Zwróćmy uwagę na coraz bardziej palący problem w kontaktach wierzycieli ze spadkobiercami dłużników, który znalazł swoje odbicie w skargach trafiających do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO). Zjawisko to, opisane przez urząd, polega na tym, że instytucje finansowe i firmy windykacyjne kierują żądania dotyczące długów zmarłych bezpośrednio do osób, które potencjalnie mogą być spadkobiercami. Problem polega na tym, że sami spadkobiercy podnoszą zarzuty o brak podstaw prawnych do przetwarzania ich danych osobowych przez wierzycieli w takich sytuacjach[cite: 15, 16].
fot. Mateusz Włodarczyk / / FORUM Kluczowym momentem w tej sprawie było potwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) decyzji Prezesa UODO z 2021 roku. Ósmy kwietnia 2026 roku zapisał się jako dzień, w którym NSA oddalił skargę kasacyjną BEST Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A. od wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrok ten, z siedemnastego listopada 2022 roku, dotyczył skarg wniesionych przez podmioty reprezentowane przez wspomniane towarzystwo funduszy inwestycyjnych, a związane były one z przetwarzaniem danych osobowych. Ostatecznie NSA potwierdził prawidłowość stanowiska Prezesa UODO[cite: 17]. Organ nadzorczy stwierdził, że ani spółka, ani fundusz inwestycyjny, nie posiadały wystarczających podstaw prawnych, by przetwarzać dane osobowe skarżącego w celu windykacji zadłużenia po zmarłej osobie. Nakazano w związku z tym usunięcie tych danych. Istotą sprawy jest fakt, że ani spółka, ani fundusz nie miały prawa samodzielnie ustalać kręgu spadkobierców. Kompetencja ta leży wyłącznie po stronie sądu powszechnego, który poprzez postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku może definitywnie rozstrzygnąć, kto i w jakim zakresie dziedziczy majątek, w tym zobowiązania. Dopiero prawomocne postanowienie sądu w tej sprawie daje pewność prawną[cite: 17]. Prezes UODO jasno podkreślił, że sam fakt śmierci spadkodawcy nie rodzi automatycznie odpowiedzialności za jego długi po stronie wszystkich jego potomków. W analizowanym przypadku stwierdzono, że działania obu instytucji finansowych były pozbawione legalnej podstawy, co czyniło je bezprawnymi. Co więcej, urząd zwraca uwagę, że wierzyciele często kierują swoje żądania do spadkobierców, nawet jeśli ci odrzucili spadek. To rodzi po stronie spadkobierców uzasadnione wątpliwości dotyczące legalności przetwarzania ich danych osobowych. ### Wyniki Biznes Fakty: Interpretacja tych wydarzeń jest wielowymiarowa i ma istotne implikacje dla przyszłości windykacji i obrotu wierzytelnościami. Po pierwsze, wyrok NSA stanowi mocne wzmocnienie ochrony danych osobowych w kontekście spadkowym. Pokazuje to, że prawo unijne, w szczególności RODO, jest rygorystycznie egzekwowane, a jego zasady są nadrzędne w stosunku do interesów wierzycieli, którzy próbują obejść formalne procedury prawne. Po drugie, instytucje finansowe i windykacyjne muszą zrewidować swoje dotychczasowe praktyki. Samodzielne ustalanie spadkobierców i kierowanie do nich wezwań do zapłaty, bez uprzedniego uzyskania prawomocnego orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, jest działaniem ryzykownym i potencjalnie niezgodnym z prawem. W przyszłości należy spodziewać się większego nacisku na formalne dochodzenie praw spadkowych przed podjęciem jakichkolwiek działań windykacyjnych wobec potencjalnych spadkobierców. Po trzecie, dla konsumentów i obywateli jest to sygnał, że ich prawa są chronione. Nawet w sytuacji, gdy wierzyciel próbuje wyegzekwować dług po zmarłym, istnieją mechanizmy prawne i instytucje nadzorcze, które mogą stanąć w obronie prawnej. Kwestia odrzucenia spadku staje się kluczowa, a wierzyciele nie mogą jej ignorować, kierując swoje żądania do osób, które formalnie nie są odpowiedzialne za długi spadkowe. W szerszym kontekście rynkowym, można przewidywać, że proces windykacji stanie się bardziej złożony i kosztowny dla wierzycieli. Będą oni musieli ponieść dodatkowe koszty związane z postępowaniami sądowymi i upewnieniem się co do legalności przetwarzania danych. Może to wpłynąć na wycenę portfeli wierzytelności i strategie zarządzania nimi przez fundusze inwestycyjne. Z drugiej strony, wzrost świadomości prawnej wśród konsumentów może prowadzić do zwiększonej liczby skarg i postępowań prawnych, co dodatkowo zmobilizuje rynek do większej przejrzystości i zgodności z prawem. W dłuższej perspektywie, to pozytywny sygnał dla budowania zaufania w relacjach między instytucjami finansowymi a klientami.
