Nauczyciele w Polsce: wysoki poziom stresu i niepewność zatrudnienia
Według badania przeprowadzonego wiosną przez badaczki z Uniwersytetu Warszawskiego na zlecenie ZNP, aż 50% nauczycieli deklaruje wysoki lub bardzo wysoki poziom stresu. Problemy takie jak bezsenność, przewlekłe bóle czy chroniczne wyczerpanie dotykają 60% badanych. Co więcej, tylko 28% ankietowanych jest pewnych swojego pozostania w zawodzie.
Badanie, w którym wzięło udział 1748 nauczycieli z 200 placówek oświatowych, podkreśla systemowy charakter problemu. Choć wielu nauczycieli nadal wykazuje zaangażowanie, wysoka niepewność zawodowa i przeciążenie pracą stają się powszechne.
Połowa kadry pedagogicznej doświadcza silnego stresu
Wyniki badania wskazują, że 50% nauczycieli zmaga się z wysokim lub bardzo wysokim poziomem skumulowanego stresu, podczas gdy jedynie 18% odczuwa niski poziom obciążenia. Jak podkreślono, stres w tym zawodzie nie jest kwestią indywidualnych predyspozycji, lecz przewlekłym i systemowym problemem, który dla wielu stał się codziennością.
Aż 82% badanych odczuwa zmęczenie jeszcze przed rozpoczęciem pracy. 85% potrzebuje więcej czasu na regenerację, a 64% czuje się po pracy wyczerpanych. Mimo to, 76% nauczycieli dostrzega w swoim zawodzie pozytywne wyzwania, a 77% znajduje w nim nowe i interesujące aspekty. Polska szkoła opiera się w dużej mierze na indywidualnym poświęceniu nauczycieli, które wyczerpuje ich zasoby psychiczne szybciej, niż system pozwala je odbudować.
Dolegliwości fizyczne i psychiczne
Badanie wykazało, że 60% nauczycieli cierpi na silne dolegliwości somatyczne. Wśród nich 39% uskarża się na bóle głowy, 42% na problemy ze snem, a 44% na bóle pleców. Ponad połowa (64%) jest chronicznie wyczerpana i odczuwa brak energii.
System edukacji jako główny czynnik stresogenny
Główne źródła stresu wśród nauczycieli nie leżą w relacjach z uczniami, lecz w samym systemie oświaty. Aż 13 z 20 zidentyfikowanych czynników stresu ma charakter systemowy. Na pierwszym miejscu wymieniono niskie wynagrodzenie, nieadekwatne do odpowiedzialności i zmuszające do pracy na kilku etatach. Kolejne miejsca zajmują: brak zasobów i wsparcia przy wdrażaniu zmian, brak spójnej wizji polityki oświatowej, niedostosowanie wymagań systemowych do realiów pracy oraz nadmiar pracy administracyjnej.
Wśród innych istotnych czynników znalazły się: niedocenienie roli nauczycieli, zbyt częste zmiany przepisów, podważanie autonomii nauczycieli, brak systemowego wsparcia w pracy z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych oraz niewystarczająca ochrona prawna, w tym poczucie osamotnienia w obliczu roszczeniowych postaw i hejtu w mediach społecznościowych.
Erozja czasu prywatnego i wpływ cyfryzacji
Nauczyciele zgłaszają również erozję czasu prywatnego. Cyfryzacja, w tym powszechne e-dzienniki i grupy komunikacyjne, sprawiły, że od nauczycieli często oczekuje się dyspozycyjności przez całą dobę, również w weekendy i święta.
Plany zawodowe i perspektywy pozostania w zawodzie
Tylko 28% badanych nauczycieli jest pewnych, że pozostanie w zawodzie. Aż 72% nie potrafi jednoznacznie tego zadeklarować. 22% rozważa odejście, 19% przyznało, że odeszłoby, gdyby miało taką możliwość, a 11% aktywnie zmienia zawód. 17% respondentów jest blisko wieku emerytalnego.
Priorytet: odpowiedzialność systemu, nie jednostki
Eksperci podkreślają, że skuteczne ograniczanie stresu zawodowego wymaga przesunięcia akcentu z „odporności jednostki” na „odpowiedzialność systemu”. Dobrostan nauczyciela jest kluczowy dla jakości procesów dydaktycznych i stabilności systemu oświaty. Działania wellbeingowe, bez poprawy warunków materialnych i organizacyjnych, pozostaną jedynie deklaratywną troską.
Rekomendacje dla decydentów
W rekomendacjach dla Ministerstwa Edukacji Narodowej znalazły się propozycje dotyczące wprowadzenia prawnie gwarantowanych, kilkuletnich cykli edukacyjnych bez gwałtownych zmian, powiązania wymagań z realnymi zasobami oraz pytania o zasoby przy wprowadzaniu nowych regulacji. Rekomenduje się również redukcję dokumentacji, wsparcie administracyjne, ograniczenie liczby uczniów z orzeczeniami, wprowadzenie urlopów regeneracyjnych oraz kampanie społeczne wzmacniające prestiż zawodu.
Samorządom sugeruje się tworzenie miejsc wyciszenia, zatrudnianie pracowników administracyjnych oraz zapewnienie wsparcia psychologicznego i prawnego. Dyrektorzy szkół powinni chronić czas wolny nauczycieli, wprowadzić jasne zasady pracy i zastępstw oraz pełnić rolę wsparcia i mediatora w trudnych sytuacjach.
Wyniki Biznes Fakty:
- Dla pracodawców: Inwestycja w wellbeing pracowników, odpowiednie wynagrodzenie i zmniejszenie obciążenia administracyjnego to klucz do utrzymania zaangażowania i redukcji rotacji, co przekłada się na stabilność i jakość usług.
- Dla pracowników: Zrozumienie systemowych przyczyn stresu i wyczerpania jest pierwszym krokiem do poszukiwania rozwiązań. Komunikowanie potrzeb i domaganie się zmian systemowych, obok indywidualnych strategii radzenia sobie, jest niezbędne dla długoterminowego dobrostanu.
Więcej informacji na : www.pulshr.pl