Jak działa progresja podatkowa i co oznacza dla przedsiębiorców?
Wpadnięcie w wyższą stawkę podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), czyli 32%, może znacząco obniżyć kwotę, którą pracownik otrzymuje „na rękę”. Rodzi to pytania, czy wyższe zarobki zawsze się opłacają. Odpowiedź, choć prosta, bywa myląca ze względu na istniejące mity dotyczące progu podatkowego. Poniżej wyjaśniamy, jak w praktyce działa progresja podatkowa w polskim systemie.
Idea progu podatkowego może być ilustrowana przykładem: pracownik otrzymuje przez dziesięć miesięcy pensję, która pozwala mu na komfortowe życie, ale w dwóch ostatnich miesiącach roku jego dochody netto spadają drastycznie, ponieważ znaczną część wynagrodzenia pochłania wyższy podatek.
Pojawiają się wówczas wątpliwości typu: „Może lepiej byłoby nie dostać podwyżki, skoro pod koniec roku mam znacznie niższą pensję?”, „Lepiej zarabiać mniej, aby nie przekroczyć 32% stawki podatkowej”. Takie przekonanie panuje wśród znacznej części społeczeństwa.
Z perspektywy polskiego systemu podatkowego niższe zarobki nigdy nie opłacają się bardziej niż wyższe. Poniżej przedstawimy to na konkretnych przykładach i wyjaśnimy mechanizm działania.
Podobne myślenie bywa podsycane przez wypowiedzi polityków. Przykładowo, jeden z kandydatów na premiera sugerował, że wiele osób, nawet tych zarabiających średnio, rezygnuje z dodatkowej pracy lub godzin, ponieważ obawiają się wejścia w tzw. drugi próg podatkowy, czyli 32% stawkę PIT.
Jak argumentował, zna osoby, np. nauczycieli, które świadomie rezygnowały z dodatkowych zajęć, aby nie przekroczyć rocznego limitu dochodu podlegającego niższej stawce podatkowej.
— Jeśli jazda z jednej szkoły do drugiej przynosi niewielki dodatkowy dochód, ale powoduje wejście w drugi próg podatkowy, to lepiej z tego zrezygnować — uzasadniał swoje stanowisko wspomniany polityk.
Mechanizm działania systemu podatkowego
Mechanizm progu podatkowego, szczególnie w kontekście jego zamrożenia (braku waloryzacji), może być traktowany jako forma ukrytej podwyżki podatku. Z każdym rokiem, w miarę wzrostu wynagrodzeń, coraz więcej osób przekracza ten próg.
Obecnie problem ten dotyczy około 2 milionów podatników, co stanowi średnio jednego na dziesięciu płacących podatki w Polsce. Ewentualna podwyżka progu podatkowego wpłynęłaby głównie na najlepiej zarabiających.
Warto przypomnieć, że po zmianach wprowadzonych w ramach tzw. Polskiego Ładu, próg podatkowy został podniesiony z około 85 tys. zł do 120 tys. zł rocznie.
Dochody do 120 tys. zł rocznie są opodatkowane stawką 12%, natomiast nadwyżka podlega stawce 32%. Jest to znacząca różnica. Brak waloryzacji tej kwoty oznacza, że z czasem coraz więcej osób przekracza ten próg w ciągu roku, co skutkuje nagłym wzrostem obciążeń podatkowych i spadkiem pensji netto.
Kwota 120 tys. zł nie jest ani wartością brutto, ani netto. Precyzyjne określenie, od jakiego miesięcznego wynagrodzenia brutto zaczyna obowiązywać wyższa stawka podatkowa, jest kluczowe dla zrozumienia mechanizmu.
Miesięczna kwota brutto, przy której zaczyna obowiązywać drugi próg podatkowy, wynosi około 11 879 zł. Jest to obliczenie przy założeniu stałego wynagrodzenia przez cały rok i braku dodatkowych premii czy bonusów.
Ekspert podatkowy wyjaśnia: „Od tej kwoty potrącane są składki społeczne w wysokości około 1 629,62 zł, które można odliczyć, oraz koszty uzyskania przychodu w kwocie 250 zł. Dochód podlega zaokrągleniu do pełnych złotych, co w tym przypadku daje podstawę opodatkowania w wysokości 10 000 zł.”
Dziesięć tysięcy złotych pomnożone przez dwanaście miesięcy daje wspomniane 120 tys. zł rocznie. Osoby zarabiające miesięcznie powyżej 11 879 zł brutto, przy stałym dochodzie, zazwyczaj przekraczają próg podatkowy w ostatnich miesiącach roku.
W większości firm proces naliczania wynagrodzeń działa w taki sposób, że do momentu przekroczenia rocznego limitu dochodów, każda wypłata jest opodatkowana 12% stawką PIT. Po przekroczeniu progu 120 tys. zł rocznie, od każdej kolejnej wypłaty pracodawca jest zobowiązany potrącić zaliczkę na podatek w wysokości 32%. Skutkuje to niższym przelewem na konto pracownika.
Przykładowo, pracownik z wynagrodzeniem 12 tys. zł brutto miesięcznie zazwyczaj przekracza próg podatkowy w grudniu. Przy 15 tys. zł brutto miesięcznie dzieje się to już w październiku. Im wyższe zarobki, tym wcześniej następuje przekroczenie drugiego progu podatkowego.
Czy opłaca się zarabiać mniej, aby uniknąć wyższego podatku?
Choć obniżenie pensji netto pod koniec roku może być odczuwalne, twierdzenie, że opłaca się celowo zarabiać mniej, aby uniknąć wyższego podatku, jest błędne. Pokażemy to na przykładach, zakładając stałe zatrudnienie na etacie, brak ulg dla młodych, standardowe koszty uzyskania przychodu i uwzględnienie kwoty wolnej od podatku przez pracodawcę. Dla uproszczenia pomijamy składki na Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK).
| Wynagrodzenie brutto miesięcznie | 11 500 zł | 12 500 zł | 15 000 zł |
|---|---|---|---|
| Styczeń | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Luty | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Marzec | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Kwiecień | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Maj | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Czerwiec | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Lipiec | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Sierpień | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Wrzesień | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 10 555,58 zł |
| Październik | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 9 167,58 zł |
| Listopad | 8 169,25 zł | 8 851,49 zł | 8 016,58 zł |
| Grudzień | 8 169,25 zł | 7 564,49 zł | 8 016,58 zł |
| Suma roczna | 98 031 zł | 104 930,88 zł | 120 200,96 zł |
Analizując pierwszy przypadek (11,5 tys. zł brutto miesięcznie), pracownik otrzymuje stałą kwotę netto w wysokości ok. 8,1 tys. zł przez cały rok. W przypadku podwyżki o 1 tys. zł brutto (do 12,5 tys. zł), przelew netto w grudniu jest niższy o ok. 1,3 tys. zł. Jednakże, patrząc na roczny dochód netto, jest on wyższy o ponad 6,9 tys. zł w porównaniu do sytuacji bez podwyżki.
Przy zarobkach 15 tys. zł brutto miesięcznie, niższa wypłata netto pojawia się już w październiku, a różnica między grudniem a styczniem wynosi ponad 2,5 tys. zł. Mimo to, roczny dochód netto jest znacznie wyższy niż w przypadku niższych stawek.
Podsumowując, matematycznie nie opłaca się zarabiać mniej w celu uniknięcia progu podatkowego. Choć pewne osoby mogą cenić sobie stabilność dochodów przez wszystkie miesiące roku, jest to kwestia subiektywna, a nie ekonomicznie uzasadniona.
Wyniki Biznes Fakty:
W 2026 roku przedsiębiorcy, podobnie jak pracownicy, będą musieli nadal uwzględniać działanie progresywnego systemu podatkowego. Brak waloryzacji progu podatkowego będzie oznaczał, że coraz więcej osób przekroczy granicę 120 tys. zł dochodu rocznie, co skutkuje koniecznością zapłaty wyższej stawki PIT (32%) od nadwyżki. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność dokładnego planowania finansowego i ewentualnego dostosowania struktury dochodów lub kosztów, aby zoptymalizować obciążenia podatkowe. Zrozumienie mechanizmu działania progu podatkowego jest kluczowe dla efektywnego zarządzania finansami firmy i zachowania konkurencyjności na rynku.
Według danych portalu: businessinsider.com.pl