Projekt nowelizacji VAT: Co czeka przedsiębiorców?
Rząd przyjął projekt nowelizacji ustawy o podatku od towarów i usług (VAT), który wprowadza istotne zmiany dla około 2 milionów podatników VAT. Projekt ten obejmuje modyfikacje dotyczące solidarnej odpowiedzialności nabywcy za VAT sprzedawcy, wprowadzenie mechanizmu składu VAT oraz szereg uproszczeń w przepisach podatkowych.
Ministerstwo Finansów przedstawiło pierwotne założenia projektu nowelizacji VAT jesienią 2025 roku. Po rozpatrzeniu trafił on pod obrady rządu, który zatwierdził go w obecnej formie, wprowadzając około 25 zmian. Kluczowe regulacje mają wejść w życie 1 października bieżącego roku, choć niektóre przepisy zostały zmodyfikowane w toku prac legislacyjnych.
Eksperci już wcześniej wskazywali, że proponowane zmiany stanowią połączenie uproszczeń dla podatników z pewnymi rozwiązaniami budzącymi obawy. Jedna z pozytywnych zmian zakłada, że przedsiębiorcy likwidujący lub zamykający działalność gospodarczą nie będą musieli składać odrębnych zgłoszeń VAT-Z ani składać osobnych informacji o sporządzeniu spisu z natury.
Jednocześnie projekt wprowadza szereg przepisów uszczelniających system VAT, które mogą być mniej korzystne dla przedsiębiorców. Szczególnie istotna jest zmiana dotycząca mechanizmu podzielonej płatności (split payment), która dotychczas stanowiła zabezpieczenie dla nabywcy. Zgodnie z nowymi przepisami, płatność w mechanizmie split payment nie zawsze zwolni nabywcę od solidarnej odpowiedzialności za VAT należny od sprzedawcy. Obecnie wystarczy zapłata tą metodą, aby urząd skarbowy nie mógł dochodzić zapłaty VAT od nabywcy w sytuacji, gdy sprzedawca nie odprowadził należnego podatku.
Uszczelnienie systemu VAT – kluczowe zmiany
Projekt nowelizacji (UD314) zawiera zmiany deregulacyjne, doprecyzowujące oraz uszczelniające system podatkowy. Z perspektywy podatników, przepisy uszczelniające często wiążą się z większymi obowiązkami i ryzykiem sporów z organami podatkowymi.
Najwięcej kontrowersji budzą zmiany dotyczące solidarnej odpowiedzialności w VAT. Podstawowa zasada stanowi, że VAT wykazany na fakturze powinien zostać wpłacony do urzędu skarbowego przez sprzedawcę lub usługodawcę. Solidarna odpowiedzialność oznacza, że urząd skarbowy może dochodzić zapłaty tego podatku od nabywcy, jeśli sprzedawca nie wywiąże się ze swojego obowiązku.
Obecnie, solidarna odpowiedzialność jest wyłączona, gdy nabywca dokonuje płatności za towary lub usługi przy użyciu mechanizmu podzielonej płatności (split payment). Mechanizm ten polega na rozdzieleniu płatności – kwota VAT trafia na specjalny rachunek VAT, a pozostała część na zwykły rachunek bankowy przedsiębiorcy. Stosowanie split payment jest obligatoryjne dla tzw. towarów wrażliwych (wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT) oraz gdy łączna kwota należności przekracza 15 000 zł.
Zgodnie z projektem nowelizacji VAT przyjętym przez rząd, w określonych sytuacjach nabywca będzie ponosił solidarną odpowiedzialność za zaległości podatkowe sprzedawcy, nawet jeśli zapłata zostanie dokonana w mechanizmie podzielonej płatności. Oznacza to, że split payment nie zawsze będzie gwarantował ochronę nabywcy przed odpowiedzialnością za VAT należny od sprzedawcy. Taka sytuacja będzie miała miejsce w trzech przypadkach:
- Gdy nabywca posiadał wiedzę lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że sprzedawca nie wpłaci całości lub części należnego VAT.
- Gdy faktura dokumentuje czynności, które nie zostały faktycznie dokonane, lub podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością.
- Gdy faktura potwierdza czynności dokonane w ramach nadużycia prawa.
Projekt zakłada również, że solidarna odpowiedzialność może dotyczyć transakcji, które nie mają uzasadnienia ekonomicznego, np. gdy cena jest niższa od wartości rynkowej towarów lub usług (zmiany w art. 105a ustawy o VAT).
Ponadto, projekt rozszerza zakres solidarnej odpowiedzialności nabywcy na:
- Usługi niematerialne wymienione w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT (takie jak usługi doradcze, zarządcze, rachunkowo-księgowe, reklamowe czy badawcze), jeśli łączna należność wynikająca z faktury przekroczy 15 tys. zł lub jej równowartość w walucie obcej.
- Sytuacje, gdy wartość usług niematerialnych nabywanych od jednego dostawcy, bez kwoty podatku, w danym miesiącu przekroczy 50 tys. zł.
Proponowane zmiany w zakresie solidarnej odpowiedzialności budzą znaczące kontrowersje. Małgorzata Samborska, doradca podatkowy i partner w Grant Thornton, ocenia jako absurdalne wskazanie, że solidarna odpowiedzialność może obejmować transakcje bez uzasadnienia ekonomicznego, w szczególności gdy cena jest niższa od wartości rynkowej. „Mówimy o transakcjach między podmiotami niepowiązanymi. Moim zdaniem każda cena uzgodniona między takimi podmiotami jest rynkowa. Odwoływanie się do wartości rynkowej jest więc niezrozumiałe” – podkreśla ekspertka. Dodaje również, że podatnicy nie posiadają narzędzi do ustalania cen rynkowych, które są dostępne dla organów podatkowych. „Projektodawcy chcą jednak, aby to podatnik uzasadnił, mówiąc kolokwialnie, że 'nie jest wielbłądem’” – zauważa Samborska.
Ułatwienia dla podatników VAT w nowym projekcie
Projekt nowelizacji przewiduje również szereg zmian mających na celu uproszczenie procedur i ułatwienie życia podatnikom. Wprowadzone zostaną następujące udogodnienia:
- Przedsiębiorcy zmieniający siedzibę działalności, a co za tym idzie, podlegający pod inny urząd skarbowy (zmiana właściwości organu podatkowego), nie będą musieli składać aktualizacyjnego zgłoszenia VAT-R.
- W przypadku likwidacji działalności gospodarczej, podatnicy nie będą musieli składać odrębnych informacji o dokonanym spisie z natury, ponieważ dane te są już wykazywane w pliku JPK_VAT.
- Nie będzie obowiązku wskazywania podstawy opodatkowania w JPK_VAT przy nabyciu towarów i usług korzystających ze zwolnienia od podatku.
- Zlikwidowany zostanie obowiązek zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu.
- Podatnicy będą mogli sprawdzić status podatnika VAT wstecz, aż do pięciu lat, korzystając z odpowiedniego wykazu.
Dodatkowo wprowadzono następujące zmiany:
- Przedsiębiorcy chcący skorzystać ze zwrotu VAT w ramach systemu TAX FREE będą mogli dokonywać tzw. e-odprawy w terminalu TAX FREE. Zmiany te ułatwią podróżnym dobrowolne deklarowanie wywozu towarów objętych dokumentem elektronicznym TAX FREE przy użyciu narzędzi informatycznych udostępnionych przez Krajową Administrację Skisową.
- Projekt przewiduje wprowadzenie mechanizmu tzw. składu VAT. Ma on na celu uproszczenie rozliczeń i poboru VAT w handlu międzynarodowym. Procedura ta pozwoli na stosowanie zerowej stawki VAT dla transakcji realizowanych w ramach składu. Obowiązek podatkowy powstanie dopiero z chwilą wycofania towaru z procedury składu VAT. Jest to rozwiązanie znane z innych krajów Unii Europejskiej, mające na celu wspieranie handlu międzynarodowego.
Wyniki Biznes Fakty:
Projekt nowelizacji VAT wprowadza zarówno utrudnienia, jak i ułatwienia dla przedsiębiorców. Z jednej strony zaostrzone zostają zasady solidarnej odpowiedzialności za VAT, co może zwiększyć ryzyko dla nabywców, zwłaszcza w przypadku transakcji o niestandardowych cenach lub usług niematerialnych. Z drugiej strony, wprowadzane są uproszczenia proceduralne, takie jak zniesienie obowiązku składania dodatkowych zgłoszeń czy ułatwienia w rozliczaniu VAT przy transakcjach międzynarodowych (skład VAT). Przedsiębiorcy w 2026 roku będą musieli dokładnie analizować nowe regulacje dotyczące odpowiedzialności i korzystać z dostępnych mechanizmów zabezpieczających, jednocześnie doceniając zmiany ułatwiające prowadzenie działalności.
Oryginał artykułu : businessinsider.com.pl