Obecne przepisy dotyczące emerytur wprowadzają różnicę w świadczeniach dla matek czwórki dzieci w porównaniu do matek trójki dzieci, mimo braku obiektywnych podstaw do takiej sytuacji. Kobiety wychowujące troje dzieci czują się dyskryminowane i postulują zmiany w prawie.
W polskim systemie emerytalnym istnieje luka prawna, która skutkuje niższymi świadczeniami dla kobiet z trójką dzieci w porównaniu do tych, które wychowały czworo dzieci.
Matki czworga i więcej dzieci mogą skorzystać z programu „Mama 4+” oraz innych ulg (np. w PIT), podczas gdy matki trójki dzieci nie posiadają analogicznych uprawnień. Co więcej, w kontekście urlopu wychowawczego, są one traktowane na równi z matkami dwójki dzieci, pomimo podobnej sytuacji życiowej i zawodowej do matek czworga dzieci – wyjaśnia Izabela Leśniewska, doradca podatkowy i członek Zespołu ds. Ubezpieczeń przy Rzeczniku MŚP.
Problem ten dotyczy przepisów regulujących urlop wychowawczy. W rodzinach wielodzietnych często to kobieta decyduje się na przerwanie kariery zawodowej w celu opieki nad dziećmi. Jak podkreśla Izabela Leśniewska, problem może dotyczyć nawet kilkuset tysięcy kobiet, gdyż aż 74% wszystkich rodzin wielodzietnych to rodziny z trójką dzieci.
Na czym polega problem z emeryturami matek z trójką dzieci
Sytuacja nie stanowi problemu, jeśli okres urlopu wychowawczego nie przekracza 6 lat. W takim przypadku, zgodnie z przepisami, świadczenie emerytalne za ten okres jest przeliczane z zastosowaniem mnożnika 1,3.
Problem pojawia się, gdy łączny czas przebywania na urlopie wychowawczym przekracza 6 lat. Wówczas okresy te są uwzględniane z mnożnikiem 0,7, traktując je jako okresy nieskładkowe (zgodnie z art. 174 w zw. z art. 7 pkt 5 i art. 5 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Konsekwencją tego jest niższa emerytura dla kobiet z trójką dzieci.
„Sytuacja ta prowadzi do wyraźnej dysproporcji w zestawieniu z programem emerytalnym Mama 4+” (wynikającym z ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym), który zapewnia ochronę emerytalną matkom czworga i więcej dzieci. „Matki trójki dzieci nie zostały objęte żadną analogiczną regulacją wyrównawczą, mimo że ich sytuacja jest porównywalna. Obecne przepisy są więc niesprawiedliwe” – podkreśla Izabela Leśniewska.
Ekspertka dodaje, że ta luka prawna funkcjonuje od wielu lat, a kolejne nowelizacje ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie rozwiązały tego problemu.
„Mamy więc trwałe i systemowe pogorszenie sytuacji emerytalnej rodziców, którzy zdecydowali się na wychowanie trójki dzieci, ponosząc wymierne straty emerytalne w porównaniu zarówno z osobami bez przerw w zatrudnieniu, jak i z matkami czworga dzieci korzystającymi z programu Mama 4+” – komentuje Izabela Leśniewska.
Należy zaznaczyć, że limit 6 lat dotyczy zarówno kapitału początkowego (dla osób, które rozpoczęły pracę przed 1999 rokiem), jak i składek opłacanych przez budżet państwa po 1999 roku.
Według Izabeli Leśniewskiej, matka trójki dzieci, która sprawuje osobistą opiekę nad każdym z nich przez trzy lata urlopu wychowawczego, łącznie przebywa na nim dziewięć lat, przekraczając tym samym ustawowy próg o trzy lata. „Za ten okres nie otrzymuje żadnego ekwiwalentnego zabezpieczenia emerytalnego. Brak spójności systemowej w tym zakresie nie ma uzasadnienia merytorycznego” – ocenia ekspertka.
Ile tracą na emeryturze matki z trójką dzieci
Ekspertka oszacowała także potencjalne straty finansowe kobiet wynikające z niekorzystnego przelicznika emerytur. Dokładna wysokość strat zależy od indywidualnej podstawy wymiaru i historii składkowej.
Różnica między mnożnikiem 1,3% a 0,7% wynosi 0,6 punktu procentowego rocznie. W sytuacji, gdy kobieta przebywa na urlopie wychowawczym przez 9 lat (czyli 3 lata ponad limit), oznacza to łączną różnicę 1,8 punktu procentowego podstawy wymiaru kapitału początkowego. Według Izabeli Leśniewskiej, przy określonych założeniach, strata miesięcznej emerytury wynosi około 130-200 zł, co w perspektywie 20 lat przekłada się na stratę rzędu 31 tys. zł do 48 tys. zł.
Powyższe szacunki strat opierają się na następujących założeniach:
- Podstawa wymiaru kapitału początkowego wynosi 3000 zł.
- Współczynnik waloryzacji kapitału od 1999 r. wynosi x3,0 (wartość zachowawcza).
- Przewidywany czas dalszego życia po przejściu na emeryturę to 252 miesiące.
W efekcie:
- Różnica w kapitale początkowym (przed waloryzacją) wynosi około 11 300 zł.
- Różnica w kapitale po waloryzacji wynosi około 33 900 zł.
- Utrata miesięcznej emerytury wynosi około 130-200 zł (w zależności od indywidualnej podstawy wymiaru).
Jak można zmienić przepisy dla matek z trójką dzieci
Zdaniem Izabeli Leśniewskiej, aby wyeliminować obecną dyskryminację, należałoby rozszerzyć okres stosowania mnożnika 1,3 przy urlopie wychowawczym do 9 lat dla rodziców (matek i ojców, aby zapewnić im równe traktowanie) wychowujących trójkę dzieci i korzystających z urlopu wychowawczego w pełnym wymiarze. „Próg dziewięciu lat wynika z logiki systemu: każde dziecko uprawnia do trzech lat urlopu wychowawczego, a zatem rodzic trójki dzieci korzystający z urlopu w pełnym wymiarze łącznie przebywa na nim dziewięć lat” – tłumaczy ekspertka. Obecny limit 6 lat odpowiada dwójce dzieci i nieproporcjonalnie dyskryminuje matki trójki dzieci bez obiektywnego uzasadnienia.
Alternatywnie, według rozmówczyni, rząd mógłby wprowadzić mechanizm wyrównawczy dla matek trójki dzieci, analogiczny do rozwiązań przewidzianych w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym („Mama 4+”).
Izabela Leśniewska, jako członkini Zespołu ds. Ubezpieczeń przy Rzeczniku MŚP, zapowiada złożenie wniosku o wprowadzenie proponowanych zmian w przepisach do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pod koniec czerwca.
Wyniki Biznes Fakty:
Zmiany w przepisach dotyczące traktowania urlopów wychowawczych matek trójki dzieci w systemie emerytalnym mogą mieć istotne znaczenie dla wielu polskich rodzin. Przedsiębiorcy, zwłaszcza ci prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą lub pracujący na umowach cywilnoprawnych, powinni zwracać uwagę na te kwestie, planując swoją przyszłość i analizując potencjalne skutki długich przerw w pracy związane z opieką nad dziećmi. Potencjalne straty finansowe w przyszłej emeryturze, szacowane na dziesiątki tysięcy złotych, mogą wpłynąć na decyzje o modelu życia rodzinnego oraz na stabilność finansową po zakończeniu aktywności zawodowej. W kontekście przyszłych regulacji, które mają wejść w życie od 2026 roku, należy śledzić wszelkie zmiany w prawie pracy, ubezpieczeń społecznych i podatkach, aby móc optymalnie zarządzać ryzykiem i wykorzystać dostępne możliwości wsparcia.
Na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl