Sankcja Kredytu Darmowego po Wyroku TSUE – Co się Zmieniło w Polskich Sądach?
Klienci banków mają nadzieję, że po niedawnym wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie sankcji kredytu darmowego (SKD) sądy będą częściej orzekać na ich korzyść. Jednak pełnomocnicy instytucji finansowych wskazują, że sytuacja w sądach wciąż jest złożona, a większość konsumentów nadal przegrywa sprawy dotyczące SKD.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej 23 kwietnia wydał istotny wyrok dotyczący sankcji kredytu darmowego (sygnatura akt C-744/24). Prawnicy reprezentujący konsumentów argumentują, że banki nielegalnie pobierały odsetki od dodatkowych kosztów kredytu, takich jak prowizje czy ubezpieczenia. Z drugiej strony, prawnicy bankowi utrzymują, że praktyki te są zgodne z prawem. Przyglądamy się, jak polskie sądy interpretują ten wyrok miesiąc po jego wydaniu.
Czym jest Sankcja Kredytu Darmowego (SKD)?
Sankcja kredytu darmowego (SKD) to instrument prawny, który może zostać zastosowany przez sąd wobec banku w przypadku stwierdzenia uchybień podczas udzielania kredytu. Oznacza to, że konsument, który padł ofiarą naruszenia przepisów przez kredytodawcę, może zwrócić bankowi jedynie kapitał kredytu, bez naliczonych odsetek i innych kosztów, w terminie określonym w umowie. Aktualne przepisy pozwalają na skorzystanie z SKD w przypadku zobowiązań do kwoty 255 tys. zł, pod warunkiem, że od wykonania umowy nie minął rok.
Problem ten ma znaczenie dla wielu konsumentów i instytucji finansowych ze względu na dużą liczbę takich spraw.
Pod koniec 2025 roku w polskich sądach toczyło się ponad 21 tysięcy spraw dotyczących SKD, co stanowi wzrost w porównaniu do 13,5 tysiąca spraw rok wcześniej. Według danych Związku Banków Polskich, w kwietniu zakończono około 3,4 tysiąca takich postępowań, z czego około 85-90% wyroków było korzystnych dla sektora finansowego.
Pełnomocnicy konsumentów dostrzegają zmianę w orzecznictwie dotyczącym SKD
Radca prawny Karolina Wysmułek z kancelarii Wysmułek, Sysło i Wspólnicy zauważa, że wyrok TSUE w sprawie C-744/24 wpłynął na praktykę sądów w sprawach SKD. W ostatnich tygodniach obserwuje się wzrost liczby orzeczeń korzystnych dla konsumentów, także na etapie apelacyjnym.
Według jej spostrzeżeń, sądy coraz uważniej analizują sposób kalkulacji kosztów kredytu oraz rzetelność informacji przekazywanych klientom na temat rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO). Szczególnie istotna jest kwestia naliczania odsetek od prowizji i ubezpieczeń, do czego odniósł się TSUE w swoim orzeczeniu. W praktyce widać zmianę podejścia części sędziów, nawet tych, którzy wcześniej oddalali podobne roszczenia.
Podobne obserwacje przedstawia adwokat Karolina Pilawska z kancelarii Pilawska Zorski Adwokaci, która również reprezentuje kredytobiorców. Chociaż przyznaje, że obraz orzecznictwa krajowego jest nadal zróżnicowany, a banki nadal często wygrywają sprawy, to po wyroku TSUE widać wyraźną tendencję zmian na korzyść konsumentów. Sędziowie, którzy wcześniej oddalali powództwa, obecnie coraz częściej je uwzględniają. Pani Pilawska zaznacza jednak, że należy zachować ostrożność w formułowaniu daleko idących wniosków, ponieważ minęło zbyt mało czasu, aby mówić o ukształtowanej linii orzeczniczej. Stabilny kierunek orzecznictwa można będzie ocenić za około rok lub dwa lata.
W sprawach, w których sądy przyznały rację konsumentom, uzasadnienia wyroków koncentrują się wokół kilku kluczowych kwestii. Po pierwsze, jest to błędne określenie całkowitej kwoty kredytu oraz nieprawidłowe obliczenie RRSO, wynikające z naliczania odsetek od skredytowanych kosztów. Jeśli bank naliczał odsetki od kwoty obejmującej także koszty kredytu, pojawia się pytanie, czy konsument otrzymał jasne i rzetelne informacje o swoim zobowiązaniu. Po drugie, sądy zwracają uwagę na naruszenie obowiązków informacyjnych wobec konsumenta jako podstawę do zastosowania sankcji przewidzianej w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
Bank nie mógł pobierać odsetek od kosztów kredytu. Czy klient był źle poinformowany?
Radca prawny Wojciech Bochenek z kancelarii Bochenek Ciesielski i Wspólnicy również dostrzega zmiany w orzecznictwie na korzyść konsumentów po wyroku TSUE. Podkreśla jednak, że linia orzecznicza w sądach powszechnych nadal się kształtuje i proces ten może potrwać jeszcze kilka miesięcy. Należy zaznaczyć, że niejednolite orzecznictwo oznacza, iż kredytobiorcy składający pozwy w podobnych sytuacjach, ale w różnych sądach, mogą uzyskać odmienne wyroki.
Mec. Bochenek zauważa, że wdrażanie wytycznych TSUE w sprawach SKD przebiega szybciej niż w sprawach dotyczących kredytów walutowych. Jako przykład podaje prawomocne orzeczenia Sądu Okręgowego w Warszawie z maja, gdzie sąd jednoznacznie stwierdził, że naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu jest sprzeczne z dyrektywą i ustawą o kredycie konsumenckim, ponieważ prowadzi do zniekształcenia rzeczywistego kosztu kredytu. Zdaniem sądu, zawyżona kwota wypłacona konsumentowi skutkuje zaniżeniem RRSO, co utrudnia konsumentowi ocenę kosztów kredytu.
Według jego relacji, sądy w najnowszych orzeczeniach jednoznacznie powołują się na wyrok TSUE C-744/24, uznając go za w pełni stosowalny w tego typu sprawach. Mec. Bochenek przewiduje, że najbliższe tygodnie przyniosą dalsze rozstrzygnięcia, które wskażą kierunek orzecznictwa, na które będą miały wpływ zarówno przyszłe wyroki TSUE, jak i stanowisko Sądu Najwyższego.
Prawnicy banków oceniają wyrok TSUE inaczej
Adwokat Wojciech Wandzel z kancelarii KKG Legal, reprezentującej banki, ma odmienne zdanie. Według niego, po wyroku TSUE z 23 kwietnia, większość powództw dotyczących SKD jest nadal oddalana.
W jego ocenie, choć zdarzają się wyroki zasądzające roszczenia, stanowią one zdecydowaną mniejszość. Sądy argumentują, że naliczenie oprocentowania od skredytowanych kosztów nie skutkuje automatycznie zastosowaniem sankcji kredytu darmowego. W prowadzonych przez KKG Legal sprawach, w ciągu ostatnich czterech tygodni sądy oddaliły kilkanaście powództw z tytułu SKD. Mec. Wandzel szacuje, że po wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 r. sądy oddaliły co najmniej 300 powództw, a liczba oddalonych wyroków byłaby jeszcze większa, gdyby nie dodatkowe terminy na składanie pism przygotowawczych.
Dodaje, że według sądów w rozpatrywanych sprawach nie dochodzi do naruszenia obowiązku informacyjnego. Nawet jeśli uznać, że nie można kredytować pozaodsetkowych kosztów, to finalnie RRSO jest niższe, co oznacza, że konsument nie został wprowadzony w błąd co do faktycznych kosztów kredytu.
Radca prawny Jacek Więcek, również pełnomocnik banków, analizując ostatnie wyroki, stwierdza, że wyrok TSUE „nie stanowi nagłego szkwału w orzecznictwie SKD, mającego łamać żagle dotychczasowego nurtu orzeczniczego, niekorzystnego (patrząc całościowo) dla konsumentów”. Według niego, sądy nadal podkreślają, że naliczanie odsetek od kwoty wypłaconej, uwzględniającej pozaodsetkowe koszty, nie prowadzi do automatycznego zastosowania sankcji kredytu darmowego, zwłaszcza gdy nie można tego działania utożsamiać z naruszeniem obowiązku informacyjnego. Mec. Więcek przywołuje wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23, wskazując, że błędem pozywających jest utożsamianie każdego deficytu informacyjnego z automatycznym zastosowaniem sankcji.
Mec. Wandzel dodaje, że sądy trafnie powołują się na wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. (sygn. C-472/23), w którym Trybunał orzekł, że podanie kredytobiorcy parametrów kredytu wyliczonych przy założeniu, że wszystkie postanowienia umowy będą obowiązywać, nie stanowi naruszenia obowiązku informacyjnego, nawet jeśli później okaże się, że te postanowienia nie są wiążące dla konsumenta.
Podsumowując, zdaniem mec. Wanzla, sytuacja procesowa w zakresie SKD nie zmieniła się zasadniczo po wyroku TSUE z 23 kwietnia. Dominujący w przestrzeni publicznej „przekaz” o masowym zasądzaniu powództw jest jego zdaniem jedynie marketingowy i nie odzwierciedla realiów sądowych. Ma on na celu skłonienie jak największej liczby klientów do wszczęcia sporu z kredytodawcą lub sprzedaży swoich roszczeń spółkom zajmującym się masowym skupem wierzytelności.
Wyniki Biznes Fakty:
Wyrok TSUE w sprawie sankcji kredytu darmowego (SKD) rozpoczął proces rekalibracji podejścia polskich sądów. Chociaż pełnomocnicy konsumentów dostrzegają pozytywne zmiany i wzrost liczby spraw wygranych przez klientów, prawnicy bankowi wskazują na nadal znaczną liczbę oddalonych powództw i brak jednolitości orzecznictwa. Przedsiębiorcy, zwłaszcza ci z branży finansowej, powinni monitorować rozwój sytuacji prawnej i orzeczniczej, ponieważ przyszłe wyroki, w tym te od Sądu Najwyższego, mogą wpłynąć na interpretację przepisów dotyczących kosztów kredytu i obowiązków informacyjnych banków. W kontekście nadchodzących zmian regulacyjnych w 2026 roku, związanych z dalszą cyfryzacją i potencjalnymi nowymi wymogami w zakresie ochrony konsumentów, przedsiębiorcy powinni dążyć do maksymalnej transparentności w oferowaniu produktów finansowych i skrupulatnego przestrzegania prawa, aby minimalizować ryzyko sporów sądowych i potencjalnych kar.
Na podstawie materiałów : businessinsider.com.pl