[Role: Macroeconomics Expert] [Task: High-Quality Content Rewriting into Polish] Step 1: Identify the language of the source text. The source text is in Polish. Step 2: Rewrite and translate into POLISH. Style: Expert macro perspective. Focus on inflation, NBP, and global economy impact on Poland. Rules: Preserve all HTML tags[cite: 15, 16]. Use professional economic terminology. Add section: „Wyniki Biznes Fakty:” at the end. Constraints: No AI clichés[cite: 20]. 100% Polish[cite: 29]. —
W perspektywie średnioterminowej obserwujemy w Polsce pewne zmniejszenie nierówności dochodowych. Jednocześnie dane dotyczące nierówności majątkowych wskazują na odmienny trend. Po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat jesteśmy świadkami międzypokoleniowej akumulacji i transferu majątku.
W największej gospodarce świata, Stanach Zjednoczonych, nierówności ekonomiczne osiągają poziomy najwyższe od ponad trzech dekad. Dane amerykańskiego banku centralnego, analogicznego do polskiego Narodowego Banku Polskiego (NBP), wskazują na utrwalanie się tzw. gospodarki w kształcie litery „K”. Oznacza to, że gospodarstwa domowe o wysokich dochodach oraz wybrane sektory gospodarki doświadczają przyspieszonego wzrostu zamożności, podczas gdy grupy o niskich i średnich dochodach pozostają w tyle.
Szacuje się, że 1% najbogatszych Amerykanów kontroluje niemal 32% krajowego majątku narodowego. Dysproporcje te są również widoczne w strukturze konsumpcji – 10% najlepiej zarabiających Amerykanów generuje blisko połowę wszystkich wydatków konsumpcyjnych w kraju.
Podobnych statystyk dla Stanów Zjednoczonych jest wiele, co rodzi pytanie: czy w polskiej gospodarce obserwujemy analogiczne zjawiska, czyli gospodarkę w kształcie litery „K”? Czy nierówności w Polsce rosną, czy maleją? Na te kluczowe pytania odpowiada dyrektorka biura analiz makroekonomicznych jednego z największych banków w Polsce.
Ożywienie gospodarcze w kształcie litery „K”. Koncepcja i implikacje
„K-shaped recovery” (ożywienie w kształcie litery K) to termin ekonomiczny opisujący sytuację postkryzysową, w której różne grupy społeczne, branże lub firmy wychodzą z recesji w diametralnie różny sposób. Górne ramię litery „K” symbolizuje segmenty gospodarki doświadczające wzrostu, podczas gdy dolne ramię odzwierciedla pogarszającą się sytuację w pozostałych obszarach. Jest to przeciwieństwo jednolitego ożywienia gospodarczego, które przynosiłoby proporcjonalne korzyści wszystkim uczestnikom rynku.
Dla porównania, ożywienie gospodarcze może przybierać również inne formy, takie jak:
- V — gwałtowny spadek i szybkie odbicie
- U — dłuższy okres stagnacji poprzedzający odbicie
- W — podwójna recesja
- L — załamanie i długotrwała stagnacja
Polska gospodarka w kształcie litery „K”? Analiza nierówności dochodowych
— Poziom nierówności dochodowych w Polsce uległ nieznacznemu obniżeniu, podczas gdy nierówności majątkowe wykazują tendencję wzrostową — ocenia Marta Petka-Zagajewska, dyrektorka biura analiz makroekonomicznych w PKO BP, w rozmowie z Business Insider Polska.
Z perspektywy dochodowej, istotnym czynnikiem ograniczającym nierówności jest płaca minimalna. Jej wysokość, zbliżona do poziomu pierwszego decyla rozkładu wynagrodzeń, wyznacza dolną granicę dochodów dla 10% najniżej opłacanych pracowników — wyjaśnia ekonomistka.
W latach 2023 i 2024 płaca minimalna w Polsce rosła w tempie blisko 20%, przewyższając tempo wzrostu przeciętnego wynagrodzenia. W rezultacie, dystans między dochodami 10% najsłabiej zarabiających pracowników a medianą wynagrodzeń zmniejszył się z około 45% w latach 2016-2018 do około 35% (średnia dla lat 2024-2025).
Ekonomistka podkreśla, że w grudniu 2025 r. przestrzeń między pierwszym decylem a medianą wynagrodzeń wynosiła 41%. Dla porównania, próg dochodów 10% najlepiej zarabiających jest przeciętnie dwukrotnie wyższy od mediany i ta relacja pozostaje stabilna w czasie.
— Analizując powyższe dane, można stwierdzić, że dzięki poprawie sytuacji materialnej najmniej zarabiających grup, skala nierówności dochodowych w Polsce w ostatnich latach uległa nieznacznemu zmniejszeniu. Należy jednak zaznaczyć, że dane dotyczące wynagrodzeń nie oddają pełnego obrazu różnic dochodowych. Znaczna część Polaków generuje dochody poza rynkiem pracy najemnej, a ponadto obserwujemy rosnącą grupę emerytów i rencistów.
Nierówności w Polsce: Szersza perspektywa makroekonomiczna
Szerszą analizę zjawiska nierówności umożliwiają coroczne badania Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) dotyczące sytuacji budżetów gospodarstw domowych.
Badanie to pozwala na porównanie dynamiki dochodów i wydatków w gospodarstwach domowych pracowników, rolników, osób samozatrudnionych, emerytów i rencistów.
Analiza nierówności dochodowych jest również możliwa za pomocą współczynnika Giniego, który mierzy stopień nierówności dochodów w populacji. Wartości współczynnika mieszczą się w przedziale od 0 (idealna równość) do 1 (skrajna nierówność, gdzie cały dochód przypada jednej osobie). Można go obliczyć dla całej Polski, a także osobno dla mieszkańców miast i wsi.
Marta Petka-Zagajewska zwraca uwagę, że wskaźnik Giniego dla Polski podlegał w ostatnich latach zmiennym trendom. Okres 2013-2017 charakteryzował się spadkiem wskaźnika, co oznaczało zmniejszenie nierówności dochodowych. Lata 2017-2019 przyniosły stabilizację, a w okresie pandemii odnotowano niewielki wzrost. Następnie, w latach 2022-2024, wskaźnik ponownie zaczął spadać, choć w 2025 roku zaobserwowano jego nieznaczny wzrost, wyraźniejszy wśród ludności wiejskiej niż miejskiej.
— Ogólnie rzecz biorąc, wskaźnik pozostał na poziomie zbliżonym do obserwowanego dekadę temu i niższym niż dwadzieścia lat temu. Szersza analiza danych potwierdza zatem tezę o niewielkim zmniejszeniu nierówności dochodowych w Polsce w średnim okresie. Należy jednak pamiętać o ograniczonej jakości danych dotyczących nierówności dochodowych w Polsce, co wymaga ostrożności w formułowaniu definitywnych wniosków — zaznacza ekonomistka PKO BP.
Nierówności majątkowe w Polsce: Analiza problemu
Co ciekawe, dane dotyczące nierówności majątkowych wskazują na odmienny trend. Według World Inequality Database (WID), w 2024 roku 1% najbogatszych Polaków dysponował około 30% majątku, podczas gdy 10% najbogatszych kumulowało blisko 62% całego majątku narodowego.
— Oba te wskaźniki, mierzone od lat 90. XX wieku, wykazują powolny, ale zauważalny trend wzrostowy. Dla porównania, w 1995 roku wskaźniki te wynosiły odpowiednio 23,5% i 60% — punktuje nasza rozmówczyni.
Jakie są przyczyny przeciwstawnych trendów nierówności dochodowych i majątkowych? — Po pierwsze, obserwujemy zjawisko międzypokoleniowej akumulacji i transferu majątku, czego nie doświadczaliśmy od dziesięcioleci. Po drugie, struktura alokacji majątku w Polsce, charakteryzująca się mniejszą popularnością inwestycji na rynkach kapitałowych (które często generują wyższe stopy zwrotu), może mieć znaczący wpływ na jego wartość — komentuje Marta Petka-Zagajewska.
Ekonomistka prognozuje, że proces pogłębiania nierówności majątkowych będzie kontynuowany. Jest to zjawisko trudniejsze do kontrolowania przez politykę państwa w porównaniu do nierówności dochodowych, na które większy wpływ można wywrzeć poprzez politykę fiskalną, płacę minimalną czy system podatkowy.
— Należy jednak pamiętać, że nadmierna ingerencja w strukturę dochodów może prowadzić do negatywnych konsekwencji, takich jak demotywacja do aktywności zawodowej lub gospodarczej, co w efekcie może obniżyć ogólny poziom dochodów społeczeństwa — podkreśla.
Jej zdaniem, dodatkowym czynnikiem, który może pogłębiać nierówności w przyszłości, jest strukturalna zmiana zachodząca w globalnej gospodarce. Rośnie znaczenie dochodów z kapitału (np. z tytułu inwestycji technologicznych), przy jednoczesnym spadku relatywnego znaczenia dochodów z pracy. Dochody z kapitału koncentrują się w rękach stosunkowo niewielkiej grupy osób, co w dłuższej perspektywie może prowadzić do narastania konfliktów społecznych.
Autor: Damian Słomski, dziennikarz Business Insider Polska
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Zachęcamy do śledzenia naszych publikacji!
Wyniki Biznes Fakty:
- W Polsce obserwuje się niewielkie zmniejszenie nierówności dochodowych w średnim okresie.
- Jednocześnie rosną nierówności majątkowe, z tendencją do międzypokoleniowej akumulacji i transferu kapitału.
- Płaca minimalna stanowi istotny czynnik redukujący nierówności dochodowe w Polsce.
- Dane makroekonomiczne dotyczące USA wskazują na znaczące pogłębianie się nierówności, tworząc tzw. gospodarkę w kształcie litery „K”.
- W Polsce, choć nie w tak drastycznym stopniu, również można dostrzec symptomy zróżnicowania ożywienia gospodarczego.
- Wzrost nierówności majątkowych w Polsce jest powolny, ale stały, odzwierciedlając zmiany w strukturze inwestycji i transferach międzypokoleniowych.
- Globalne trendy wskazują na rosnące znaczenie dochodów z kapitału nad dochodami z pracy, co może wpływać na przyszłe nierówności.
Informacje przygotowane na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl