Organy skarbowe bardzo rygorystycznie podchodzą do przepisów dotyczących samotnego wychowywania dziecka. Rozwiedzeni rodzice napotykają na liczne trudności, a interpretacje przepisów pojawiają się codziennie. Poniżej analizujemy najnowsze stanowiska organów skarbowych oraz orzecznictwo sądowe.
Samotnie wychowujący rodzic może skorzystać ze znacznie niższego podatku dochodowego (PIT) i otrzymać znaczący zwrot podatku, jeśli rozliczy się wspólnie z dzieckiem. Wymaga to jednak spełnienia określonych warunków, które nie zawsze są oczywiste na podstawie samego brzmienia przepisów. Z tego względu istotne jest zapoznanie się z indywidualnymi interpretacjami Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) oraz wyrokami sądów, ponieważ stawka jest wysoka.
Maksymalna korzyść dla rodzica samotnie wychowującego dziecko może wynieść nawet 26 700 zł rocznie. Taka kwota może zostać zaoszczędzona na podatku, jeśli rodzic (lub opiekun prawny) osiąga odpowiednio wysokie dochody i spełnia warunki ustawy o PIT, aby zastosować preferencyjne rozliczenie wspólnie z dzieckiem. Ta zasada dotyczy również rozwodników, partnerów żyjących w konkubinacie oraz małżonków w trakcie postępowania rozwodowego.
Wyjaśniamy, w jakich sytuacjach można rozliczyć się jako samotny rodzic, między innymi w przypadkach orzeczenia opieki naprzemiennej, braku zainteresowania dziecka przez drugiego rodzica po rozwodzie, czy prowadzenia działalności gospodarczej. Analizie poddano interpretacje i wyroki z lat 2025 i 2026.
Czy opieka naprzemienna wyklucza preferencyjne rozliczenie z dzieckiem?
Zgodnie z art. 6 ust. 4f ustawy o PIT, preferencyjne rozliczenie PIT z dzieckiem nie przysługuje osobie, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem lub opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko. Dotyczy to również sytuacji, gdy dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną, w związku z którą obojgu rodzicom zostało przyznane świadczenie wychowawcze (np. 500+ lub 800+).
Stanowisko organów skarbowych jest takie, że opieka naprzemienna wyklucza możliwość zastosowania preferencji, ponieważ dziecko jest wychowywane przez oboje rodziców. W konsekwencji, ani matka, ani ojciec nie może skorzystać z preferencyjnego rozliczenia jako samotny rodzic. Takie stanowisko prezentuje dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacjach indywidualnych (np. z dnia 12 marca 2026 r., sygnatura akt 0115-KDIT2.4011.13.2026.2.DT).
Interpretacja z dnia 12 marca br. wskazuje, że zdaniem organów skarbowych, nawet osoba, której przysługuje status samotnego rodzica w odniesieniu do jednego dziecka, ale w stosunku do innego dziecka (z tym samym byłym małżonkiem) orzeczono opiekę naprzemienną, a obojgu rodzicom przysługuje świadczenie wychowawcze (w połowie wysokości), nie może skorzystać z preferencyjnego rozliczenia.
Dyrektor KIS podkreślił, że „ustawodawca wyłączył możliwość skorzystania z preferencyjnej formy opodatkowania przez osoby wychowujące wspólnie z drugim rodzicem lub opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko. Wyłączenie to obejmuje również sytuacje, w których przynajmniej jedno dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną, a obojgu rodzicom przyznano świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. w połowie wysokości)”.
Należy również zauważyć, że z dniem 1 lipca 2024 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego. Sądy administracyjne orzekające w sprawach dotyczących opieki naprzemiennej stwierdzały, że przed tą datą opieka naprzemienna nie wykluczała możliwości rozliczenia jako samotny rodzic (np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2024 r., sygnatura akt I SA/Gd 378/24 oraz z dnia 11 marca 2025 r., sygnatura akt I SA/Gd 1030/24, oba nieprawomocne, a także wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2025 r., sygnatura akt III SA/Wa 2359/24, nieprawomocny). Natomiast od 1 lipca 2024 r. opieka naprzemienna wyklucza skorzystanie z preferencji (np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 października 2024 r., sygnatura akt I SA/Ol 249/24, nieprawomocny).
W kwestii obecnego stanu prawnego należy poczekać na rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego. To one ostatecznie przesądzą, czy stanowisko wojewódzkich sądów administracyjnych w obecnym stanie prawnym (obowiązującym od 1 lipca 2024 r.) jest prawidłowe.
Czy rozwodnik może rozliczyć się preferencyjnie?
Kobieta lub mężczyzna po rozwodzie może rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Z tej preferencji może skorzystać tylko jedna osoba, pod warunkiem, że faktycznie samodzielnie wychowuje dziecko, bez pomocy drugiego rodzica. Dyrektor KIS potwierdza to w licznych interpretacjach indywidualnych, np. z dnia 6 marca 2026 r. (sygnatura akt 0113-KDIPT2-2.4011.1.2026.2.ACZ), z dnia 9 marca 2026 r. (sygnatura akt 0113-KDIPT2-2.4011.24.2026.2.ST), z dnia 5 marca 2026 r. (sygnatura akt 0113-KDIPT2.4011.1186.2025.2.ST) oraz wielu innych.
Organ wyjaśnia, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest taka osoba, która faktycznie „samodzielnie, w przeważającej mierze, wychowuje dziecko bez udziału drugiego rodzica w procesie wychowawczym, stale, na co dzień troszcząc się nie tylko o byt materialny, ale także o rozwój emocjonalny dziecka”.
W sytuacji, gdy dziecko mieszka z jednym rodzicem i pozostaje pod jego stałą, codzienną opieką, a drugi rodzic płaci alimenty i opiekuje się dzieckiem okazjonalnie, status samotnego rodzica posiada ten z rodziców, przy którym dziecko zamieszkuje i który wykonuje wszystkie obowiązki zapewniające prawidłowy rozwój dziecka.
Dyrektor KIS dodaje również, że „fakt utrzymywania kontaktów pomiędzy dzieckiem a drugim rodzicem, nie pozbawia pierwszego rodzica – przy którym dziecko mieszka – prawa do opodatkowania swoich dochodów przewidzianego dla osób samotnie wychowujących dziecko (art. 6 ust. 4d ustawy o PIT)”.
Jeśli podatnik nie rozliczał się jako osoba samotnie wychowująca, a spełniał warunki, może złożyć korektę zeznania PIT. Jest to potwierdzone w interpretacjach dyrektora KIS (np. z dnia 5 marca 2026 r., sygnatura akt 0113-KDIPT2-2.4011.1186.2025.2.ST).
Co, jeśli oboje rodzice po rozwodzie angażują się w wychowywanie dziecka?
Trzecia sytuacja, często występująca w praktyce, to aktywne wychowywanie dziecka przez każdego z rodziców po rozwodzie. W takim przypadku (gdy sąd nie orzekł o opiece naprzemiennej), a więc gdy każdy z rodziców aktywnie i w porównywalnym stopniu uczestniczy w wychowywaniu dziecka, dzieląc się obowiązkami, nie można mówić o samotnym wychowywaniu dziecka przez któregokolwiek z rodziców, niezależnie od tego, u kogo i pod czyją opieką dziecko przebywa w danym roku podatkowym.
Tak wynika z interpretacji indywidualnych dyrektora KIS, między innymi z dnia 10 marca 2026 r. (sygnatura akt 0115-KDIT2.4011.7.2026.2.KC).
Dotyczy to również sytuacji, gdy jeden rodzic utrzymuje dziecko, a drugi mieszka w innym kraju i dziecko przebywa u niego za granicą tylko przez pewien okres w roku.
Czy dziecko z kolejnego związku zmienia sytuację?
Z interpretacji wynika, że zdaniem organów skarbowych, jeśli osoba samotnie wychowuje dziecko z jednego związku, ale następnie rodzi się kolejne dziecko, które wychowuje z nowym partnerem, to nie może już rozliczać się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Organy skarbowe stosują przepisy bardzo literalnie.
Jak wynika z interpretacji z dnia 6 marca 2026 r. (sygnatura akt 0112-KDSL1-1.4011.5.2026.2.KM), zgodnie z art. 6 ust. 4f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, prawo do preferencyjnego rozliczenia dochodów nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem lub opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko.
Czy opodatkowanie działalności ryczałtem lub liniowym PIT pozbawia preferencji?
Jednym z warunków wspólnego rozliczenia z dzieckiem jest również brak dochodów z działalności gospodarczej opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych lub liniowym PIT. W efekcie rodzic posiadający status osoby samotnie wychowującej dziecko nie może skorzystać z preferencyjnego rozliczenia z dzieckiem, jeśli prowadzi działalność, która choćby w części jest opodatkowana ryczałtem lub liniowym PIT (wyłączenie z art. 6 ust. 8 ustawy o PIT).
Potwierdził to dyrektor KIS w interpretacjach indywidualnych z dnia 2 marca 2026 r. (sygnatura akt 0114-KDIP3-2.4011.1147.2025.2.MN — dotyczy ryczałtu) oraz z dnia 26 lutego 2026 r. (sygnatura akt 0113-KDIPT2-2.4011.1161.2025.3.ACZ — dotyczy liniowego PIT).
Wyniki Biznes Fakty:
Od 2026 roku przepisy dotyczące preferencyjnego rozliczenia PIT dla samotnych rodziców pozostają rygorystycznie egzekwowane przez organy skarbowe. Kluczowe dla przedsiębiorców jest zrozumienie, że opieka naprzemienna, nawet częściowe zaangażowanie drugiego rodzica w wychowanie, czy prowadzenie działalności opodatkowanej ryczałtem lub podatkiem liniowym, może uniemożliwić skorzystanie z ulgi. W przypadkach wątpliwych, a także dla zapewnienia zgodności z prawem w kontekście zmieniającego się orzecznictwa, przedsiębiorcy powinni zasięgnąć profesjonalnej porady podatkowej, aby uniknąć potencjalnych problemów i sankcji.
Według danych portalu: businessinsider.com.pl