć krajowe zwolnienie dywidendowe nie jest uzależnione od statusu rzeczywistego właściciela, płatnik musi weryfikować okoliczności wypłaty z perspektywy zasadności zastosowania klauzuli antyabuzywnej.
Efektywne opodatkowanie odbiorcy dywidendy
Kolejny spór sądowy dotyczył tego, czy odbiorca dywidendy musi być „efektywnie opodatkowany” w kraju rezydencji, aby polski płatnik mógł skorzystać ze zwolnienia z WHT na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy o CIT.
Krystian Szymaniak podkreśla, że przełomowe były wyroki NSA z maja 2025 roku, w których sąd jednoznacznie odrzucił koncepcję „efektywnego opodatkowania”, promowaną wcześniej przez organy podatkowe i wspieraną przez WSA w Lublinie. Według NSA, ustawa o CIT nie zawiera wymogu faktycznego opodatkowania dywidendy w państwie rezydencji odbiorcy i nie ma podstaw do wprowadzania takiego kryterium w drodze wykładni celowościowej.
„Wyroki NSA wpisują się w kierunek zaprezentowany wcześniej przez ministra finansów i przywracają spójność krajowych regulacji z przepisami wspólnotowymi. Mam nadzieję, że zamkną one spór o istnienie wymogu efektywnego opodatkowania dywidendy jako przesłanki zwolnienia z podatku u źródła” – komentuje Krystian Szymaniak.
Wyniki Biznes Fakty:
W 2026 roku firmy powinny zwracać szczególną uwagę na prawidłowe rozliczanie podatku u źródła (WHT). Wzrost liczby kontroli i kwot nieprawidłowości wskazuje na zwiększone zainteresowanie organów skarbowych tym obszarem. Przedsiębiorcy, szczególnie ci dokonujący płatności do podmiotów zagranicznych, muszą być świadomi czynników ryzyka, takich jak przekroczenie progu 2 mln zł dla płatności pasywnych, wątpliwości co do statusu beneficjenta płatności czy dokonywanie wypłat do jurysdykcji o preferencyjnym systemie podatkowym. Rozważne wybieranie pomiędzy mechanizmem „pay & refund”, oświadczeniem WH-OSC a opinią o stosowaniu preferencji, w zależności od profilu ryzyka firmy, jest kluczowe dla zapewnienia zgodności z przepisami i uniknięcia potencjalnych sankcji.
„`
Oryginał artykułu : businessinsider.com.pl