Nowa Ugoda Podatkowa: Szanse i Wątpliwości dla Przedsiębiorców
Ministerstwo Finansów proponuje wprowadzenie nowej instytucji w polskim prawie podatkowym – ugody podatkowej. Ma ona stanowić dodatkowe narzędzie dla podatników zalegających z płatnościami. Projekt, choć budzi nadzieje na ułatwienia, napotyka na znaczną krytykę ekspertów, którzy wskazują na potencjalne wątpliwości konstytucyjne i ograniczony zakres realnych negocjacji. Kluczowe jest zrozumienie, jak nowe przepisy wpłyną na przedsiębiorców, zwłaszcza w kontekście nadchodzących zmian i regulacji.
Założenia i Mechanizm Działania Ugody Podatkowej
Obecnie, w przypadku powstania zaległości podatkowej, podatnik musi liczyć się z możliwością wszczęcia kontroli, postępowania podatkowego, a nawet egzekucji administracyjnej. Do tego dochodzą odsetki za zwłokę, sankcje i kary skarbowe. Dostępne są już pewne formy pomocy, takie jak odroczenie terminu płatności, rozłożenie zaległości na raty czy umorzenie, ale wymagają one spełnienia określonych warunków i są regulowane przez artykuły 67a i 67b Ordynacji podatkowej.
Projektowane rozwiązanie ma wprowadzić kolejną możliwość – wniosek o ugodę podatkową, która w pewnym stopniu funkcjonuje już w innych krajach. Ugoda miałaby dotyczyć wyłącznie zaległości podatkowych wobec budżetu państwa. Oznacza to, że zobowiązania, których termin płatności upłynął, mogą być przedmiotem ugody. Nie obejmuje to jednak podatków lokalnych, takich jak podatek od nieruchomości, które stanowią dochód gmin i miast.
Istotnym ograniczeniem jest brak możliwości negocjowania samej wysokości należnego podatku. Kwota długu pozostanie niezmieniona i będzie ustalana na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Jak podkreślają eksperci, rzeczywiste negocjacje będą dotyczyć warunków spłaty, takich jak rozłożenie zaległości na raty lub odroczenie terminu płatności. Celem jest zatem ustalenie sposobu uregulowania zobowiązania, a nie jego zmiana.
Zawarcie ugody przez organ podatkowy będzie wymagało stwierdzenia, że takie porozumienie przyniesie Skarbowi Państwa korzyści przewyższające potencjalne wyniki postępowań kontrolnych lub innych działań organów. Niektórzy komentatorzy wskazują, że ugoda może być korzystniejsza przede wszystkim dla fiskusa. Z drugiej strony, Adam Hellwig, doradca podatkowy, zauważa, że w porównaniu do obecnych ulg, ugoda może zaoferować przedsiębiorcom znacząco więcej korzyści.
Korzyści i Wymagania dla Podatnika w Ramach Ugody
Podatnik decydujący się na ugodę podatkową może liczyć na szereg przywilejów. Przede wszystkim, przewiduje się obniżenie stawki odsetek za zwłokę. Ponadto, możliwe będzie całkowite wyłączenie odpowiedzialności karnej skarbowej w zakresie objętym porozumieniem. Dodatkowe korzyści to zaprzestanie naliczania odsetek od momentu złożenia wniosku o ugodę oraz brak opłaty prolongacyjnej w procesie spłaty. Ugoda ma więc łagodzić negatywne konsekwencje wynikające z posiadania zaległości podatkowych.
W zamian za te preferencje, podatnik będzie musiał zrezygnować z pewnych praw. Adam Hellwig wyjaśnia, że przedsiębiorca będzie musiał zrzec się możliwości dokonywania dalszych korekt deklaracji podatkowych, a także wnoszenia odwołań i skarg do sądów administracyjnych. Zawarcie ugody oznacza definitywne zamknięcie sprawy podatkowej.
Dla fiskusa ugoda oznaczałaby redukcję liczby prowadzonych kontroli i postępowań, a także skrócenie czasu ich trwania, co przekłada się na efektywniejsze zarządzanie zasobami administracji.
Kryteria Uprawniające do Skorzystania z Ugody Podatkowej
Ugoda podatkowa jest skierowana głównie do podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, które nie są uwikłane w najbardziej złożone i ryzykowne dla organów podatkowych spory. Jak tłumaczy Adam Hellwig, celem jest pomoc w uregulowaniu zobowiązań podatkowych w sytuacjach wynikających na przykład z niezawinionych błędów księgowych lub problemów z płynnością finansową kontrahentów. Ugoda ma ułatwić wywiązanie się z obowiązków bez narażania się na dotkliwe sankcje i długotrwałe postępowania egzekucyjne.
Należy jednak ponownie podkreślić, że nie będzie możliwe negocjowanie wysokości długu podatkowego. Strony ugody będą ustalać jedynie warunki spłaty, takie jak harmonogram ratalny czy termin płatności.
Wyłączenia i Ograniczenia w Dostępie do Ugody
Projekt przewiduje szereg sytuacji, w których zawarcie ugody podatkowej nie będzie możliwe. Adam Hellwig zaznacza, że ugoda nie będzie dostępna w przypadkach najbardziej skomplikowanych i istotnych sprawach podatkowych. Lista wyłączeń, określona w projektowanym art. 20zzg Ordynacji podatkowej, jest długa i obejmuje między innymi sytuacje, gdy organ podatkowy wydał już decyzję dotyczącą:
- zwrotu podatku VAT,
- cen transferowych,
- exit tax (podatku od wyjścia),
- podatku od budynków.
Dodatkowo, ugody nie będzie można zawrzeć w następujących okolicznościach:
- przejęcie postępowania przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w sprawie zastosowania klauzuli przeciwko obejściu prawa podatkowego,
- trwająca egzekucja administracyjna dotycząca danej zaległości,
- zastosowanie przez organ zabezpieczenia majątkowego.
Eksperci wskazują, że ugoda ma służyć jako narzędzie odstraszające od unikania opodatkowania i promujące aktywność podatników w szybkim rozwiązywaniu problemów z płatnościami. Kluczowe jest szybkie skontaktowanie się z urzędem po upływie terminu płatności. Dodatkowo, podatnicy nie mogą być celem działań organów ścigania. Nawet toczące się postępowanie karne-skarbowe w innej sprawie może wykluczyć możliwość zawarcia ugody.
Adam Hellwig krytykuje to podejście, twierdząc, że „nie działa tu domniemanie niewinności”. Jego zdaniem, fakt prowadzenia postępowania karnego-skarbowego jest traktowany jako przesłanka do uznania podatnika za „niegodnego” ugody, co jest sprzeczne z Konstytucją.
Inni komentatorzy wyrażają obawy, że ugoda może okazać się „martwym prawem” lub jedynie pozorną zmianą. Tomasz Rolewicz, doradca podatkowy, kwestionuje nazywanie tego rozwiązania „ugodą co do wysokości podatku”, podkreślając, że projekt nie przewiduje negocjowania kwoty zobowiązania. Według niego, jest to raczej ulepszona wersja istniejących ulg w spłacie zobowiązań podatkowych z dodatkowymi elementami ochronnymi.
Projekt ustawy zakłada, że nowe przepisy wejdą w życie 1 stycznia 2028 roku. Projekt znajduje się obecnie na etapie konsultacji społecznych.
Wyniki Biznes Fakty:
Wprowadzenie ugody podatkowej w 2026 roku, nawet w obecnym kształcie, może mieć znaczący wpływ na przedsiębiorców. Oferuje ona potencjalne korzyści w postaci obniżonych odsetek i wyłączenia odpowiedzialności karnej skarbowej, co jest szczególnie ważne dla firm borykających się z przejściowymi problemami finansowymi. Jednakże, ścisłe kryteria kwalifikowalności, brak możliwości negocjacji samej kwoty długu oraz wyłączenia w przypadku toczących się postępowań lub wydanych decyzji mogą ograniczyć jej praktyczne zastosowanie. Przedsiębiorcy powinni dokładnie analizować te regulacje, aby ocenić, czy i w jakim zakresie mogą skorzystać z nowych możliwości, pamiętając o konieczności szybkiego działania i potencjalnych ograniczeniach w prawie do dalszych odwołań.
Według danych portalu: businessinsider.com.pl