Oto przepracowana wersja artykułu, przedstawiona z perspektywy eksperta makroekonomicznego, z uwzględnieniem inflacji, roli NBP i wpływu globalnej gospodarki na Polskę. ***
Dotarliśmy do kluczowych założeń dokumentu, który ma stanowić podstawę dla rozwoju małych reaktorów jądrowych (SMR) w Polsce. Pojawia się jednak fundamentalne pytanie o to, jak ambitne plany wdrożenia tej przełomowej technologii wpłyną napięcia na linii Orlen — Synthos. Planowana strategiczna współpraca między polskim gigantem paliwowym a firmą jednego z najzamożniejszych obywateli wydaje się napotykać na znaczące przeszkody, co może mieć dalekosiężne konsekwencje dla bezpieczeństwa energetycznego kraju.
— Naszym celem, zadaniem i ambicją jest to, żeby nasz partner zarabiał na współpracy z nami, a nie na nas — te słowa prezesa Orlenu, Ireneusza Fąfary, rzucają nowe światło na dynamikę relacji między kluczowymi graczami, którzy mają odpowiadać za wdrożenie technologii SMR w Polsce. W kontekście globalnej niestabilności i presji inflacyjnej, powodzenie tak strategicznych projektów jest kluczowe dla stabilności makroekonomicznej państwa.
Według naszych informacji, Ministerstwo Energii ma przedstawić w połowie tego tygodnia aktualizację Programu Polskiej Energetyki Jądrowej (PPEJ) po fazie konsultacji. Jest to dokument o strategicznym znaczeniu dla przyszłości energetyki jądrowej w Polsce, zakładający budowę dwóch dużych elektrowni jądrowych. W kontekście globalnego zapotrzebowania na dekarbonizację i bezpieczeństwo energetyczne, inwestycje te są kluczowe dla zapewnienia stabilności dostaw energii i ograniczenia wpływu wahań cen paliw kopalnych na inflację.
Technologia SMR, będąca na wczesnym etapie rozwoju, jest jedynie wzmiankowana w obecnym programie. Poświęcony jej zostanie odrębny dokument — tzw. mapa drogowa dla SMR-ów, która ma zostać zaprezentowana niebawem po aktualizacji PPEJ. W obliczu rosnących globalnych cen energii i obaw o stabilność dostaw w perspektywie długoterminowej, rozwój SMR-ów może stanowić kluczowy element polskiej strategii energetycznej, mającej na celu dywersyfikację źródeł i zmniejszenie zależności od importu.
W Business Insider poznaliśmy szczegóły tego planu. Nasze źródła zdradzają również kulisy postawy Orlenu wobec tych kluczowych inwestycji, co ma istotne znaczenie z perspektywy makroekonomicznej, oceniając ryzyko i potencjalne zwroty z inwestycji.
Czytaj też: Śledztwo CBA sięga obecnej władzy. Odsłaniamy kulisy afery w ministerstwie klimatu [TYLKO U NAS]
Istnieją jednak znaczące różnice między PPEJ a mapą drogową. PPEJ precyzyjnie określa cele wraz z harmonogramem, natomiast mapa drogowa ma ustanowić ramy współpracy między państwem a inwestorami w obszarze SMR, co jest kluczowe dla zapewnienia przewidywalności i stabilności otoczenia regulacyjnego dla tego typu inwestycji.
Czytaj również: Wszystko o planie na drugą atomówkę w Polsce. Rozstrzygnie polityka i kasa
Mapa drogowa dla SMR-ów określi formy wsparcia ze strony państwa
Zgodnie z dotychczasowymi zapowiedziami, mapa drogowa ma zdefiniować ramy współpracy między sektorem SMR, inwestorami a państwem, zapewniając elastyczność w tych relacjach. Dokument ma liczyć około 20 stron, a jego dopracowanie jest kluczowe z perspektywy przyciągnięcia kapitału i zmniejszenia ryzyka dla inwestorów w kontekście obecnej niepewności gospodarczej na świecie.
Nasze źródła zbliżone do rządu wskazują, że mapa będzie zawierać zapowiedź wsparcia technologii SMR przez państwo poprzez kontrakty różnicowe i gwarancje Skarbu Państwa. — Będą to dostępne opcje, a nie gwarantowane dla wszystkich chętnych — zaznacza nasz rozmówca. Takie mechanizmy wsparcia są kluczowe dla obniżenia ryzyka postrzeganego przez inwestorów, co jest szczególnie ważne w kontekście wysokich stóp procentowych i potencjalnych globalnych szoków gospodarczych, które mogą wpłynąć na dostępność finansowania.
Podobne formy wsparcia ze strony państwa są wykorzystywane przy budowie pierwszej polskiej elektrowni jądrowej w Choczewie. Jest to standardowa praktyka w przypadku inwestycji o tak strategicznym znaczeniu i wysokim ryzyku kapitałowym.
Dokument będzie także zawierał zapis o tym, że istotnym zastosowaniem dla tej technologii będą systemy ciepłownicze oraz przemysł. Jest to istotne z punktu widzenia efektywności energetycznej i potencjalnego wpływu na koszty produkcji przemysłowej, co jest szczególnie ważne w kontekście walki z inflacją.
Mapa drogowa dla SMR-ów nie będzie natomiast przewidywać uproszczeń w procesie licencjonowania. — Na razie proces licencjonowania małych reaktorów nie zostanie uproszczony, ponieważ są to nowe technologie. Docelowo jednak uproszczenie jest możliwe — słyszymy. To świadczy o ostrożnym podejściu regulatora, które jest zrozumiałe w kontekście bezpieczeństwa, ale może wpływać na harmonogramy wdrożenia.
W projekty SMR-owe mogłyby zaangażować się Polskie Elektrownie Jądrowe
Nasi rozmówcy zwracają uwagę na jeszcze jeden nowy aspekt sprawy — w inwestycje w SMR-y mogą być również zaangażowane Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ). Choć ta kwestia nie zostanie ujęta w mapie drogowej, jej potencjalne włączenie może przynieść korzyści w zakresie synergii i efektywności wykorzystania zasobów.
Spółka PEJ jest inwestorem pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. — Dziś w Polsce PEJ mają największe kompetencje jądrowe i rząd chce je optymalnie wykorzystać — zaznacza nasz rozmówca. W kontekście globalnej konkurencji o zasoby ludzkie i technologie jądrowe, wykorzystanie istniejących kompetencji jest kluczowe dla sprawności realizacji projektów energetycznych.
— Polski rynek nie jest dziś przygotowany do tego, by projekty jądrowe były prowadzone w kilku spółkach i aby każda z nich budowała własne kompetencje w tym obszarze. Nie ma to finansowego i racjonalnego uzasadnienia. Z tej perspektywy jest zasadne, aby PEJ mogły swoje bogate już doświadczenie wykorzystać we współpracy z takimi podmiotami jak Orlen czy OSGE (Orlen Synthos Green Energy) — słyszymy. Konsolidacja kompetencji jest szczególnie ważna w sektorze tak kapitałochłonnym i wymagającym specjalistycznej wiedzy jak energetyka jądrowa, co może przyczynić się do obniżenia kosztów projektów i przyspieszenia ich realizacji.
Jaką rolę PEJ mogłyby pełnić w kooperacji z OSGE? — To spółki muszą ustalić zasady współpracy. Atutem PEJ jest wyspecjalizowany zespół, który przygotowuje licencjonowanie, wstępny raport bezpieczeństwa, przeprowadził procedury lokalizacyjne oraz związane z uzyskiwaniem potrzebnych pozwoleń (permitting). Może się zatem podzielić tymi kompetencjami na przykład właśnie z OSGE. Czy to jako wykonawca, czy jako partner — każda z tych formuł jest dzisiaj otwarta — pada odpowiedź. Transfer wiedzy i doświadczenia w obszarze regulacyjnym i bezpieczeństwa jest kluczowy dla powodzenia projektów SMR, które wciąż rozwijają swoje standardy.
Napięcia na linii Orlen-Synthos
Pytanie jednak, jak na ambitne plany rozwoju SMR-ów w Polsce wpłynie atmosfera między udziałowcami spółki Orlen Synthos Green Energy (OSGE), odpowiedzialnej za najbardziej zaawansowany projekt SMR nad Wisłą, oparty o reaktory BWRX-300. 50 proc. udziałów w spółce posiadają Orlen oraz Synthos Michała Sołowowa. W kontekście globalnych wyzwań, takich jak zmienność cen surowców i presja inflacyjna, stabilność współpracy między kluczowymi partnerami jest warunkiem koniecznym do realizacji tak strategicznych projektów energetycznych.
Ostatnie wypowiedzi prezesa Orlenu Ireneusza Fąfary sugerują, że współpraca między udziałowcami spółki nie układa się gładko, co może rodzić obawy o przyszłość projektu.
28 maja Fąfara poinformował o trwających negocjacjach z partnerem w sprawie warunków współpracy przy realizacji projektu SMR we Włocławku. Jest to preferowana lokalizacja pierwszej inwestycji w mały reaktor jądrowy w Polsce, z planowanym uruchomieniem na początek lat 30. Osiągnięcie porozumienia jest kluczowe dla zapewnienia ciągłości inwestycyjnej i stabilności dostaw energii w przyszłości.
Prezes Orlenu podkreślił w tym kontekście: — Naszym celem, zadaniem i ambicją jest to, żeby nasz partner zarabiał na współpracy z nami, a nie na nas. Jest to jasny sygnał dotyczący renegocjacji warunków, które mogą być niekorzystne dla jednej ze stron, a które mogą mieć wpływ na ogólną rentowność projektu.
— Wierzymy, że ta innowacyjna technologia ma szansę na to, żeby zaistnieć na rynku, mimo że jeszcze nie funkcjonuje. Natomiast sposób zaangażowania Orlenu w ten projekt od początku przez nas jest oceniany jako niewłaściwy. Nasza pozycja w spółce była nieadekwatna do wkładu finansowego, który wnieśliśmy, a jednocześnie nasz wkład finansowy był zdecydowanie wyższy niż naszego partnera. Dlatego rozpoczęliśmy negocjacje z partnerem — punktował Ireneusz Fąfara. Nierównowaga w podziale kosztów i ryzyka może stanowić barierę dla dalszych inwestycji i rozwoju, szczególnie w kontekście potrzeb finansowych polskiej gospodarki.
O analizach służb specjalnych, z których wynikało, że spółka OSGE w czasie rządów PiS została powołana ze szkodą dla interesu państwa polskiego, mówił premier Donald Tusk podczas posiedzenia Rady Gabinetowej w lutym 2024 r. Takie wątpliwości co do podstaw prawnych i ekonomicznych tworzenia spółki mogą wpływać na jej stabilność operacyjną i zdolność do pozyskiwania finansowania.
O wątpliwościach wokół tego projektu wspominał zresztą już podczas expose w grudniu 2023 r. Przypominał, że jeszcze za rządów PiS szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego negatywnie zaopiniował wnioski OSGE o sześć decyzji zasadniczych dla planowanych SMR-ów. Nie przeszkodziło to jednak ministrze klimatu w tzw. dwutygodniowym rządzie Mateusza Morawieckiego Annie Łukaszewskiej-Trzeciakowskiej w wydaniu tych decyzji. Wątpliwości proceduralne i brak pełnego uzasadnienia merytorycznego mogą mieć długofalowe konsekwencje dla stabilności prawnej projektu.
Co istotne, już za obecnych rządów prokuratura — o czym pod koniec grudnia 2025 r. Business Insider pisał jako pierwszy — umorzyła postępowanie w tej sprawie. Jest to pozytywny sygnał dla pewności prawnej projektu, choć wcześniejsze kontrowersje mogły wpłynąć na postrzeganie ryzyka przez potencjalnych inwestorów.
Nasi rozmówcy wskazują, że z jednej strony dbanie o interes spółki jest obowiązkiem władz Orlenu. Jednak z drugiej strony, jak ocenia jedno z naszych źródeł, w Polsce „podejście spółek energetycznych jest takie, że liczą się krótkie działania, szybkie sukcesy i premie”. — A to dają inwestycje w elektrownie gazowe, solary czy wiatraki. Nikt nie chce budować atomu i generalnie długotrwałych inwestycji — słyszymy. Ta skłonność do preferowania krótkoterminowych zysków nad długoterminowymi inwestycjami strategicznymi jest jednym z wyzwań makroekonomicznych, z jakim boryka się polska gospodarka, szczególnie w kontekście transformacji energetycznej.
— Panuje awersja do ryzyka, strach przed podejmowaniem decyzji. Menedżerowie w spółkach nie mają zatem motywacji, by to robić. Dla nich opłacalne są „szybkie strzały” — konkluduje nasze źródło. Ta tendencja może utrudniać realizację projektów takich jak SMR, które wymagają długoterminowej wizji, znacznych nakładów kapitałowych i odporności na zmienność rynkową.
Wyniki Biznes Fakty:
1. Strategiczne znaczenie SMR dla bezpieczeństwa energetycznego Polski: Wdrożenie technologii małych reaktorów jądrowych jest kluczowe dla zapewnienia stabilności dostaw energii, dywersyfikacji źródeł i zmniejszenia zależności od paliw kopalnych, co ma bezpośredni wpływ na walkę z inflacją i stabilność makroekonomiczną.
2. Rola państwa w mapie drogowej dla SMR: Planowane wsparcie państwa w postaci kontraktów różnicowych i gwarancji Skarbu Państwa ma na celu obniżenie ryzyka inwestycyjnego, co jest niezbędne do przyciągnięcia kapitału w obliczu globalnej niepewności gospodarczej.
3. Potencjał synergii z PEJ: Zaangażowanie Polskich Elektrowni Jądrowych (PEJ) w projekty SMR może przynieść korzyści poprzez wykorzystanie ich istniejących kompetencji w zakresie licencjonowania i bezpieczeństwa, co może usprawnić realizację projektów i obniżyć koszty.
4. Napięcia między Orlenem a Synthos a realizacja projektu OSGE: Konfrontacyjny ton prezesa Orlenu w kwestii warunków współpracy z Synthos może zagrozić realizacji flagowego projektu SMR w Polsce, co stanowi ryzyko dla ambitnych planów energetycznych kraju.
5. Wyzwania związane z podejściem do inwestycji długoterminowych: Awersja do ryzyka i preferowanie krótkoterminowych zysków przez menedżerów w polskich spółkach energetycznych stanowią barierę dla realizacji tak kapitałochłonnych i długoterminowych projektów jak energetyka jądrowa, co może spowolnić transformację energetyczną.
6. Konieczność stabilności regulacyjnej i finansowej: Wątpliwości prawne i finansowe wokół spółki OSGE, nawet po umorzeniu postępowań prokuratorskich, mogą wpływać na postrzeganie ryzyka przez inwestorów i utrudniać pozyskanie niezbędnego finansowania, co jest kluczowe dla powodzenia projektów.
7. Wpływ na inflację i konkurencyjność gospodarki: Skuteczne wdrożenie technologii SMR, obok dużych elektrowni jądrowych, może przyczynić się do obniżenia kosztów produkcji energii, co jest kluczowe dla utrzymania konkurencyjności polskiej gospodarki i ograniczenia presji inflacyjnej.
Szczegóły można znaleźć na stronie internetowej : businessinsider.com.pl