Fundacje rodzinne: Korzyści podatkowe i plany zmian na 2026 rok
Fundacje rodzinne, działające w Polsce od niedawna, zgromadziły już aktywa liczone w miliardach złotych. Dane z 2025 roku wskazują na znaczące przychody zwolnione z podatku dochodowego, które wyniosły niemal 25 mld zł, co przełożyło się na oszczędności podatkowe rzędu 3 mld zł. Należy jednak podkreślić, że fundacje rodzinne nadal płacą pewne zobowiązania podatkowe. Analiza najnowszych danych Ministerstwa Rozwoju i Technologii ujawnia kluczowe aspekty ich funkcjonowania oraz przedstawia propozycje zmian przepisów, które mogą wpłynąć na ich działalność w przyszłości, w tym w kontekście roku 2026.
Podsumowanie danych finansowych fundacji rodzinnych
W 2025 roku, ponad 3 tysiące zarejestrowanych fundacji rodzinnych wykazało łączne przychody zwolnione z opodatkowania na poziomie blisko 25 mld zł. Po odliczeniu kosztów, dochody zwolnione z podatku osiągnęły 15 mld zł. Fundacje te zapłaciły łącznie 126 mln zł podatku CIT (formularz CIT-8FR). Jest to istotna kwota, jednak znacznie niższa niż potencjalne zobowiązania, gdyby te dochody podlegały standardowemu opodatkowaniu. Łączne oszczędności fundacji rodzinnych na podatkach dochodowych w 2025 roku szacuje się na prawie 2,9 mld zł, przy założeniu zastosowania stawki 19% (podatek dochodowy od osób prawnych – CIT lub podatek dochodowy od osób fizycznych – PIT).
Główne źródła korzyści podatkowych
Przegląd funkcjonowania fundacji rodzinnych, opublikowany przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii, wskazuje na kluczowe obszary, w których fundacje osiągają największe korzyści podatkowe. Są to przede wszystkim:
- Udział w spółkach, funduszach inwestycyjnych i spółdzielniach: Generują one dochody zwolnione z opodatkowania przekraczające 10 mld zł. Dla przedsiębiorcy oznacza to możliwość reinwestowania zysków bez natychmiastowego obciążenia podatkowego.
- Nabywanie i sprzedawanie akcji i obligacji (papierów wartościowych): Dochody z tych transakcji zwolnione z podatku wyniosły ponad 2,8 mld zł. Umożliwia to płynne zarządzanie portfelem inwestycyjnym.
- Zbycie mienia: Sprzedaż aktywów przyniosła ponad 1,5 mld zł dochodów zwolnionych z opodatkowania.
- Udzielanie pożyczek: Prawie 600 mln zł dochodów zwolnionych pochodziło z działalności pożyczkowej.
- Najem i dzierżawa: Dochody z tych tytułów zwolnione z podatku wyniosły prawie 220 mln zł.
- Obrót zagranicznymi środkami płatniczymi: Nieznaczna część, bo 10 mln zł dochodów zwolnionych, pochodziła z tego obszaru.
Należy zaznaczyć, że fundacje rodzinne, oprócz podatku dochodowego, są również zobowiązane do płacenia podatku od towarów i usług (VAT) oraz akcyzy, w zależności od prowadzonej działalności.
Mechanizmy optymalizacji podatkowej
Ministerstwo Rozwoju zidentyfikowało pewne schematy, które mogą być postrzegane jako próby omijania przepisów podatkowych lub agresywnej optymalizacji. Należą do nich:
- Prowadzenie działalności gospodarczej o charakterze operacyjnym: Choć formalnie działalność fundacji może mieścić się w katalogu dozwolonych (np. wynajem, obrót papierami wartościowymi), w praktyce może przybierać formę zorganizowanej i prowadzonej na dużą skalę działalności operacyjnej, co budzi wątpliwości co do jej zgodności z ideą fundacji rodzinnej.
- Akumulacja dochodów pasywnych: Koncentracja w fundacji aktywów generujących dochody pasywne (np. udziały, nieruchomości na wynajem, instrumenty finansowe) i brak bieżących wypłat dla beneficjentów prowadzi do odroczenia momentu opodatkowania. Dochody są gromadzone w fundacji, co stanowi formę odroczenia podatkowego.
- Wykorzystanie podmiotów zagranicznych: Stosowanie schematów z udziałem zagranicznych spółek, w tym z Luksemburga, w celu uniknięcia opodatkowania.
- Zarządzanie portfelem aktywów: Wykorzystywanie fundacji do zarządzania portfelem w sposób ograniczający opodatkowanie dochodów z najmu, dzierżawy, odsetek czy zysków kapitałowych.
- Przeniesienie zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP): Wniesienie ZCP do fundacji rodzinnej i kontynuowanie przez nią działalności gospodarczej, która wcześniej była prowadzona przez fundatora.
- Koncentracja instrumentów finansowych: Zarządzanie portfelem instrumentów finansowych w sposób pozwalający na odroczenie realizacji zysków lub ich dystrybucji, co skutkuje odroczeniem opodatkowania i umożliwia aktywną politykę inwestycyjną bez bieżącego obciążenia podatkowego.
Ministerstwo podkreśla, że jeśli fundacja rodzinna staje się wyłącznie narzędziem inwestycyjnym służącym osiągnięciu korzyści podatkowych, wykorzystanie preferencji podatkowych nie znajduje uzasadnienia. W takich przypadkach fundacja przestaje pełnić rolę podmiotu zarządzającego majątkiem rodzinnym, a staje się alternatywną formą prowadzenia działalności inwestycyjnej.
Propozycje zmian w opodatkowaniu fundacji rodzinnej
Ministerstwo Rozwoju przedstawiło łącznie 24 propozycje zmian w przepisach dotyczących fundacji rodzinnych. Kluczowe propozycje w obszarze opodatkowania obejmują:
- Dookreślenie działalności statutowej i gospodarczej: Zmiany te wpłyną na zakres dozwolonej działalności fundacji i tym samym na jej korzyści podatkowe.
- Ujednolicenie księgowania: Opracowanie wytycznych dotyczących księgowania funduszu założycielskiego i darowizn.
- Większa transparentność dla Krajowej Administracji Skarbowej (KAS): Zapewnienie KAS stałego dostępu do rejestru fundacji, obowiązek raportowania, przesyłania statutów i aktów założycielskich do urzędu skarbowego oraz składania rocznych sprawozdań finansowych z wykazem świadczeń dla beneficjentów.
- Ograniczenie optymalizacji podatkowej: Wprowadzenie zmian zapobiegania wykorzystywaniu istniejących fundacji do optymalizacji, np. poprzez wprowadzenie trzyletniego zakazu zbywania aktywów wniesionych do fundacji (idea obecna w odrzuconej nowelizacji ustawy o CIT).
- Zmiany w modelu opodatkowania: Rozważenie następujących mechanizmów:
- Opodatkowanie aktywów w momencie ich wnoszenia do fundacji, z uwzględnieniem wartości rynkowej wnoszonego majątku.
- Zróżnicowanie opodatkowania w zależności od charakteru płatności (jednorazowa vs. rozłożona w czasie).
- Ograniczenie zwolnień podatkowych do ściśle określonych kategorii przychodów związanych z długoterminową akumulacją majątku, wyłączając przychody z bieżącej działalności operacyjnej i finansowej.
- Opodatkowanie przychodów z najmu i dzierżawy.
- Opodatkowanie przychodów z odsetek i innych instrumentów dłużnych.
- Opodatkowanie przychodów ze zbycia udziałów lub akcji o charakterze portfelowym.
- Zmiana charakteru płatnika: Fundacja rodzinna mogłaby stać się płatnikiem PIT, a świadczenia dla beneficjentów byłyby traktowane jako przychód z udziału w zysku osoby prawnej.
Nowy model opodatkowania miałby być obowiązkowy dla nowo powstających fundacji i dobrowolny dla już istniejących. Proponowane zmiany idą znacznie dalej niż dotychczasowe propozycje legislacyjne.
Wyniki Biznes Fakty:
Wprowadzenie nowych regulacji podatkowych i zwiększenie nadzoru nad fundacjami rodzinnymi od 2026 roku wpłynie na strategie inwestycyjne i optymalizacyjne przedsiębiorców. Z jednej strony, zmiany mogą ograniczyć możliwości agresywnej optymalizacji podatkowej, zwiększając dochody budżetu państwa. Z drugiej strony, precyzyjne określenie dozwolonej działalności i potencjalne zmiany w opodatkowaniu mogą stworzyć nową perspektywę dla przedsiębiorców planujących przekazanie majątku kolejnym pokoleniom, jednocześnie nadal oferując instrumenty do długoterminowej ochrony i akumulacji kapitału, ale w bardziej przejrzysty i zgodny z celem ustawy sposób.
Według danych portalu: businessinsider.com.pl