Polska stoi w obliczu poważnych wyzwań demograficznych. Malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym, starzejące się społeczeństwo i niski wskaźnik dzietności to czynniki, które już wkrótce znacząco wpłyną na rynek pracy i gospodarkę. Eksperci zwracają uwagę na pogłębiające się problemy z rekrutacją, rosnącą lukę kompetencyjną oraz rolę technologii w łagodzeniu negatywnych skutków tych zmian.
- Demografia pogłębia problemy rynku pracy. Spadek liczby osób w wieku produkcyjnym i starzenie się społeczeństwa prowadzą do rosnących niedoborów pracowników, które w przyszłości będą się nasilać.
- Edukacja i zmiany społeczne wpływają na dzietność. Chroniczny stres młodych ludzi, zmiany kulturowe oraz wysokie koszty wychowania dzieci przekładają się na mniejszą liczbę urodzeń i słabsze relacje społeczne.
- Technologia jest jednocześnie szansą i wyzwaniem. Automatyzacja i AI mogą częściowo zastąpić brak pracowników i zwiększyć produktywność, ale wymagają nowych kompetencji i pogłębiają presję adaptacyjną na rynku pracy.
Zmiany demograficzne stanowią jedno z kluczowych wyzwań dla polskiego rynku pracy. Starzejące się społeczeństwo i kurcząca się populacja w wieku produkcyjnym prowadzą do niedoborów kadrowych, które są już odczuwalne w wielu sektorach. Konieczne staje się zwiększanie produktywności i wdrażanie nowoczesnych technologii, takich jak automatyzacja czy sztuczna inteligencja, aby zniwelować braki kadrowe.
Kwestie te były przedmiotem dyskusji podczas debaty „Demografia a rynek pracy” na Europejskim Kongresie Gospodarczym (EEC 2026).
Edukacja pod presją. Stres młodych pokoleń a kryzys relacji i demografii
Profesor Guy Standing z Uniwersytetu SOAS w Londynie podkreślił, że współczesny system edukacji generuje u młodych ludzi chroniczny stres, wpływając negatywnie na ich zdrowie psychiczne i przewidywaną długość życia.
Guy Standing zauważył, że wielu nastolatków odczuwa niechęć do nauki, a jednocześnie obserwuje się tendencję do zaniedbywania wiedzy o własnej kulturze, sztuce i historii. Promowanie konkurencyjności kosztem empatii i poczucia wspólnoty prowadzi do wzrostu indywidualizmu i narcyzmu, co jest zjawiskiem niezdrowym.
Takie uwarunkowania przekładają się na mniejszą chęć posiadania dzieci oraz trudności w nawiązywaniu trwałych relacji i związków. Profesor wskazał również na wysokie koszty wychowania dziecka, które stanowią dodatkową barierę demograficzną.
Zmniejsza się liczba młodych osób utrzymujących kontakty seksualne, co nie dotyczy jedynie kwestii reprodukcji, ale także ogólnego problemu relacji międzyludzkich.
Stabilna teraźniejszość, trudna przyszłość. Demografia zmienia rynek pracy
Konsekwencje tych trendów są widoczne w danych demograficznych. Andrzej Kubisiak z Ministerstwa Finansów prognozuje spadek populacji Polski do około 33,7 mln do 2050 roku, z czego ok. 4,75 mln stanowić będzie ubytek ludności w wieku produkcyjnym. Jednocześnie wzrośnie udział osób w wieku poprodukcyjnym, co będzie miało znaczące implikacje gospodarcze.
Kubisiak wskazał, że spadek dzietności jest powiązany z rozwojem gospodarczym, wysokimi kosztami wychowania dzieci, zmianami kulturowymi oraz rozwojem technologii i sposobami nawiązywania relacji.
Przewidywania są pesymistyczne – kryzys demograficzny odczujemy wyraźnie w latach czterdziestych tego wieku, co przełoży się na codzienne funkcjonowanie, od obsługi konsumenta po dostępność fachowców.
Ekspert dodał, że Polska korzystała z tzw. dywidendy demograficznej, która napędzała transformację gospodarczą. Teraz, gdy ta dywidenda maleje, pojawiają się nowe wyzwania.
Prezes GUS Marek Cierpiał-Wolak ocenił, że w krótkim okresie rynek pracy nie doświadcza kryzysu.
Obserwuje się stabilizację zatrudnienia z lekką tendencją spadkową, z wyjątkiem niektórych branż, takich jak hotelarstwo, gastronomia czy budownictwo, które wykazują pewne ożywienie. Podkreślił, że w sektorze przedsiębiorstw zatrudnienie jest generalnie stabilne.
Jednak w dłuższej perspektywie, w wyniku procesów demograficznych, problem niedoboru pracowników będzie się nasilał.
Marek Cierpiał-Wolak zwrócił uwagę na znaczący roczny ubytek ludności w wieku produkcyjnym, szacowany na około 100 tysięcy osób.
Jednocześnie istnieją niewykorzystane zasoby. Współczynnik aktywności zawodowej w Polsce jest niższy niż średnia europejska, co sugeruje potencjał do zwiększenia zatrudnienia.
Prezes GUS zasugerował, że rezerwą mogą być osoby bierne zawodowo oraz emeryci, którzy mogliby pozostać aktywni zawodowo.
Podsumowując, w krótkim okresie rynek pracy jest stabilny, natomiast w długim terminie kluczowym wyzwaniem będzie demografia i konieczność aktywizacji dostępnych zasobów siły roboczej.
Problemy pracodawców to luka kompetencyjna i niedobór pracowników
Sektory takie jak budownictwo, logistyka czy przemysł odczuwają poważne braki kadrowe, zarówno pod względem liczby pracowników, jak i ich kwalifikacji.
Anna Karyś-Sosińska z Budimeksu podkreśliła, że firma zatrudniła w ubiegłym roku 1500 osób, jednak nadal potrzebuje więcej. Obserwuje się niepokojący trend demograficzny, który wpływa nie tylko na liczbę kandydatów, ale również na ich jakość. Luka kompetencyjna, nakładająca się na lukę ilościową, zmusza do zwiększania zatrudnienia.
Najtrudniej jest zatrudnić specjalistów z konkretnymi umiejętnościami praktycznymi, zwłaszcza pracowników fizycznych wykonujących specjalistyczne prace w terenie.
Problem stanowi również luka edukacyjna, wynikająca z faktu, że młodzi ludzie częściej wybierają studia wyższe zamiast kształcenia zawodowego.
Anna Karyś-Sosińska zaznaczyła, że choć wysokie wykształcenie jest pożądane, brakuje inwestycji w rozwój zawodowy. Na rynku widoczne jest niedobór elektryków, operatorów maszyn oraz wykwalifikowanych pracowników budowlanych.
Budimex aktywnie inwestuje w rozwój pracowników. Firma prowadzi programy przekwalifikowania i zatrudnia osoby bez doświadczenia, wspierając je w zdobywaniu niezbędnych kompetencji.
Firma zdecydowała się na tworzenie kadr od podstaw, z uwagi na duże braki na rynku pracy.
Renata Wozba, prezes grupy T2S, również zwróciła uwagę na problemy kadrowe w sektorach logistyki, przemysłu, a ostatnio także lotnictwa.
W sektorze logistycznym brakuje blisko miliona pracowników liniowych. Pomimo dynamicznego rozwoju hubów logistycznych w Polsce, wynikającego z korzystnego położenia geograficznego, firmy często nie są w stanie obsłużyć zapotrzebowania. W odpowiedzi na niedobory kadrowe, branża logistyczna inwestuje w automatyzację i robotyzację, co jest strategią mającą na celu zniwelowanie skutków trendów demograficznych. Sektory o niskim prestiżu i trudnych warunkach pracy, które są kluczowe dla gospodarki, borykają się z brakiem rąk do pracy.
Renata Wozba stwierdziła, że obecna sytuacja na rynku pracy jest częściowo wynikiem zaniedbań sprzed lat. Kryzys demograficzny nie jest nowym zjawiskiem, ale dopiero teraz jego skutki stały się namacalne. Starzenie się społeczeństwa jest problemem globalnym, dotykającym całej Europy. Dodatkowo, osoby po 45. roku życia często napotykają bariery w procesach rekrutacyjnych prowadzonych przez korporacje, co wynika z różnic pokoleniowych i podejścia do doświadczenia zawodowego.
Prezes T2S apeluje o niepostrzeganie osób po 45. roku życia jako osoby w wieku emerytalnym. To pokolenie, które budowało kariery w okresie transformacji ustrojowej, posiada cenne doświadczenie i powinno mieć szansę na dalszy rozwój zawodowy. Wskazała, że polskie firmy często oferują takie możliwości, podczas gdy międzynarodowe organizacje, przenoszące procedury z innych krajów, mogą mieć inne podejście, faworyzując młodszych kandydatów.
Technologia kontra demografia. AI szansą i wyzwaniem dla rynku pracy
Technologie takie jak sztuczna inteligencja (AI) i robotyzacja mogą pomóc w łagodzeniu skutków niedoboru pracowników poprzez zwiększenie produktywności. Polska odnotowuje wysoki, bo około 7,5-procentowy roczny wzrost produktywności pracy w ostatnich latach.
Jednakże niski poziom adopcji nowych technologii i automatyzacji w Polsce (8% firm korzysta z AI, w porównaniu do 30% w UE) wskazuje na znaczny potencjał rozwoju, ale również na wyzwania związane z adaptacją. Rewolucje technologiczne zmieniają wymagane kompetencje, co może prowadzić do frustracji i nierówności wśród pracowników.
Andrzej Kubisiak podkreślił, że rozwój AI i robotyzacji następuje w optymalnym momencie dla gospodarek rozwiniętych.
Technologie te mogą zredukować liczbę wakatów, a w dłuższej perspektywie, podobnie jak w poprzednich rewolucjach technologicznych, doprowadzą do powstania nowych miejsc pracy, wymagających odmiennych kompetencji. Obecnie obserwujemy odejście na emeryturę osób z praktycznymi umiejętnościami i wejście na rynek pracy mniejszej grupy o nowych kwalifikacjach, co generuje problemy zarówno ilościowe, jak i jakościowe.
Pozytywnym aspektem zmian technologicznych, w kontekście kurczącego się rynku pracy, jest wzrost produktywności.
Polska odnotowuje dynamiczny wzrost produktywności pracy na godzinę, średnio 7,5% w ciągu ostatnich trzech lat, co jest najwyższym wynikiem w UE. Wskaźnik ten zbliża się do poziomu Korei Południowej, choć wciąż pozostaje pewien dystans do nadrobienia.
Debatę poprowadziła Karolina Markowska, redaktor naczelna PulsHR.
Wyniki Biznes Fakty:
- Dla pracodawców: Konieczne jest proaktywne zarządzanie zasobami ludzkimi poprzez inwestycje w szkolenia, programy rozwojowe oraz strategie retencji pracowników. Należy również rozważyć tworzenie ścieżek kariery dla osób starszych oraz promowanie różnorodności wiekowej w zespołach.
- Dla pracowników: Kluczowe jest ciągłe podnoszenie kwalifikacji i dostosowywanie się do zmieniających się wymagań rynku pracy. Należy być otwartym na nowe technologie i rozwijać kompetencje przyszłości, a także aktywnie poszukiwać możliwości rozwoju, niezależnie od wieku.
Według danych portalu: www.pulshr.pl