Rosnąca skala oszustw finansowych w Polsce. Kluczowa rola socjotechniki
Oszustwa finansowe w Polsce odnotowują znaczący wzrost, a szczególnie alarmujący jest przyrost strat związanych z oszustwami przelewowymi, których wartość w ciągu zaledwie dwóch lat wzrosła pięciokrotnie. Jak wskazują eksperci, coraz częściej sukces przestępców nie wynika z zaawansowania technologicznego, lecz z umiejętnej manipulacji ofiarami. Problematyka ta była jednym z głównych tematów debaty „O odporności cyfrowej sektora i klientów: kto się boi nigeryjskich książąt?”, która odbyła się w ramach Europejskiego Kongresu Finansowego.
Straty na przelewach i nowa taktyka oszustów
Paweł Metrycki, dyrektor Pionu Ryzyka Bankowego w PKO Banku Polskim, przedstawił dane obrazujące gwałtowny wzrost wartości oszustw przelewowych. Wskazał, że przyczyną tego wzrostu jest coraz częściej stosowana przez przestępców strategia „pig butchering”. Polega ona na długotrwałym budowaniu zaufania ofiary przez oszustów, a dopiero następnie na wyłudzaniu od niej pieniędzy. W tym scenariuszu, środki finansowe są często przekazywane przez samych pokrzywdzonych, co podkreśla znaczenie manipulacji psychologicznej.
Karol Tokarczyk, analityk ds. gospodarki cyfrowej w Polityka Insight, przywołał dane Narodowego Banku Polskiego, według których w czwartym kwartale 2025 roku odnotowano 33 tysiące fraudów przelewowych na łączną kwotę 157 milionów złotych.
Wielowymiarowość problemu i potrzeba współpracy
Przedstawiciele sektora bankowego dostrzegają powagę problemu. Tomasz Pol, wiceprezes Zarządu PKO Banku Polskiego nadzorujący Obszar Bankowości Detalicznej i Firm, podkreślił, że aż 80% oszustw wynika z manipulacji dokonywanej na klientach banków. Zaznaczył, że mimo wielu działań podejmowanych przez banki w zakresie bezpieczeństwa, kluczowa jest postawa klienta. Manipulacje często zaczynają się w mediach społecznościowych, co sugeruje potrzebę budowania koalicji na rzecz bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni.
Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy, zadeklarował gotowość do współpracy, podkreślając, że przestępczość finansowa wobec klientów banków jest zjawiskiem wielopoziomowym, wykorzystującym zaskoczenie, presję i socjotechniki. Zwrócił uwagę, że odpowiedzialność za przeciwdziałanie temu zjawisku nie może spoczywać wyłącznie na bankach, a znaczący udział w tym procesie mają również telekomy i platformy społecznościowe.
Dodał, że szybka ewolucja metod działania oszustów, wykorzystujących coraz bardziej zaawansowane technologie, w tym klonowanie głosu, wymaga zintensyfikowanej współpracy wszystkich zaangażowanych stron. Podkreślił, że bez pracy zespołowej skuteczne przeciwdziałanie przestępczości w jej obecnym wydaniu będzie utrudnione.
Eksperci zgodzili się, że kluczowe jest współdziałanie banków, instytucji nadzoru finansowego, organów ścigania oraz gigantów technologicznych (big techów). Wymiana informacji o nowych schematach oszustw, szybkie reagowanie na zagrożenia oraz wspólne kampanie informacyjne mogą znacząco zwiększyć poziom ochrony użytkowników. Tomasz Pol zasugerował nawet wprowadzenie finansowej odpowiedzialności dla platform społecznościowych, argumentując, że dysponują one narzędziami do skutecznego powstrzymania tego procederu.
Edukacja kluczem do zwiększenia odporności
Podczas debaty podkreślano również niezmiernie ważną rolę edukacji finansowej. Nawet najbardziej zaawansowane systemy zabezpieczeń nie są w stanie w pełni ochronić klientów, jeśli ulegną oni manipulacji i sami przekażą środki oszustom. Z tego względu kluczowe jest podnoszenie świadomości zagrożeń i rozwijanie umiejętności ich rozpoznawania.
W przypadku nowoczesnych metod oszustw, takich jak „pig butchering”, kluczowy jest długoterminowy proces budowania zaufania. Przestępcy wykorzystują psychologię, emocje i kreowanie poczucia relacji, aby skłonić ofiary do podejmowania pochopnych decyzji finansowych. W takich sytuacjach technologiczne zabezpieczenia konta okazują się niewystarczające, ponieważ ostateczna decyzja o wykonaniu przelewu należy do użytkownika.
Dlatego prewencja powinna opierać się na edukacji finansowej, która obejmuje zarówno rozpoznawanie typowych schematów oszustw, jak i rozwijanie zdrowego sceptycyzmu wobec nieoczekiwanych ofert inwestycyjnych czy próśb o natychmiastowe transfery pieniędzy. Im wyższa świadomość użytkowników, tym trudniej oszustom manipulować ofiarami, co przekłada się na zmniejszenie skali strat finansowych.
Michał Ziemiak zaznaczył, że edukacja jest istotna, jednak oszuści stosują coraz bardziej wyrafinowane techniki socjotechniczne. W związku z tym, biuro Rzecznika Finansowego zaleca natychmiastowe rozłączenie rozmowy w przypadku pojawienia się jakichkolwiek podejrzeń. Odruch rozłączenia się jest najprostszym i najskuteczniejszym mechanizmem obronnym w sytuacjach niepewności.
Wyniki Biznes Fakty:
- Wzrost wartości oszustw przelewowych o 500% w ciągu dwóch lat sugeruje, że tradycyjne metody bezpieczeństwa mogą nie nadążać za ewolucją technik oszustów. W 2026 roku można spodziewać się dalszego wzrostu strat, jeśli nie zostaną podjęte skoordynowane działania.
- Firmy powinny inwestować w ciągłe szkolenia pracowników z zakresu cyberbezpieczeństwa i świadomości zagrożeń. Niezbędne jest również budowanie silnych partnerstw między sektorem finansowym, technologiczny i organami ścigania w celu szybkiej wymiany informacji i wspólnego reagowania na nowe zagrożenia.
Na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl