Czy rażące niedbalstwo klienta zwalnia bank z obowiązku natychmiastowego zwrotu skradzionych środków? Rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wydanej opinii ocenił, że bank nie może odmówić zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji, nawet jeśli doszło do niej z rażącej winy klienta. Może on jednak później dochodzić od klienta pokrycia poniesionych strat. Wyłudzenia pieniędzy i tzw. transakcje nieautoryzowane stanowią poważny problem we współczesnych finansach. Skala zjawiska jest znacząca. Według danych Narodowego Banku Polskiego, w całym 2025 roku (nie ma jeszcze pełnych danych) transakcje oszukańcze przy użyciu bezgotówkowych instrumentów płatniczych, takich jak karty płatnicze, polecenia przelewu czy polecenia zapłaty, mogły opiewać na 800 milionów złotych. Najczęściej są to wyłudzenia dokonywane przy użyciu metod socjotechnicznych, czyli manipulacji psychologicznej mającej na celu skłonienie ofiary do określonego działania, np. ujawnienia danych lub wykonania przelewu. ### Czy bank musi zwrócić pieniądze, jeśli klient dał się oszukać? Między bankami a klientami trwa spór dotyczący obowiązku instytucji finansowych do natychmiastowego, zazwyczaj w ciągu jednego dnia roboczego, zwrotu klientom środków utraconych w wyniku oszustwa. Sprawę badał również Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Banki często argumentują, że działają jedynie jako pośrednicy i w przypadkach, gdy klient ewidentnie naruszył zasady bezpieczeństwa, narażając się na kradzież, nie powinny ponosić pełnej odpowiedzialności. Podobny przypadek trafił przed Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dotyczył on klientki polskiego banku, która padła ofiarą oszustwa podczas transakcji na portalu aukcyjnym. Oszust, podając się za kupującego, wysłał jej fałszywy link imitujący stronę internetową banku. Kobieta podała swoje dane logowania, które następnie zostały wykorzystane przez oszusta do dokonania wypłaty środków z jej rachunku bankowego. Następnego dnia oszukana poinformowała bank o nieautoryzowanej transakcji i zażądała zwrotu pieniędzy. Bank odmówił, wskazując na rażące zaniedbanie ze strony klientki polegające na ujawnieniu jej danych bankowych. Sprawa trafiła do polskiego sądu, który zwrócił się do TSUE z pytaniem prawnym, czy zgodnie z prawem Unii Europejskiej bank w takiej sytuacji może odmówić zwrotu środków, czy też jest zobowiązany do ich zwrotu. ### Rzecznik TSUE zabrał głos w sprawie transakcji oszukańczych Zdaniem rzecznika generalnego TSUE, Athanasiosa Rantosa, bank – zgodnie z prawem unijnym – powinien niezwłocznie zwrócić klientce kwotę nieautoryzowanej transakcji. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy bank posiada dowody na to, że klientka próbuje wyłudzić pieniądze. W takim przypadku bank jest zobowiązany do pisemnego powiadomienia o tym odpowiednich organów krajowych. Rzecznik podkreślił jednak, że ten zwrot nie ma charakteru ostatecznego. Jeżeli bank udowodni, że nieautoryzowana transakcja wynikała z winy klienta – np. umyślnie lub w wyniku rażącego zaniedbania ujawnił on swoje dane uwierzytelniające do konta – bank może dochodzić od niego pokrycia poniesionych strat. W przypadku odmowy klienta, bank ma prawo wszcząć przeciwko niemu postępowanie sądowe w celu odzyskania zapłaconej kwoty. Jak informowaliśmy na łamach „Business Insider”, polskie banki coraz częściej decydują się na takie kroki. Opinie rzeczników generalnych TSUE stanowią propozycję rozstrzygnięcia sprawy i poprzedzają wydanie wyroku przez Trybunał. Sędziowie zazwyczaj kierują się stanowiskiem przyjętym przez rzeczników, jednak opinie te nie są wiążące. **Wyniki Biznes Fakty:** * **Obowiązek zwrotu środków:** Rzecznik generalny TSUE orzekł, że bank musi zwrócić klientowi środki z nieautoryzowanej transakcji, nawet jeśli klient wykazał rażące niedbalstwo. * **Możliwość dochodzenia zwrotu:** Bank ma prawo dochodzić od klienta pokrycia strat, jeśli udowodni, że nieautoryzowana transakcja była wynikiem umyślnego działania lub rażącego zaniedbania klienta. * **Powiadomienie organów:** W przypadku podejrzenia oszustwa ze strony klienta, bank powinien powiadomić o tym właściwe organy krajowe. * **Skala problemu:** Transakcje oszukańcze przy użyciu instrumentów bezgotówkowych mogą stanowić znaczące straty finansowe dla systemu bankowego (w 2025 roku potencjalnie 800 mln zł w Polsce). * **Metody oszustw:** Najczęściej wykorzystywane są metody socjotechniczne. * **Postępowania sądowe:** Banki w Polsce coraz częściej wszczynają postępowania sądowe przeciwko klientom w celu odzyskania środków utraconych w wyniku ich zaniedbań. * **Opinia rzecznika a wyrok TSUE:** Opinia rzecznika generalnego nie jest wiążąca dla sędziów TSUE, ale stanowi ważną wskazówkę przy podejmowaniu decyzji.
Oryginał artykułu : businessinsider.com.pl