**Koniec Suwerenności Przedsiębiorstw Przesyłowych? Nowe Orzecznictwo Sądu Najwyższego Otwiera Drodze do Rekompensat** Rewolucja prawna nabiera tempa. Postanowienie Sądu Najwyższego z 19 marca 2026 roku, podjęte w sprawie o sygnaturze II CSKP 1045/24, stanowi kamień milowy w sporach między właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami przesyłowymi. Wydane w kontekście przełomowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 roku (P 10/16) oraz szeregu innych orzeczeń z ostatnich miesięcy, nowe stanowisko Sądu Najwyższego może radykalnie zmienić dotychczasowy układ sił. Jeśli ta korzystna dla właścicieli gruntów linia orzecznicza się utrwali, tysiące osób zyska realne szanse na uzyskanie należnego wynagrodzenia za służebność przesyłu oraz rekompensaty za bezumowne korzystanie z ich terenów.
fot. arturnichiporenko / / Shutterstock **Nowe Orzeczenie SN: Koniec Tarczy Zasiedzenia dla Przedsiębiorców?** Sąd Najwyższy w swym marcowym postanowieniu jednoznacznie stwierdził, że przed wejściem w życie przepisów wprowadzających służebność przesyłu (3 sierpnia 2008 r.) nie mógł biec termin zasiedzenia prawa o tej treści. To fundamentalna zmiana, która uniemożliwia przedsiębiorstwom przesyłowym automatyczne doliczanie okresów korzystania z nieruchomości sprzed tej daty do wymaganego przez prawo czasu potrzebnego do zasiedzenia. Dziś ta wiadomość ma fundamentalne znaczenie dla tysięcy właścicieli gruntów, których działki obciążone są infrastrukturą przesyłową. **Gruntowe Problemy Rolne i Infrastruktura Energetyczna: Sprawa Zasiedzenia Przedsiębiorcy Przesyłowego** W rozprawie, która zakończyła się decyzją Sądu Najwyższego, przedmiotem sporu były nieruchomości rolne, przez które od lat biegły linie elektroenergetyczne. Przedsiębiorstwo energetyczne próbowało obronić się przed ustanowieniem służebności przesyłu, powołując się na argument zasiedzenia. Spółka opierała swoją argumentację na długoletnim korzystaniu z urządzeń przesyłowych oraz na wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, które dopuszczało wliczanie okresów posiadania sprzed 2008 roku. Sąd Najwyższy jednak nie podzielił tej linii argumentacji, oddalając skargę kasacyjną przedsiębiorcy. **Dlaczego Sąd Najwyższy Odrzucił Zarzut Zasiedzenia? Prawo Nie Działa Wstecz** Sednem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego było stwierdzenie, że służebność przesyłu jako odrębna instytucja prawa rzeczowego została wprowadzona do polskiego systemu prawnego dopiero ustawą z 30 maja 2008 roku, która weszła w życie 3 sierpnia 2008 roku. Sąd podkreślił, że nie można zasiedzieć prawa, które w danym momencie po prostu nie istniało w porządku prawnym. Przed 3 sierpnia 2008 roku służebność przesyłu nie była polskiemu prawu znana, a tworzenie nowych praw rzeczowych jedynie na drodze wykładni sądowej jest niedopuszczalne. Zasada *numerus clausus* praw rzeczowych wymaga, by każde ograniczone prawo rzeczowe wynikało wprost z ustawy. Doliczanie okresów sprzed 2008 roku prowadziłoby do niedopuszczalnego działania prawa wstecz. Termin zasiedzenia służebności przesyłu może być więc liczony dopiero od daty wprowadzenia tej instytucji przez ustawodawcę. **Wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 10/16: Fundament Nowej Linii Orzeczniczej** Postanowienie Sądu Najwyższego z 19 marca 2026 roku w sposób znaczący odwołuje się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 roku (sygn. P 10/16). Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodną z Konstytucją wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego (art. 292 i 285 k.c.), która przez lata pozwalała przedsiębiorstwom przesyłowym argumentować o możliwości zasiedzenia tzw. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Trybunał podkreślił, że służebność gruntowa i służebność przesyłu to odrębne instytucje prawa rzeczowego. Sądy nie mogą tworzyć nowych ograniczonych praw rzeczowych, a wszelkie ograniczenia prawa własności muszą wynikać z ustawy. Właściciele nieruchomości nie mogli przewidzieć, że wieloletnie tolerowanie urządzeń przesyłowych doprowadzi do utraty części ich uprawnień. Postanowienie II CSKP 1045/24 jest jednym z pierwszych orzeczeń Sądu Najwyższego, które wprost uwzględnia skutki wyroku TK P 10/16. Można zatem stwierdzić, że fundamentem nowej linii orzeczniczej jest właśnie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. TK zakwestionował konstytucyjność wykładni dopuszczającej zasiedzenie służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 roku, czyli przed wejściem w życie przepisów Kodeksu cywilnego wprowadzających tę instytucję. Skutki tego rozstrzygnięcia są daleko idące: argumentacja przedsiębiorstw przesyłowych o nabyciu służebności przesyłu przez zasiedzenie przed 2008 rokiem została pozbawiona podstaw konstytucyjnych. Sądy w całej Polsce coraz powszechniej stosują stanowisko Trybunału, odrzucając tego typu zarzuty. **Co Oznacza Nowy Wyrok SN dla Właścicieli Nieruchomości?** Dla właścicieli działek, przez które przebiegają linie energetyczne, gazociągi, rurociągi, sieci wodociągowe, kanalizacyjne czy telekomunikacyjne, nowe orzeczenie otwiera drzwi do skutecznego kwestionowania zarzutów zasiedzenia podnoszonych przez przedsiębiorstwa przesyłowe. Przez lata dominującą linią obrony przedsiębiorców było twierdzenie o zasiedzeniu, co w praktyce często prowadziło do oddalania roszczeń właścicieli o wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu. Po wyroku TK i najnowszym orzecznictwie SN sytuacja uległa istotnej zmianie. **Sąd Najwyższy: Ponad 335 tys. zł Rekompensaty dla Właściciela Nieruchomości za Służebność Przesyłu** W opisywanym przez nas postanowieniu SN właściciel nieruchomości uzyskał wynagrodzenie w wysokości 335 237 zł. Przedsiębiorstwo argumentowało, że nabyło służebność przez zasiedzenie już w 2011 roku, co miało zwolnić je z obowiązku zapłaty. Sąd Najwyższy nie podzielił tej argumentacji, wskazując, że przed 3 sierpnia 2008 roku bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu nie mógł się rozpocząć, a swoje stanowisko oparł również na wyroku TK w sprawie P 10/16. Jak komentuje ekspertka, Agnieszka Ryznar, Prezes Zarządu Votum Odszkodowania SA: „Postanowienie Sądu Najwyższego z marca 2026 r. to sygnał dla całego rynku: strategia obrony oparta na zasiedzeniu przed 2008 rokiem należy do przeszłości. Właściciel nieruchomości, przez której teren przebiegają urządzenia przesyłowe, ma dziś mocne, ugruntowane podstawy do dochodzenia wynagrodzenia — zarówno za ustanowienie służebności, jak i za lata bezumownego korzystania z jego gruntu. To zmiana o wymiarze systemowym”. **Czy Przedsiębiorca Przesyłowy Nadal Może Powoływać się na Zasiedzenie?** Przedsiębiorca przesyłowy nadal może powoływać się na zasiedzenie, jednak skuteczność takiego zarzutu jest obecnie znacznie utrudniona. Jeśli przyjąć stanowisko SN wyrażone w sprawie II CSKP 1045/24, termin zasiedzenia służebności przesyłu nie mógł rozpocząć biegu przed 3 sierpnia 2008 roku. Oznacza to, że przy dobrej wierze termin zasiedzenia upłynąłby najwcześniej 3 sierpnia 2028 roku, a przy złej wierze dopiero 3 sierpnia 2038 roku. W wielu prowadzonych obecnie sprawach przedsiębiorstwa przesyłowe nie będą więc mogły skutecznie wykazać nabycia służebności przez zasiedzenie. **Wynagrodzenie za Ustanowienie Służebności Przesyłu dla Właścicieli Nieruchomości: Co Przysługuje?** Jeżeli przedsiębiorca nie wykaże skutecznie zasiedzenia, właściciel nieruchomości może dochodzić ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem. Wynagrodzenie to może obejmować między innymi: zajęcie części nieruchomości przez urządzenia przesyłowe, ograniczenia w zabudowie działki, spadek wartości nieruchomości, konieczność znoszenia prac eksploatacyjnych i konserwacyjnych oraz ogólne utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, jednak najnowsze orzecznictwo wyraźnie wzmacnia pozycję właścicieli nieruchomości w sporach z przedsiębiorstwami przesyłowymi. **Nie Tylko Sąd Najwyższy: Sądy Stają po Stronie Właścicieli Nieruchomości** Zmiana linii orzeczniczej nie ogranicza się jedynie do Sądu Najwyższego. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga, w wyroku z 29 kwietnia 2026 roku (sygn. IV Ca 248/17), przedstawił trzy kluczowe argumenty przemawiające za ochroną własności. Sąd ten jednoznacznie stwierdził, że zasiedzenie służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 roku było niemożliwe. Po pierwsze, służebność gruntowa i służebność przesyłu to odrębne instytucje prawa cywilnego. Po drugie, zgodnie z art. 64 Konstytucji RP, wszelkie wątpliwości dotyczące ograniczenia prawa własności powinny być interpretowane na korzyść właściciela nieruchomości. Po trzecie, właściciele gruntów przed 2008 rokiem nie mieli świadomości, że przeciwko nim może biec termin zasiedzenia służebności przesyłu, co narusza zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Kolejne korzystne dla właścicieli nieruchomości orzeczenie wydał Sąd Okręgowy w Rzeszowie (17 marca 2026 r., sygn. V Ca1043/24). W tej sprawie, dotyczącej linii elektroenergetycznych, sąd nie uwzględnił zarzutu zasiedzenia i utrzymał w mocy orzeczenie o ustanowieniu odpłatnej służebności przesyłu. Właścicielce przyznano jednorazowe wynagrodzenie przekraczające 180 tys. zł. Sąd również odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, podkreślając znaczenie ochrony prawa własności i konieczność zapewnienia właścicielom pełnej rekompensaty. **Co Nowe Wyroki Oznaczają dla Właścicieli Nieruchomości i Przedsiębiorstw Przesyłowych?** Seria orzeczeń wydanych po wyroku Trybunału Konstytucyjnego wyraźnie pokazuje, że sądy odchodzą od dotychczasowej praktyki akceptowania zarzutów zasiedzenia podnoszonych przez przedsiębiorstwa przesyłowe. Priorytetem staje się ochrona prawa własności i zapewnienie właścicielom realnej rekompensaty za ograniczenia wynikające z obecności infrastruktury przesyłowej. Dla właścicieli gruntów oznacza to istotne wzmocnienie pozycji procesowej. Osoby, które dotychczas rezygnowały z dochodzenia swoich praw, uznając argument zasiedzenia za niepodważalny, mogą ponownie przeanalizować swoją sytuację prawną. Dotyczy to zarówno roszczeń o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, jak i roszczeń o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Z kolei przedsiębiorstwa przesyłowe muszą liczyć się z koniecznością zmiany dotychczasowej strategii procesowej. Jeśli obecna linia orzecznicza utrzyma się w kolejnych latach, liczba spraw dotyczących wynagrodzeń za korzystanie z prywatnych gruntów może istotnie wzrosnąć, co przełoży się na wzrost kosztów regulowania stanów prawnych infrastruktury energetycznej, gazowej i telekomunikacyjnej. „Trzy orzeczenia z pierwszych miesięcy 2026 roku tworzą spójną linię, która zamyka drzwi przed najczęstszą taktyką obronną przedsiębiorstw przesyłowych. Warto podkreślić, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie jest jedynym roszczeniem dostępnym właścicielom gruntów. Obok niego istnieje również roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości za lata poprzednie. Skoro zasiedzenie przed 2008 rokiem zostało wyeliminowane z arsenału argumentów przedsiębiorstw przesyłowych, również te roszczenia zyskują dziś znacznie większą siłę” – komentuje Agnieszka Ryznar, Prezes Zarządu Votum Odszkodowania S.A. **Najnowsze Orzecznictwo Sądów po Stronie Właścicieli Nieruchomości – Przedsiębiorcy Przesyłowi Mogą Spodziewać Się Fali Wezwań do Zapłaty** Postanowienie Sądu Najwyższego z 19 marca 2026 r. (sygn. II CSKP 1045/24), w połączeniu z najnowszym orzecznictwem dotyczącym zasiedzenia służebności przesyłu, wyraźnie wzmacnia ochronę prawa własności osób, których nieruchomości są obciążone urządzeniami przesyłowymi. Dla właścicieli gruntów oznacza to nie tylko większe szanse na uzyskanie odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, ale również skuteczniejszą możliwość kwestionowania zarzutów zasiedzenia podnoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne, gazowe, wodociągowe czy telekomunikacyjne. W praktyce właściciele nieruchomości, przez które przebiegają linie energetyczne, gazociągi, ciepłociągi, wodociągi czy inne urządzenia infrastruktury przesyłowej, powinni zweryfikować swoją sytuację prawną. Jeżeli przedsiębiorca korzysta z nieruchomości bez odpowiedniego tytułu prawnego albo powołuje się na zasiedzenie budzące wątpliwości w świetle najnowszego orzecznictwa, właściciel może dochodzić ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem, żądać zapłaty za bezumowne korzystanie z gruntu, a także skutecznie podważać twierdzenia przedsiębiorcy dotyczące nabycia prawa przez zasiedzenie. Można spodziewać się, że nowe rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego oraz zmieniająca się linia orzecznicza doprowadzą do wzrostu liczby wezwań do zapłaty i postępowań sądowych przeciwko przedsiębiorcom przesyłowym, którzy przez lata korzystali z cudzych nieruchomości bez odpowiedniego uregulowania ich statusu prawnego. **Wyniki Biznes Fakty:** Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów okręgowych, zainspirowane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, sygnalizuje fundamentalną zmianę w sposobie rozpatrywania spraw dotyczących służebności przesyłu. Dla przedsiębiorstw przesyłowych, które przez lata skutecznie broniły się przed roszczeniami właścicieli nieruchomości, argumentując zasiedzenie przed 2008 rokiem, nadchodzą trudne czasy. Ich dotychczasowa strategia procesowa, opierająca się na „tarczy zasiedzenia”, traci na znaczeniu. Oznacza to bezpośredni wzrost ryzyka finansowego dla tych firm. Potencjalne koszty związane z ustanowieniem odpłatnych służebności przesyłu oraz z obowiązkiem wypłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntów za lata wsteczne mogą znacząco obciążyć budżety przedsiębiorstw. Skala zjawiska jest ogromna, biorąc pod uwagę rozległość infrastruktury przesyłowej na terenie całego kraju. Możemy spodziewać się znaczącego wzrostu liczby postępowań sądowych i ugód, co z kolei wpłynie na modele biznesowe spółek energetycznych, gazowych i telekomunikacyjnych. Z drugiej strony, dla właścicieli nieruchomości jest to bezprecedensowa szansa na odzyskanie należności. Wzmocnienie pozycji prawnej oznacza, że mogą oni skuteczniej dochodzić swoich praw, co może prowadzić do znaczącego wzrostu ich majątku. Ten nowy paradygmat prawny może zachęcić wielu właścicieli, którzy wcześniej rezygnowali z dochodzenia roszczeń, do ponownej analizy swojej sytuacji i podjęcia kroków prawnych. W długoterminowej perspektywie, sprawiedliwszy podział ciężarów związanych z infrastrukturą przesyłową może wpłynąć na stabilność rynku nieruchomości i zachęcić do inwestycji w gruntach obciążonych tego typu infrastrukturą, pod warunkiem uregulowania ich statusu prawnego w sposób transparentny i sprawiedliwy.
