Rzecznik Praw Obywatelskich o ślubowaniu sędziów TK: Szybkie orzeczenie sądowe jest kluczowe dla dobra państwa
Profesor Marcin Wiącek, Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO), określa obecną sytuację związaną ze ślubowaniem sędziów Trybunału Konstytucyjnego (TK) jako bezprecedensową i nieprzewidzianą wprost przez przepisy prawa. W rozmowie dla Business Insider przedstawia scenariusz, który jego zdaniem byłby najlepszy dla funkcjonowania państwa.
W czwartek 9 kwietnia br. odbyła się uroczystość złożenia ślubowania przez nowych sędziów TK, wybranych przez Sejm 13 marca. Wydarzenie to wywołało kolejny spór między organami władzy oraz politykami rządzącej koalicji i opozycji.
Profesor Wiącek uważa, że spór ten powinien zostać jak najszybciej rozstrzygnięty przez orzeczenie sądu powszechnego. Dla Business Insider podkreśla, co powinno być w tej sytuacji wartością nadrzędną.
RPO: Konieczne jest jak najszybsze rozstrzygnięcie sporu
Według RPO, poprawność zastosowanej procedury ocenią sądy powszechne. Istnieje kilka możliwych ścieżek prawnych.
Profesor Wiącek wskazuje, że sędziowie TK mogą skorzystać z takich środków prawnych jak skarga na bezczynność, powództwo o ustalenie statusu sędziowskiego czy powództwo o dopuszczenie do orzekania. Istnieje również możliwość podjęcia działań przez prokuratora w niektórych przypadkach.
„Są to środki prawne, z których może skorzystać przede wszystkim sędzia TK, ale również – w niektórych przypadkach – prokurator. Sąd wówczas oceni, jaki jest status prawny wybranych sędziów TK i jaki jest skutek prawny ślubowania złożonego w takiej formie, w jakiej nastąpiło to dzisiaj” – wyjaśnia prof. Marcin Wiącek.
Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśla, że dla dobra państwa kluczowe jest, aby orzeczenie sądowe zapadło jak najszybciej. Celem jest zakończenie sporu dotyczącego skutków prawnych wydarzeń z ostatniego dnia.
„Gdyby sąd stwierdził, że ślubowanie jest skuteczne i sędziów należy dopuścić do orzekania, to w demokratycznym państwie prawa takie orzeczenie powinno przecinać spór i być respektowane. Moim zdaniem tego typu orzeczenie sądu jest bardzo prawdopodobne, gdyż w świetle Konstytucji Prezydent RP nie ma kompetencji do zablokowania możliwości sprawowania urzędu przez prawidłowo wybranego sędziego TK” – zaznacza prof. Marcin Wiącek.
Ustawa nie może blokować sędziego TK
„Niewątpliwie od 13 marca br. mamy do czynienia z sześcioma sędziami TK, natomiast zgodnie z ustawą o TK złożenie ślubowania jest obowiązkiem sędziów, umożliwiającym im przystąpienie do orzekania. Istotne jest to, że zgodnie z art. 195 ust. 1 Konstytucji sędzia TK w sprawowaniu swego urzędu podlega wyłącznie Konstytucji, a nie 'Konstytucji i ustawom’, tak jak inni sędziowie (art. 178 ust. 1 Konstytucji)” – tłumaczy prof. Marcin Wiącek.
Według RPO, ustawa zwykła i przewidziane w niej procedury nie mogą prowadzić do zablokowania możliwości sprawowania urzędu przez sędziego, który został wybrany przez Sejm. „Dlatego przepisy ustawy o TK powinny być interpretowane w taki sposób, aby znaleźć wyjście z tej sytuacji – wyjście, które umożliwi realizację zasady nadrzędności Konstytucji” – ocenia prof. Wiącek.
Rząd i opozycja o ślubowaniu
Zgodnie z Konstytucją, Sejm wybiera sędziów TK. Natomiast ustawa o statusie sędziego TK stanowi, że sędziowie składają ślubowanie wobec prezydenta. Prezydent Karol Nawrocki przyjął ślubowanie od zaledwie dwóch sędziów 1 kwietnia br. i nie pojawił się na czwartkowej uroczystości w Sejmie.
W związku z tym, sędziowie złożyli ślubowanie w obecności notariusza, używając sformułowania „wobec prezydenta” i zwracając się do niego. Po ceremonii w Sejmie udali się do Kancelarii Prezydenta, gdzie złożyli pisemne roty ślubowań wobec prezydenta, potwierdzone notarialnie.
Takie rozwiązanie jest popierane przez część konstytucjonalistów oraz Koalicję 15 października, w tym marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego, ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka oraz ministra Macieja Berka.
Ślubowanie w Sejmie jest krytykowane przez Prawo i Sprawiedliwość (PiS) oraz Pałac Prezydencki. Szef Kancelarii Prezydenta, Zbigniew Bogucki, oświadczył w imieniu prezydenta Karola Nawrockiego, że wybranie alternatywnej drogi ślubowania oznacza odmowę jego złożenia i zrzeczenie się stanowiska.
W konsekwencji, choć prezes TK Bogdan Święczkowski wpuścił do gmachu Trybunału wszystkich sześciu sędziów, to czterech z nich nie uznał. W efekcie, mimo że ci czterej sędziowie musieli zrezygnować z większości dotychczasowych aktywności zawodowych, nie otrzymują wynagrodzenia w Trybunale.
Bogucki poinformował również, że Pałac Prezydencki nie uznaje ślubowania złożonego w Sejmie i zamierza złożyć wniosek do TK o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego.
Wyniki Biznes Fakty:
W 2026 roku przedsiębiorcy w Polsce mogą odczuć skutki obecnych sporów prawnych, szczególnie jeśli wpłyną one na stabilność i przewidywalność funkcjonowania instytucji państwowych, takich jak Trybunał Konstytucyjny. Niejasność prawna może utrudniać długoterminowe planowanie inwestycji i prowadzenie działalności gospodarczej, zwłaszcza w kontekście zmieniających się przepisów podatkowych i prawa pracy, które wymagają pewności prawnej do skutecznego wdrożenia. Potencjalne zmiany w interpretacji prawa lub jego stosowaniu mogą wpływać na koszty prowadzenia działalności oraz na zobowiązania wobec państwa.
Więcej informacji na : businessinsider.com.pl