Gwałtowny wzrost cen paliw na stacjach jest faktem. Opozycja domaga się od rządu obniżki podatku VAT i akcyzy na paliwa. Rząd nie wyklucza żadnej opcji. – Obecnie mamy przestrzeń do obniżki akcyzy na paliwa – ocenia jeden z ekspertów. Czy taka obniżka ma sens i ile kosztowałaby budżet państwa? Sprawdziliśmy.
Wyższe ceny na stacjach paliw są widoczne gołym okiem, a analitycy prognozują dalsze wzrosty. Przyczyną jest wojna w Iranie, blokowanie Cieśniny Ormuz oraz gwałtowne podwyżki cen ropy na światowych giełdach. W piątek cena baryłki ropy (WTI i Brent) wzrosła o 10%, a w poniedziałek rosła o kolejne kilkanaście procent (osiągając poziom bliski 120 USD). Pojawiają się zatem postulaty interwencji rządu w związku z tymi podwyżkami.
Przemysław Czarnek, ogłoszony przez Prawo i Sprawiedliwość kandydatem na premiera w weekend, proponuje czasowe obniżenie podatku VAT na paliwa (od 15 marca do 30 czerwca br.) z 23% do 8% oraz redukcję akcyzy o 9-10%. Sprawdziliśmy, czy takie działania rządu są zasadne i jakie mogą być ich koszty.
Andrzej Domański, minister finansów i gospodarki, nie wykluczył możliwości wprowadzenia zmian. Eksperci zwracają uwagę, że wzrost cen paliw ma wpływ na całą gospodarkę. – Wzrost cen paliw przekłada się między innymi na ceny żywności w sklepach, ponieważ rosną koszty transportu. Tymczasowe obniżenie podatków może zatem ograniczyć negatywne skutki wysokich cen paliw dla gospodarki – komentuje dr Mateusz Lewandowski, *of counsel* w kancelarii KDCP oraz adiunkt na Politechnice Warszawskiej.
Czytaj również: Ponad 8 mln osób rozlicza się wspólnie z małżonkiem. Wiemy, co sprawdza skarbówka
Jaki jest udział VAT i akcyzy w cenie benzyny i oleju napędowego?
Podatki i opłaty stanowią około 50% struktury ceny paliwa, z czego największą część pochłaniają akcyza i VAT. Zgodnie z danymi Polskiej Organizacji Przemysłu i Handlu Naftowego (POPIHN – patrz ramka poniżej) w średniej cenie:
– benzyny EU95 akcyza stanowiła 24%, a VAT 19%,
– oleju napędowego akcyza stanowiła 18% ceny, a VAT 19%.
Podane dane organizacji pochodzą z 2024 roku (nowszych brak). Obecnie, według danych firmy Reflex, sytuacja jest niemal identyczna.
Teoretycznie istnieje zatem pole do obniżki podatków. Nie byłoby to zresztą precedensowe działanie, ponieważ w 2022 roku rząd Mateusza Morawieckiego wprowadził tzw. tarczę antyinflacyjną, która obejmowała m.in. obniżkę VAT na paliwa z 23% do 8%.
Czy można obniżyć akcyzę i VAT na paliwo?
– Obecnie mamy przestrzeń do obniżki akcyzy na paliwa, zwłaszcza jeśli będzie ona miała charakter tymczasowy. Nie jest to jedyna danina obciążająca paliwa. Mamy jeszcze, chociażby opłatę paliwową i VAT. Obniżenie podatków może oczywiście przyczynić się do stabilizacji cen na stacjach – mówi Mateusz Lewandowski. Ekspert zwraca również uwagę, że Ministerstwo Finansów od lat kształtuje ceny wyrobów akcyzowych. – Przykładowo, wprowadzona w 2021 i 2022 roku tymczasowa obniżka akcyzy na paliwa służyła właśnie zahamowaniu wzrostu cen paliw na stacjach. Obniżka akcyzy i VAT powinna zatem sprzyjać stabilizacji lub obniżaniu cen również w czasie obecnego kryzysu – tłumaczy Mateusz Lewandowski.
– Akcyzę na paliwo można jednak obniżyć jedynie w ograniczonym zakresie – podkreśla Szymon Parulski, doradca podatkowy i wspólnik w kancelarii Parulski i Wspólnicy. Ekspert wyjaśnia, że niewielka możliwość manewru wynika z faktu, iż minimalne stawki akcyzy narzuca nam unijna dyrektywa energetyczna.
Maciej Przybył, menedżer w Zespole ds. Podatków Pośrednich w KPMG w Polsce, dodaje, że obniżka VAT i akcyzy na paliwa może być postrzegana jako instrument szybkiego oddziaływania na ceny detaliczne. Jednakże, w przypadku podatku VAT, swoboda państwa w tym zakresie nie jest pełna. – System VAT funkcjonuje w ramach wspólnych regulacji unijnych, które określają zarówno minimalny poziom stawki podstawowej, jak i zamknięty katalog towarów i usług objętych preferencjami. W praktyce oznacza to, że trwała obniżka stawki VAT na paliwa nie mieści się w standardowych możliwościach przewidzianych dla państw członkowskich – mówi Maciej Przybył.
Ekspert dodaje, że doświadczenia z 2022 roku pokazują jednak, że takie działania mogą mieć wyłącznie charakter nadzwyczajny i przejściowy. Tymczasowa obniżka VAT na paliwa do 8% była odpowiedzią na silną presję inflacyjną.
Piotr Juszczyk, główny doradca podatkowy w InFakt, dodaje, że Polska nie może samodzielnie wprowadzić dowolnie niższej stawki VAT na paliwo. – Aby zastosować rozwiązanie wykraczające poza ogólne zasady, konieczna jest zgoda instytucji unijnych – mówi Juszczyk. Tłumaczy, że produkty energetyczne, takie jak benzyna czy olej napędowy, nie znajdują się w katalogu towarów objętych stawkami obniżonymi. Jeśli zatem Polska chciałaby zastosować obniżoną stawkę VAT, musi przejść odpowiednią procedurę: wystąpić do Komisji Europejskiej o zgodę na zastosowanie odstępstwa od ogólnych zasad dyrektywy VAT, czekać na ocenę Komisji Europejskiej, decyzję Rady UE i dopiero po uzyskaniu zgody kraj może formalnie zmienić stawkę VAT.
Szymon Parulski uważa, że stawkę VAT można czasowo obniżyć. – Oznacza to jednak koszty dla nas wszystkich, ponieważ skutkuje to spadkami wpływów do budżetu państwa – mówi Szymon Parulski. Oczywiście, rosnące ceny paliwa stanowią tu pewien bufor. Do budżetu wpływa więcej VAT przy cenie 7 zł za litr niż przy cenie 6 zł za litr paliwa. Jeśli rząd zdecyduje się na obniżenie stawki z 23% do 8%, to przez wyższe ceny zmiana jest nieco mniej odczuwalna dla budżetu państwa.
Jakie mogą być skutki obniżki podatków na paliwa?
– Mechanizm jest prosty: niższa stawka VAT obniża cenę brutto proporcjonalnie do ceny netto, a redukcja akcyzy zmniejsza stały komponent podatkowy w każdym litrze i przy okazji wpływa na zmniejszenie podstawy opodatkowania VAT. W efekcie działa tu podwójny mechanizm obniżający cenę detaliczną. Efekt cenowy pojawia się szybko – tłumaczy Maciej Przybył.
Obniżka VAT i akcyzy na paliwa oznaczałaby spadek wpływów do budżetu państwa.
– Wpływy z akcyzy to obecnie około 100 mld zł, z czego największa część pochodzi z opodatkowania tzw. wyrobów energetycznych, czyli między innymi paliw – zwraca uwagę Mateusz Lewandowski. Obniżka akcyzy oznaczałaby zatem niższe wpływy o ponad miliard złotych. – Straty dla gospodarki w przypadku braku działań po stronie rządu byłyby jednak nieporównywalnie wyższe – uważa Lewandowski.
Jak dodaje Maciej Przybył, podatki paliwowe stanowią przewidywalne i stabilne źródło wpływów budżetowych, a w ostatnich latach akcyza stała się drugim najważniejszym źródłem dochodów podatkowych państwa. – Ich redukcja oznacza ubytek liczony w miliardach złotych rocznie oraz pogorszenie wyniku sektora finansów publicznych. Tę lukę trzeba sfinansować: zwiększonym deficytem, wyższym długiem albo podniesieniem innych podatków – komentuje ekspert KPMG w Polsce.
Tak było również w przypadku tarczy antyinflacyjnej, która funkcjonowała od lutego do końca 2022 roku. Tarcza była kosztownym wydatkiem dla budżetu państwa. – Każdy miesiąc jej funkcjonowania oznaczał 2,5 mld zł wpływów do budżetu mniej, czyli w sumie w całym 2022 roku – 30 mld zł mniej – mówił Artur Soboń, ówczesny wiceminister finansów. Podkreślmy jednak, że tarcza obejmowała nie tylko obniżkę stawki VAT na paliwa (spadła z 23% do 8%), ale również na żywność (spadła do 0%), prąd (8% zamiast 23%), ciepło (5% zamiast 23%) i gaz ziemny (0% zamiast 23%).
Według wyliczeń Ministerstwa Finansów, przeciętny zysk dla każdej rodziny z obniżki VAT na samo paliwo wyniósł w 2022 roku 485 zł.
Jak wyglądają marże na paliwach?
Obniżki cen na stacjach paliw z dnia na dzień zaskoczyły wielu kierowców. W praktyce wygląda to tak, że obecnie stacje nadal sprzedają „stare” paliwo, czyli to, które kupiły jakiś czas temu, przed rozpoczęciem działań wojennych w Iranie, czyli po niższych cenach.
Jak tłumaczą osoby znające się na rynku paliw, pragnące zachować anonimowość, jeszcze nawet przez kilka miesięcy do produkcji paliw w rafineriach będzie zużywana stara ropa, choć ceny na stacjach już wzrosły. Oznacza to w praktyce, że wzrosły marże rafineryjne za przetworzenie ropy w paliwo. Marże detaliczne dla operatorów stacji są natomiast niższe, aby choć częściowo zniwelować skok cen dla klientów. Jak informuje Orlen, marże na stacjach wynoszą już zaledwie kilka groszy powyżej progu opłacalności. Tak działa rynek paliwowy.
Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu Prawo, Business Insider Polska
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.
Wyniki Biznes Fakty:
- Sytuacja rynkowa: Gwałtowny wzrost cen paliw spowodowany jest wojną w Iranie, blokadą Cieśniny Ormuz i wzrostem cen ropy na światowych giełdach.
- Propozycje rządowe: Kandydat PiS na premiera proponuje czasową obniżkę VAT na paliwa z 23% do 8% oraz obniżenie akcyzy o 9-10%.
- Udział podatków: Akcyza i VAT stanowią około 50% ceny paliwa (benzyna EU95: akcyza 24%, VAT 19%; olej napędowy: akcyza 18%, VAT 19%).
- Możliwość obniżek: Eksperci wskazują na przestrzeń do obniżki akcyzy, ale możliwość obniżenia VAT jest ograniczona przepisami UE.
- Implikacje prawne: Obniżenie stawki VAT na paliwa poniżej minimalnych stawek unijnych wymaga zgody instytucji UE, co jest procedurą złożoną i czasochłonną.
- Skutki dla budżetu: Obniżka akcyzy i VAT oznacza znaczące zmniejszenie dochodów budżetu państwa (szacowane na miliardy złotych rocznie).
- Historia interwencji: Tarcza antyinflacyjna z 2022 roku, obejmująca m.in. obniżkę VAT na paliwa, kosztowała budżet około 30 mld zł.
- Marże paliwowe: Obecnie obserwuje się wzrost marż rafineryjnych przy jednoczesnym obniżeniu marż detalicznych w celu złagodzenia skutków wzrostu cen dla konsumentów.
Informacje przygotowane na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl