Problematyka podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wspólników spółek z ograniczoną odpowiedzialnością od lat budzi istotne wątpliwości praktyczne. Szczególne kontrowersje dotyczyły sytuacji wspólników dominujących, posiadających niemal całość udziałów w spółce, którzy w praktyce sprawują pełną kontrolę nad jej działalnością.
Wspólnik większościowy a brak obowiązku ubezpieczeń społecznych
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wspólnicy spółek posiadający znaczną większość udziałów (99%) nie będą podlegać ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W tym zakresie przede wszystkim należy zwrócić uwagę na Uchwałę Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 r. (sygn. III UZP 8/23). Wskazano w niej, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o., który posiada 99 procent udziałów, nie będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Główną osią sporu było pytanie, czy niewielka różnica dzieląca wspólnika spółki jednoosobowej a wspólnika spółki dwuosobowej, w której posiada 99% udziałów, jest na tyle znacząca, aby objąć go ubezpieczeniami społecznymi.
W ocenie Sądu Najwyższego odpowiedź na to pytanie brzmi negatywnie. Kwestia posiadania 99% udziałów nie ma znaczenia w kontekście brzmienia przepisu. Zgodnie z nim, tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym obejmuje wyłącznie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. Wspólnik w dwuosobowej spółce z o.o., niezależnie od liczby posiadanych udziałów, nie zmienia swojego statusu prawnego i nie można go uznać za wspólnika spółki jednoosobowej. Dodatkowo, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie definiuje w sposób odrębny wspólnika spółki z o.o., a jedynie wskazuje na wspólnika spółki jednoosobowej, za którą, zgodnie ze stanowiskiem Sądu, należy uznawać jednoosobową spółkę kapitałową, w której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika (zgodnie z art. 4 § 1 pkt 3 Kodeksu Spółek Handlowych).
Granice wykładni przepisów ZUS w orzecznictwie Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy odniósł się również do kwestii możliwości powstania luki prawnej, uznając ten zarzut za bezprzedmiotowy. Podleganie ubezpieczeniom społecznym jest jasno określone przez ustawodawcę, a zasada powszechności ubezpieczeń społecznych również ma swoje granice. Konstytucja jasno wskazuje, że zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Jeśli więc ustawa przewiduje objęcie ubezpieczeniami wspólnika spółki jednoosobowej, taka była intencja ustawodawcy, i nie jest możliwe na podstawie brzmienia przepisu wykreowanie nowego tytułu do objęcia ubezpieczeniami wspólników dominujących posiadających 99% udziałów.
W późniejszym wyroku z 15 stycznia 2025 roku (sygn. I USKP 164/24) Sąd Najwyższy ponownie odniósł się do tej kwestii, zwracając uwagę na wątpliwości dotyczące składu orzekającego, w jakim podjęto uchwałę z 21 lutego 2024 r. (III UZP 8/23). Sąd wskazał, że uchwała ta została wydana z udziałem sędziów powołanych przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. To w świetle uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. mogło rodzić zarzut nienależytej obsady sądu.
Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy nie zakwestionował merytorycznego kierunku wykładni przyjętego w uchwale. Przeciwnie, wskazał, że samo powołanie się na jej sentencję nie jest wystarczające. Konieczne jest szersze przedstawienie problemu i oparcie rozstrzygnięcia na utrwalonej już linii orzeczniczej (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 listopada 2023 r., III USKP 17/23 oraz z dnia 7 stycznia 2024 r., III USKP 73/23), która podkreślała prymat wykładni językowej oraz zakaz rozszerzania tytułów ubezpieczeniowych.
W przywołanych wyrokach i postanowieniach podkreślono, że niedopuszczalne jest „poszukiwanie na siłę” tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi wbrew jednoznacznej treści przepisów i świadomej decyzji wspólnika co do wyboru formy prowadzenia działalności. System ubezpieczeń społecznych, choć dąży do powszechności, nie obejmuje wszystkich osób, a objęcie nim wymaga istnienia podstawy prawnej.
W tym kontekście należy uznać, że mimo formalnych wątpliwości dotyczących składu orzekającego, sama teza uchwały, zgodnie z którą wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym, pozostaje spójna z kierunkiem orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Jagoda Trela – Doradca Podatkowy Managing Partner
Wyniki Biznes Fakty:
- Analizuj zmianę przepisów: Przed podjęciem decyzji o strukturze własnościowej firmy, zawsze dokładnie analizuj aktualne przepisy prawa dotyczące ubezpieczeń społecznych i podatków.
- Konsultuj się ze specjalistami: W przypadku wątpliwości prawnych i podatkowych, kluczowe jest skorzystanie z wiedzy doświadczonych doradców podatkowych lub prawników.
- Dokumentuj swoje decyzje: Starannie dokumentuj wszelkie decyzje dotyczące struktury firmy i sposobu prowadzenia działalności, zwłaszcza te, które mogą mieć wpływ na obowiązki ubezpieczeniowe.
Według danych portalu: mojafirma.infor.pl