W czwartek Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał pierwszy wyrok w polskiej sprawie dotyczącej kredytów powiązanych ze wskaźnikiem WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate). Jak często bywa w przypadku orzeczeń unijnego sądu, nie udzielił on jednoznacznych odpowiedzi na wszystkie pytania zadane przez polski sąd. W jednej kwestii TSUE nie miał jednak wątpliwości, choć pozostawił możliwość kwestionowania umów opartych na WIBORze. Jedno z pytań częstochowskiego sądu pozostało bez odpowiedzi.
Zobacz także: Banki świętują, konsumenci planują kontratak. Klucz do podważenia umów to ESIS
TSUE odniósł się do czterech pytań Sądu Okręgowego w Częstochowie. Wydaje się, że nikt nie kwestionuje przełomowego charakteru tego wyroku, będącego pierwszym rozstrzygnięciem TSUE w sprawie WIBORu. Co unijny sąd postanowił w sprawie C-471/24?
Stanowisko TSUE w sprawie polskiego wskaźnika WIBOR
Przede wszystkim TSUE orzekł, że wymóg przejrzystości wynikający z dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich nie nakłada na banki dodatkowych, szczególnych obowiązków informacyjnych dotyczących metodologii ustalania wskaźników referencyjnych, takich jak WIBOR.
Trybunał stwierdził, że brak poinformowania konsumenta o niektórych cechach wskaźnika referencyjnego, w szczególności o metodologii opartej na danych, które nie zawsze odzwierciedlają rzeczywiste transakcje, nie przesądza o nieuczciwym charakterze danego warunku umownego. Dotyczy to również sytuacji, w której kredytodawca jest jednym z banków uczestniczących w procesie ustalania wskaźnika.
Warunek umowny oparty na wskaźniku referencyjnym nie ma nieuczciwego charakteru, jeżeli w chwili zawarcia umowy wskaźnik ten mógł być uznany za zgodny z rozporządzeniem UE (tzw. rozporządzenie BMR), które obowiązuje od 1 stycznia 2018 r. Rozporządzenie to ustanawia zasady dotyczące opracowywania i stosowania wskaźników referencyjnych.
TSUE podkreślił również, że obowiązek informacyjny banku w odniesieniu do kredytów hipotecznych jest regulowany przez prawo unijne na kilku poziomach i różni się od obowiązków nałożonych na administratora wskaźnika referencyjnego. To właśnie administrator jest zobowiązany do publikowania lub udostępniania kluczowych elementów metodologii każdego dostarczanego przez siebie wskaźnika, do czego bank może odwoływać się w kontaktach z konsumentem.
Jeśli wskaźnik referencyjny, taki jak WIBOR, jest zgodny z obowiązującymi przepisami, to warunek umowny, który go zawiera, co do zasady nie powoduje znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron na niekorzyść konsumenta, a zatem nie może być z tego powodu kwestionowany. Ten aspekt jest szczególnie podkreślany przez prawników bankowych oraz Związek Banków Polskich.
Bank PKO BP, którego sprawa była przedmiotem rozpatrzenia przez TSUE, podkreślił w swoim komunikacie, że WIBOR obronił swoją pozycję i nie należy spodziewać się rewolucji w tym obszarze.
– Wyrok TSUE stanowi ważne odniesienie dla sądów. Nie będzie rewolucji w sprawach dotyczących WIBORu. TSUE potwierdził dotychczasowe orzecznictwo polskich sądów – podsumowuje Anna Cudna-Wagner, radca prawny z kancelarii CMS Cameron McKenna, która wraz z kancelarią Romanowski i Wspólnicy reprezentuje PKO Bank Polski przed TSUE.
Komentarz prawnika bankowego: Wyrok TSUE w sprawie WIBOR. Kluczowy argument konsumentów upadł. Wyjaśnienie prawnika banków.
Czytaj także: Po wyroku TSUE sądy nie będą badać WIBORu. Banki odczuwają ulgę.
Stanowisko TSUE w sprawie obowiązków informacyjnych banków
Chociaż TSUE nie zakwestionował legalności samego wskaźnika WIBOR, to odniósł się do obowiązków informacyjnych banków wobec osób ubiegających się o kredyt. Ten aspekt jest szczególnie istotny dla prawników reprezentujących konsumentów oraz dla Rzecznika Finansowego.
W punkcie 92 swojego wyroku TSUE podkreślił, że prawo unijne nakłada na kredytodawcę obowiązek dostarczenia zindywidualizowanych informacji przed zawarciem umowy, które są niezbędne do porównania oferty banku z innymi dostępnymi na rynku i umożliwiają podjęcie świadomej decyzji.
Informacje te powinny być przekazywane za pośrednictwem ESIS (Europejski Standardowy Arkusz Informacyjny). W przypadku kredytów o zmiennej stopie oprocentowania, kluczowe jest poinformowanie o potencjalnych skutkach dostosowania stopy procentowej dla wysokości należnych rat oraz dla RRSO (Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania). Co istotne, bank jest zobowiązany przedstawić klientowi symulację RRSO uwzględniającą znaczący wzrost stopy procentowej.
Komentarz prawnika konsumentów: Tezy TSUE mają istotne znaczenie. Prawnik kredytobiorców analizuje wyrok w sprawie WIBOR.
Implikacje wyroku TSUE
W skrócie, TSUE wyeliminował możliwość kwestionowania samego wskaźnika WIBOR, który stanowi podstawę oprocentowania kredytów w złotówkach. Z drugiej strony, Trybunał nie wykluczył możliwości kwestionowania klauzul informacyjnych zawartych w umowach.
– Orzeczenie TSUE w obecnym kształcie oznacza, że każda sprawa będzie rozpatrywana przez sąd indywidualnie. Trudno będzie ustanowić uniwersalne zasady, na podstawie których sąd znajdzie podstawy do unieważnienia umowy – mówi radca prawny Dawid Rapkiewicz, dyrektor Departamentu Klienta Rynku Bankowego i Kapitałowego w Biurze Rzecznika Finansowego.
Anna Sekura-Konopka, radca prawny w kancelarii Konieczny Polak i Partnerzy, dodaje, że kredytobiorcy będą mogli podważać klauzule informacyjne, zwłaszcza jeśli prezentowały one zniekształcony obraz rzeczywistości.
Radca Prawny Wojciech Bochenek uważa, że Trybunał podkreślił fundamentalne znaczenie informacji przekazywanych konsumentowi przed zawarciem umowy, dotyczących jej warunków i konsekwencji. — Jest to ważny aspekt wyroku, ponieważ bezpośrednio odnosi się do sytuacji finansowej konsumenta i możliwych konsekwencji ekonomicznych podejmowanych przez niego decyzji — dodaje mec. Bochenek.
Zobacz również: WIBOR pod lupą TSUE. Analizujemy drugą stronę wyroku, która nie jest oczywista.
Co w przypadku uznania klauzuli za nieuczciwą?
Sąd w Częstochowie pytał również, czy w przypadku uznania warunku umownego za nieuczciwy, umowa może nadal obowiązywać z oprocentowaniem opartym wyłącznie na marży banku.
TSUE uznał jednak, że nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na to pytanie. Sąd w Częstochowie i tak nie będzie badał zgodności wskaźnika referencyjnego WIBOR z rozporządzeniem 2016/1011.
Kontekst prawny: spór z bankiem PKO BP
Sprawa rozpatrywana przez TSUE dotyczyła kredytu hipotecznego udzielonego w 2019 r. na kwotę blisko 414 tys. zł.
Oprocentowanie tego kredytu oparte było na wskaźniku WIBOR 6M, który wynosił wówczas 1,79%, powiększonego o marżę w wysokości 1,85 punktu procentowego, co dawało łączne oprocentowanie na poziomie 3,64%. Bank twierdzi, że przed podpisaniem umowy poinformował klienta o ryzyku związanym ze stopami procentowymi i przedstawił symulacje ilustrujące zależność między zmianą stopy procentowej a wysokością raty.
W sierpniu 2022 r., w związku ze wzrostem stóp procentowych w Polsce i correspondingnym wzrostem stawek WIBOR, oprocentowanie kredytu wzrosło do około 9%. W tej sytuacji klient złożył reklamację, która została odrzucona przez bank. Rok później sprawa trafiła do sądu.
Według kredytobiorcy, bank nie przedstawił rzetelnych, zrozumiałych i wyczerpujących informacji na temat ryzyka związanego ze zmiennym oprocentowaniem oraz mechanizmu ustalania wskaźnika WIBOR, w tym wpływu banków na jego kształtowanie. Kredytobiorca argumentował, że bank miał w ten sposób możliwość dowolnego kształtowania jego zobowiązania i przerzucił na niego całe ryzyko stopy procentowej.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca. Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Google.
Wyniki Biznes Fakty:
-
TSUE wydał pierwszy wyrok w polskiej sprawie dotyczącej kredytów opartych na WIBOR.
-
TSUE stwierdził, że dyrektywa o nieuczciwych warunkach umownych nie nakłada na banki dodatkowych obowiązków informacyjnych dotyczących metodologii ustalania wskaźników referencyjnych jak WIBOR.
-
Warunek umowny oparty na WIBORze nie jest nieuczciwy, jeśli wskaźnik był zgodny z rozporządzeniem BMR w momencie zawarcia umowy.
-
TSUE podkreślił obowiązek banków do przekazywania zindywidualizowanych informacji przed zawarciem umowy, w tym o skutkach zmian stopy procentowej i symulacji RRSO.
-
Wyrok TSUE uniemożliwia kwestionowanie samego wskaźnika WIBOR, ale otwiera drogę do podważania klauzul informacyjnych.
-
Sprawa dotyczyła kredytu hipotecznego udzielonego przez PKO BP w 2019 roku.
Szczegóły można znaleźć na stronie internetowej : businessinsider.com.pl