Rozporządzenie SAFE a VAT: Korzyści dla firm, wyzwanie dla budżetu
Unijne rozporządzenie dotyczące instrumentu SAFE (Secure And Fair European Financing) z dnia 27 maja 2025 r. wprowadza istotne regulacje w zakresie podatku od towarów i usług (VAT), które mogą mieć znaczący wpływ na polskich przedsiębiorców i finanse państwa.
Zwolnienie z VAT z prawem do odliczenia
Artykuł 20 wspomnianego rozporządzenia stanowi, że zamówienia realizowane ze środków SAFE są zwolnione z podatku VAT. Kluczowe jest jednak drugie zdanie tego przepisu, które przyznaje podatnikom prawo do odliczenia VAT zapłaconego na poprzednim etapie obrotu. Tomasz Michalik, doradca podatkowy i partner w kancelarii MDDP, wyjaśnia, że w praktyce oznacza to dla polskich transakcji odpowiednik stawki zerowej VAT. Podatnik nie nalicza VAT od swojej sprzedaży, ale zachowuje prawo do odliczenia VAT naliczonego przy zakupie towarów lub usług. Jak podkreśla Michalik, jest to rozwiązanie korzystne dla przedsiębiorców, lecz potencjalnie obciążające dla budżetu państwa. Przykładowo, firma produkująca systemy antydronowe, która zakupiła komponenty od dostawcy z VAT-em 23%, a następnie sprzedała gotowy system finansowany ze środków SAFE, nie będzie musiała naliczyć VAT-u od tej sprzedaży. Jednocześnie zachowa prawo do odliczenia VAT-u zapłaconego przy zakupie wspomnianych komponentów. Warunkiem skorzystania z tej preferencji jest posiadanie stosownego świadectwa wystawionego przez nabywcę.
Potencjalne zwroty VAT
Mechanizm zwolnienia z prawem do odliczenia może prowadzić do sytuacji, w której organy podatkowe będą zobowiązane do zwrotu VAT. Dzieje się tak, gdy kwota VAT naliczonego (od zakupów) przekracza kwotę VAT należnego (od sprzedaży). Ta kwestia może stanowić poważne wyzwanie dla Ministerstwa Finansów, biorąc pod uwagę skalę środków przewidzianych w programie SAFE. Polska ma otrzymać blisko 44 miliardy euro na modernizację armii i rozwój przemysłu obronnego. Znaczna część tych funduszy, bo 89%, ma trafić do polskiego przemysłu w ciągu pięciu lat. W kontekście budżetowych wpływów z VAT w 2024 roku (około 288 mld zł) i zwrotów (około 188 mld zł), dodatkowe zwroty wynikające z programu SAFE mogą sięgnąć miliardów złotych. Michalik ocenia, że konieczność finansowania tych zwrotów może stanowić „prawdziwy ból dla ministra finansów”. Budżet państwa może być zmuszony do pokrycia VAT-u należnego dostawcom wyposażenia wojskowego, usług budowlanych czy innych dóbr i usług związanych z obronnością, finansowanych w ramach programu SAFE. Należy podkreślić, że Polska nie ma możliwości modyfikacji tych przepisów. Unijne rozporządzenia są stosowane bezpośrednio i nie wymagają implementacji do prawa krajowego, a tym samym nie mogą być zmieniane krajowymi ustawami.
SAFE a ogólne zasady VAT
Zwolnienie z VAT dla transakcji dotyczących produktów obronnościowych, realizowanych w ramach umów finansowanych ze środków SAFE, stanowi wyjątek od ogólnych reguł VAT. Zgodnie z typowymi zasadami, podatek naliczony od dostaw zwolnionych z VAT nie podlega odliczeniu, co ma zapobiegać nieopodatkowaniu końcowej konsumpcji. W przypadku inwestycji z SAFE mechanizm ten jest odmienny. Ministerstwo Finansów potwierdziło tę interpretację w objaśnieniach podatkowych z 9 marca 2026 r.
Wpływ na wydatki budżetowe
Choć środki z SAFE miały być przeznaczone również na służby mundurowe inne niż wojsko (policja, Straż Graniczna, SOP), decyzja o skierowaniu ich do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych ogranicza ich wykorzystanie wyłącznie na cele wojskowe. Rząd rozważa nowelizację ustawy budżetowej, aby przesunąć środki z MON na inne służby. Wówczas jednak te wydatki nie byłyby już finansowane bezpośrednio z SAFE, a co za tym idzie, nie obowiązywałoby ich zwolnienie z VAT. Jak zaznacza Tomasz Michalik, rozporządzenie UE oraz wynikające z niego zwolnienie dotyczą wyłącznie transakcji finansowanych ze środków SAFE. Nie obejmują one zamówień realizowanych z innych źródeł, w tym z budżetu państwa. W tym kontekście wpływ na ogólne wydatki budżetowe związany z tym aspektem SAFE jest postrzegany jako znikomy.
Przedsiębiorcy korzystający z programu SAFE
Według informacji Kancelarii Premiera, około 89% zamówień w ramach programu SAFE ma trafić do polskiego przemysłu zbrojeniowego, obejmując ponad 30 firm, w tym m.in. Jelcz Laskowice, Bydgoskie Zakłady Elektromechaniczne, Zakłady Mechaniczne Tarnów, Zakłady Metalowe „Dezamet” i Fabrykę Broni „Łucznik”. Główne obszary planowanych wydatków z programu SAFE obejmują:
- Systemy artyleryjskie — 47,6 mld zł,
- Obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa, systemy bezzałogowe i antydronowe — 44,2 mld zł,
- Walka naziemna i systemy wsparcia — 32,3 mld zł,
- Amunicja i pociski rakietowe — 23,8 mld zł,
- Strategiczny transport powietrzny i zasoby kosmiczne — 13,6 mld zł,
- Cyberbezpieczeństwo i rozwiązania AI — 5,1 mld zł,
- Bezpieczny Bałtyk — 3,4 mld zł.
Wyniki Biznes Fakty:
Przepisy dotyczące VAT w ramach instrumentu SAFE stanowią kluczowe wyzwanie dla polskich przedsiębiorców i budżetu państwa w 2026 roku. Z jednej strony, zwolnienie z podatku VAT z jednoczesnym prawem do odliczenia VAT naliczonego, jest znaczącą korzyścią dla firm realizujących projekty związane z obronnością, redukując ich koszty i zwiększając płynność finansową. Z drugiej strony, mechanizm ten może generować znaczące koszty dla budżetu państwa w postaci zwrotów VAT, które będą musiały zostać sfinansowane. Przedsiębiorcy działający w sektorze zbrojeniowym i powiązanym, którzy będą realizować zamówienia finansowane ze środków SAFE, mogą spodziewać się uproszczenia procedur podatkowych i lepszych warunków finansowych. Ministerstwo Finansów będzie musiało jednak szczegółowo zarządzać przepływami budżetowymi, aby pokryć potencjalne zobowiązania z tytułu zwrotów VAT.
Więcej informacji na : businessinsider.com.pl