Przedsiębiorcy zazwyczaj mogą odliczyć 50% podatku VAT od wydatków związanych z samochodami wykorzystywanymi zarówno do celów służbowych, jak i prywatnych. Jednakże, sytuacja jednostek samorządu terytorialnego (JST), takich jak gminy, miasta, powiaty i województwa, w kontekście odliczania VAT od wydatków samochodowych była przedmiotem sporu prawnego, który został rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA).
Odliczanie VAT przez jednostki samorządu terytorialnego
Jednostki samorządu terytorialnego często prowadzą działalność, która podlega opodatkowaniu VAT, jest z niego zwolniona lub wyłączona z VAT. W praktyce oznacza to konieczność stosowania tzw. prewspółczynnika, który określa, jaki procent całej działalności stanowi działalność opodatkowana VAT. Tylko w tym zakresie JST mogą odliczać VAT. Pojawiło się pytanie, czy ten sam mechanizm dotyczy wydatków związanych z samochodami, czy też JST mogą korzystać z takich samych zasad odliczania VAT jak przedsiębiorcy (50% lub 100%).
Stanowisko podatnika (województwa) i organu podatkowego
W analizowanej sprawie województwo argumentowało, że ponosi wydatki związane z samochodami wykorzystywanymi do czynności opodatkowanych VAT, zwolnionych z VAT oraz niepodlegających VAT. Podkreślono, że pojazdy te są wykorzystywane wyłącznie do celów służbowych przez pracowników i nie służą celom prywatnym. Województwo stało na stanowisku, że może odliczać 50% VAT od wydatków samochodowych zgodnie z ogólnymi przepisami dla przedsiębiorców, bez konieczności stosowania prewspółczynnika, ponieważ pojazdy te są również wykorzystywane do celów innych niż działalność gospodarcza. Oznacza to, że województwo stało na stanowisku, iż może zastosować przepis o odliczeniu 50% VAT bez konieczności stosowania proporcji wynikającej z art. 86 ust. 2a ustawy o VAT, zgodnie z którym tego przepisu nie stosuje się w przypadku wykorzystania pojazdów do celów innych niż działalność gospodarcza.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) nie zgodził się z tym stanowiskiem. Organ podatkowy wyjaśnił, że prawo do odliczenia VAT przysługuje tylko w zakresie, w jakim zakupy związane są z czynnościami opodatkowanymi. Według KIS, województwo powinno najpierw ustalić prewspółczynnik, a dopiero do kwoty VAT przypadającej na działalność opodatkowaną zastosować mechanizm 50% odliczenia VAT od wydatków samochodowych, a następnie ewentualnie proporcję sprzedaży (art. 90 ustawy o VAT).
Orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA)
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 24 marca 2023 r. (sygn. akt III SA/Wa 2551/22), uchylił interpretację KIS. Sąd uznał, że województwu przysługuje prawo do odliczenia 50% VAT od wydatków samochodowych i nie jest konieczne stosowanie prewspółczynnika. Sąd podkreślił, że odliczenie 50% VAT od wydatków samochodowych jest sztywno ustalone przez ustawodawcę i stanowi 50% wartości podatku naliczonego na fakturze kosztowej, niezależnie od sposobu wykorzystania pojazdu.
Orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA)
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z dnia 12 czerwca 2026 r. (sygn. akt I FSK 1103/23) uchylił wyrok WSA w Warszawie i oddalił skargę województwa. NSA orzekł, że interpretacja organu podatkowego była prawidłowa. Sąd uznał, że w przypadku wydatków samochodowych jednostki samorządu terytorialnego muszą w pierwszej kolejności ustalić prewspółczynnik, który ma zastosowanie do wszystkich wydatków JST, w tym samochodowych. Dopiero po ustaleniu proporcji wynikającej z prewspółczynnika należy zastosować wskaźnik 50% odliczenia VAT od tej części wydatków, która przypada na działalność opodatkowaną. NSA powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo w tej sprawie.
Wyniki Biznes Fakty:
Wyrok NSA z 12 czerwca 2026 r. oznacza, że jednostki samorządu terytorialnego, prowadzące działalność opodatkowaną VAT, muszą stosować złożony proces odliczania VAT od wydatków związanych z samochodami. Oznacza to konieczność ustalenia prewspółczynnika określającego proporcję między działalnością opodatkowaną a pozostałą działalnością JST, a następnie zastosowania 50% odliczenia VAT tylko do tej części wydatków, która jest związana z działalnością opodatkowaną. Te regulacje, mające na celu dokładniejsze przypisanie podatku do faktycznego wykorzystania środków, wprowadzają dodatkowe obowiązki ewidencyjne i obliczeniowe dla samorządów, co może wpłynąć na ich efektywność budżetową w zakresie zarządzania kosztami związanymi z flotą pojazdów.
Według danych portalu: businessinsider.com.pl