Kobiety stanowią już niemal połowę kadry akademickiej w Polsce, ale ich potencjał wciąż nie jest w pełni wykorzystywany. Raport programu L’Oréal-UNESCO pokazuje, że o nierównościach decydują głównie mechanizmy systemowe.
- Raport L’Oréal-UNESCO „Efekt nagrody” wskazuje, że kobiety w nauce częściej doświadczają nierównego traktowania i naruszeń zasad równości płci.
- Badaczki częściej zgłaszają nierówności płacowe, trudniejszy awans i większe obciążenie dydaktyką oraz administracją, co wpływa na tempo kariery akademickiej.
- Dane pokazują „wyciek” kobiet na kolejnych szczeblach: mimo przewagi wśród doktorów, wśród profesorów jest ich 28 proc, a w STEM niespełna 20 proc.
- Obecnie, jeszcze do 12 marca, trwa nabór do kolejnej edycji programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki.
11 lutego przypada Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce. Jest to święto ustanowione przez ONZ w grudniu 2015 r., którego celem jest podkreślenie roli kobiet i dziewcząt w nauce oraz zwrócenie uwagi na potrzebę zapewnienia kobietom takich samych możliwości uczenia się i pracy na równych warunkach.
Przy tej okazji program wspierający rolę kobiet w nauce – L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki – przesłał wyniki raportu pt. „Efekt nagrody: widoczność lekarstwem na znikanie”. Wskazują one, że problemem nie jest brak kompetencji, lecz mechanizmy systemowe, które stopniowo ograniczają obecność kobiet w nauce.
Z badania wynika, że doświadczenie nierównego traktowania ze względu na płeć w polskim środowisku akademickim znacznie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn. Deklaruje je 36 proc. badaczek i 9 proc. badaczy.
Połowa respondentek wskazuje również na przypadki naruszania zasad równości płci w miejscu pracy, podczas gdy wśród mężczyzn takie doświadczenia zgłasza 25 proc.
– czytamy.
Nierówne traktowanie w akademii: co najczęściej zgłaszają badaczki?
Wśród najczęstszych wymienianych przez respondentki problemów są: nierówności płacowe, ograniczony dostęp do awansu, nadmierne obciążenie obowiązkami dydaktycznymi i administracyjnymi, pomijanie tytułów naukowych kobiet oraz deprecjonowanie ich kompetencji i osiągnięć.
Ponadto z badania wynika, że kobiety częściej otrzymują większą liczbę zadań niż mężczyźni zatrudnieni na analogicznych stanowiskach i znajdujący się na podobnym etapie kariery naukowej (38 proc. wobec 24 proc.). Jednocześnie ponad połowa badaczek odczuwa presję podejmowania dodatkowych obowiązków w celu udowodnienia swojej wartości (51 proc. wobec 31 proc. mężczyzn).
Nierówności widoczne są również na kolejnych etapach kariery akademickiej – pokazuje raport.
Choć kobiety stanowią ponad połowę osób ze stopniem doktora, w gronie profesorów jest ich jedynie 28 proc., a w obszarze STEM – niespełna 20 proc.
– podano.
Dlaczego kobiety rzadziej sięgają po granty i kierowanie projektami?
Przywołano również badania Narodowego Centrum Nauki z 2022 r., które wskazują, że istotną rolę odgrywają bariery psychologiczne i kulturowe – brak wiary w powodzenie aplikacji grantowych deklaruje 59 proc. badaczek, w porównaniu do 37 proc. badaczy.
Raport zwraca uwagę także na istotne różnice w sposobie, w jaki naukowczynie prezentują swoje osiągnięcia. Kobiety rzadziej niż mężczyźni cytują własne publikacje – aż o 37 proc. mniej, używają o 12 proc. mniej pozytywnych określeń w opisach swoich badań i rzadziej dzielą się swoimi pracami w mediach społecznościowych, takich jak Twitter.
Wyniki badania wskazują także wyraźne różnice między płciami w ocenie własnych szans na sukces grantowy – kobiety częściej niż mężczyźni uznają swój dorobek naukowy i potencjał do pozyskania finansowania za niewystarczający.
Chociaż zainteresowanie kierowaniem projektami badawczymi jest podobne w obu grupach, to mężczyźni częściej posiadają w tym zakresie rzeczywiste doświadczenie. Jak czytamy, kobiety rzadziej decydują się na objęcie roli kierownika projektów, głównie ze względu na niższą samoocenę i większe obciążenie obowiązkami rodzinnymi, podczas gdy mężczyźni częściej rezygnują z tej funkcji z powodu nadmiernych obowiązków administracyjnych.
„Efekt nagrody” i widoczność. Trwa nabór w programie L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki
Wśród czynników zniechęcających do ubiegania się o granty badaczki najczęściej wymieniają brak wiary w sukces (59 proc. w porównaniu do 37 proc. mężczyzn) oraz niską ocenę własnego dorobku naukowego (43 proc. wobec 26 proc.).
Różnice w autoprezentacji i samoocenie nie są kwestią indywidualnych wyborów, lecz efektem funkcjonowania w systemie, który przez lata premiował określone style komunikowania osiągnięć. Jeśli nie zaczniemy ich uwzględniać w ocenie dorobku naukowego, będziemy nadal reprodukować nierówności, zamiast je niwelować
– podkreśliła, cytowana w informacji, dr hab. Magdalena Żadkowska, współautorka raportu – obok prof. Nataszy Kosakowskiej-Berezeckiej.
W Polsce program L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki jest prowadzony od 2001 roku. Jego celem jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego. W Polsce dotąd wyróżniono już 137 naukowczyń. Obecnie, jeszcze do 12 marca, trwa nabór do kolejnej edycji.
Z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet i Dziewcząt w Nauce organizowane są różne spotkania, m.in. 11 lutego w Instytucie Geofizyki PAN w Warszawie zaplanowano spotkanie pt. „Badaczki, popularyzatorki nauki i liderki – kobiety w naukach ścisłych”. Z kolei Fundacja Odważne w Nauce – 13 lutego w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie – organizuje piątą edycję Konferencji Odważne w Nauce 2026. Szczegóły na stronach organizatorów.
Wyniki Biznes Fakty:
- W polskim środowisku akademickim 36% badaczek deklaruje doświadczenie nierównego traktowania ze względu na płeć, w porównaniu do 9% badaczy.
- Połowa respondentek zgłasza przypadki naruszania zasad równości płci w miejscu pracy, podczas gdy wśród mężczyzn odsetek ten wynosi 25%.
- Kobiety częściej doświadczają nierówności płacowych, trudniejszego awansu oraz większego obciążenia obowiązkami dydaktycznymi i administracyjnymi.
- Choć kobiety stanowią ponad połowę doktorów, ich obecność na stanowiskach profesorskich wynosi 28%, a w obszarze STEM niespełna 20%.
- 59% badaczek wskazuje na brak wiary w powodzenie aplikacji grantowych jako główną barierę, w porównaniu do 37% badaczy.
- Kobiety rzadziej niż mężczyźni dzielą się swoimi osiągnięciami naukowymi w mediach społecznościowych oraz rzadziej cytują własne publikacje.
- Kobiety rzadziej decydują się na objęcie roli kierownika projektów badawczych z powodu niższej samooceny i większego obciążenia obowiązkami rodzinnymi.
- Program L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki działa w Polsce od 2001 roku, wspierając finansowo i promocyjnie polskie naukowczynie. Do tej pory wyróżniono 137 badaczek.
Szczegóły można znaleźć na stronie internetowej : www.pulshr.pl