Przełomowy Wyrok NSA w Sprawie VAT od Oszustwa
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydał 7 maja 2026 r. przełomowy wyrok dotyczący sytuacji, w której przedsiębiorca stał się ofiarą oszustwa, a mimo braku zapłaty i utraty towaru, urząd skarbowy domagał się zapłaty podatku VAT. Sprawa dotyczyła producenta materiałów budowlanych, który w wyniku oszustwa utracił towar, ale mimo to został obciążony obowiązkiem podatkowym w VAT.
Szczegóły Sprawy i Działania Spółki
Do spółki zgłosiła się osoba podająca się za przedstawiciela francuskiej firmy, zainteresowanej złożeniem zamówienia. Przed nawiązaniem współpracy, spółka przeprowadziła weryfikację kontrahenta w systemie VIES, potwierdzając jego status jako zarejestrowanego podatnika VAT. Dodatkowo, zgodnie z wewnętrznymi procedurami, sprawdzono zagraniczne rejestry handlowe i biura informacji gospodarczej, które nie wykazały żadnych nieprawidłowości.
Po pozytywnej weryfikacji, spółka przyjęła zamówienie i wykonała je, wydając towar przewoźnikowi, który miał dostarczyć go do Francji i Wielkiej Brytanii. Wystawiono niezbędne dokumenty, takie jak faktury, dokumentację magazynową oraz listy przewozowe. Po upływie terminu płatności, spółka straciła kontakt z przedstawicielem francuskiego kontrahenta. Szybko okazało się, że rzekoma francuska firma nie składała zamówienia, a osoba podająca się za jej przedstawiciela była oszustem, który faktycznie ukradł towar. Ustalono później, że był to członek zorganizowanej grupy przestępczej.
Stanowisko Organu Podatkowego
Spółka zwróciła się o wydanie interpretacji indywidualnej, pytając o możliwość odliczenia VAT od towarów wykorzystanych do produkcji zamówionych materiałów oraz o obowiązek odprowadzenia VAT od sprzedaży, która nie przyniosła zapłaty. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 17 sierpnia 2022 r. (sygn. 0113-KDIPT1-2.4012.333.2022.3.AM) uznał, że spółka może odliczyć VAT od zakupionych towarów, ale od dostawy towaru, za który nie otrzymała zapłaty, musi odprowadzić VAT.
Według organu podatkowego, doszło do dostawy towaru, a fakt, że spółka nie otrzymała zapłaty ani nie doszło do przeniesienia prawa własności, nie miał znaczenia. Uzasadniono, że ustawa o VAT nie uzależnia opodatkowania od otrzymania zapłaty, a w tym przypadku podmiot, który otrzymał towar, uzyskał możliwość korzystania z niego jak właściciel. Organ nie zgodził się z argumentem, że wyłudzenie towaru nie jest czynnością objętą prawnie skuteczną umową.
Orzecznictwo Sądów – Zmiana Linii Orzeczniczej
Spółka nie zgodziła się z interpretacją i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA). Sądy stanęły po stronie podatnika. WSA w Krakowie w wyroku z 26 stycznia 2023 r. (sygn. akt I SA/Kr 1154/22) orzekł, że transakcja będąca dostawą towaru w rozumieniu ustawy o VAT musi mieć charakter odpłatny i wiązać się z przeniesieniem prawa do rozporządzania towarem. W przypadku spółki oba te elementy nie zostały spełnione.
Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (wyrok z 14 lipca 2005 r. w sprawie C-435/03), zgodnie z którym kradzież towarów nie wiąże się ze świadczeniem wzajemnym, a sprzedawca nie otrzymuje wynagrodzenia. W konsekwencji nie dochodzi do przeniesienia prawa do rozporządzania rzeczą.
WSA w Krakowie uznał, że sytuacja spółki, mimo iż nie była to klasyczna kradzież, jest analogiczna. Spółka, wprowadzona w błąd co do tożsamości nabywcy, wydała towar oszustowi, a nie rzekomemu, wiarygodnemu kontrahentowi. Sąd podkreślił, że przeniesienie prawa do rozporządzania towarem na nieustaloną osobę jest sprzeczne z wolą sprzedawcy. Ponadto, sąd wskazał, że pogląd, iż prawo do rozporządzania towarem można nabyć poprzez czyn zabroniony, jest nie do przyjęcia i naruszałby zasady demokratycznego państwa prawa oraz pewność obrotu gospodarczego.
Z tym stanowiskiem zgodził się NSA w wyroku z 7 maja 2026 r. Sędzia Danuta Oleś uzasadniła, że dostawa towaru wymaga odpłatności i przeniesienia prawa do dysponowania towarem jak właściciel. W tej sprawie żaden z tych warunków nie został spełniony. NSA uznał, że sytuację można traktować analogicznie do kradzieży, zwłaszcza że spółka dochowała należytej staranności, weryfikując kontrahenta. W efekcie NSA orzekł, że spółka nie musi odprowadzać VAT od tej transakcji.
Wcześniejsze Orzecznictwo i Nowa Perspektywa
Należy zaznaczyć, że wyrok z 7 maja 2026 r. stanowi zwrot w dotychczasowej linii orzeczniczej. Wcześniej sądy, w tym NSA, częściej uznawały, że w przypadku wyłudzenia towarów dochodzi do dostawy w rozumieniu VAT. Przykładowo, w wyroku z 18 lutego 2025 r. (sygn. akt I FSK 1482/21) NSA stwierdził, że mimo braku zapłaty i oszukańczego charakteru transakcji, doszło do dostawy towarów, generując obowiązek podatkowy. Podobnie w wyroku z 18 kwietnia 2023 r. (sygn. akt I FSK 465/20) NSA wskazywał, że fakt nieotrzymania zapłaty z powodu oszustwa nie wpływa na uznanie czynności za dostawę. Podobne stanowisko prezentował WSA w Poznaniu w wyroku z 4 września 2025 r. (sygn. akt I SA/Po 402/25).
Komentarz Eksperta i Znaczenie Wyroku
Kamil Pierścionek, adwokat i starszy menedżer w Zespole ds. Postępowań Podatkowych i Sądowych w KPMG w Polsce, który reprezentował podatnika, skomentował wyrok jako przywrócenie elementarnej sprawiedliwości. Podkreślił, że podatki nie mogą być oderwane od realiów gospodarczych i nie można utożsamiać zwykłej dostawy z kradzieżą czy oszustwem. Wyraził nadzieję, że wyrok skutecznie odwróci dotychczasową restrykcyjną linię orzeczniczą.
Ekspert zaznaczył, że w dzisiejszym obrocie gospodarczym wyrafinowane oszustwa gospodarcze coraz częściej zastępują klasyczne kradzieże. Skutki ekonomiczne dla przedsiębiorcy są jednak identyczne. Obciążanie podatkiem VAT od transakcji, która faktycznie nie miała charakteru ekwiwalentnej dostawy handlowej, jest nie do zaakceptowania. W tym kontekście wyrok NSA należy ocenić jako próbę przywrócenia poczucia sprawiedliwości i proporcjonalności w stosowaniu prawa podatkowego.
Wyrok NSA z 7 maja 2026 r., sygn. akt I FSK 1641/23
Wyniki Biznes Fakty:
Wyrok NSA z 7 maja 2026 r. ma kluczowe znaczenie dla przedsiębiorców w kontekście roku 2026. Ustanawia precedens, w którym podatnicy, którzy padli ofiarą oszustwa i utracili towar bez otrzymania zapłaty, mogą uniknąć obowiązku zapłaty podatku VAT od takiej transakcji. Oznacza to potencjalne złagodzenie obciążeń finansowych dla firm, które mimo dochowania należytej staranności, stają się ofiarami przestępców. Jest to istotna zmiana w porównaniu do wcześniejszej, surowszej linii orzeczniczej, która obciążała podatników VAT-em nawet w takich okolicznościach. Dla przedsiębiorców oznacza to większą pewność prawną i potencjalną ochronę przed nadmiernymi obciążeniami podatkowymi w sytuacjach, na które nie mieli wpływu.
Szczegóły można znaleźć na stronie internetowej : businessinsider.com.pl