W maju 2026 roku w Polsce dostępnych było jedynie 184 lekarzy sądowych, co stanowi niepokojący spadek w porównaniu do danych z października 2024 roku, kiedy to ich liczba wynosiła 229. Naczelna Rada Adwokacka (NRA) alarmuje o tej sytuacji i apeluje o pilne uchylenie obecnej ustawy o lekarzu sądowym. Propozycja zakłada dopuszczenie do sytuacji, w której każdy lekarz mógłby wystawiać zaświadczenia honorowane przez sądy i prokuratury, eliminując tym samym potrzebę istnienia tej specyficznej grupy medyków.
- Naczelna Rada Adwokacka przedstawiła Sejmowi dane wskazujące, że w maju 2026 roku funkcję lekarza sądowego pełniło 184 lekarzy, podczas gdy w październiku 2024 roku było ich 229.
- NRA postuluje niezwłoczne uchylenie ustawy o lekarzu sądowym i przywrócenie wszystkim lekarzom prawa do wystawiania zaświadczeń akceptowanych przez sądy i prokuratury.
- Problem braku lekarzy sądowych dotyka 12 z 47 okręgów sądowych w Polsce. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje na kwestię wynagrodzeń, podnosząc stawkę za wystawienie zaświadczenia do 250 zł.
Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej, Przemysław Rosati, przekazał przewodniczącemu sejmowej komisji do spraw petycji aktualne dane dotyczące liczby lekarzy sądowych, podkreślając konieczność „pilnego podjęcia prac legislacyjnych zmierzających do uchylenia ustawy o lekarzu sądowym”. Analiza NRA wykazała znaczący spadek liczby lekarzy sądowych o blisko 20% w ciągu niespełna dwóch lat.
Ustawa o lekarzu sądowym do uchylenia? Postulat NRA
W grudniu 2024 roku prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podjęło uchwałę wzywającą do uchylenia ustawy z 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym. Postulat ten zakłada, by „każdy lekarz miał prawo do wystawienia zaświadczenia lekarskiego, które będzie honorowane przez sądy i prokuratury”. Petycja w tej sprawie została skierowana do Rady Ministrów, a także do Sejmu i Senatu.
Adwokatura zwraca uwagę, że brak dostępności lekarzy sądowych o różnych specjalizacjach prowadzi do sytuacji, w której ci specjaliści często wydają zaświadczenia, opierając się na diagnozach innych lekarzy i dokumentacji medycznej, bez możliwości dokonania własnych ustaleń. W ocenie NRA, „utrzymywanie w systemie prawa instytucji lekarza sądowego jest zbyteczne i niecelowe”.
Ministerstwo Sprawiedliwości początkowo negatywnie odniosło się do propozycji uchylenia ustawy, wskazując, że problem dostępności lekarzy sądowych może wynikać z niskich wynagrodzeń. Zapowiedziano wówczas prace nad ich podniesieniem. Sejmowa komisja petycji skierowała w tej sprawie dezyderat do Ministerstwa Sprawiedliwości, natomiast senacka komisja petycji zdecydowała o niekontynuowaniu prac nad pismem NRA.
Obecna ustawa o lekarzu sądowym, wprowadzona w życie w 2008 roku, miała na celu ograniczenie praktyki składania przez strony postępowań lekarskich usprawiedliwień, które budziły wątpliwości ze względu na ich pochodzenie z różnych, nie zawsze znanych ośrodków zdrowia.
Dlaczego brakuje lekarzy sądowych? Problemy od 2008 roku
Wprowadzenie nowych przepisów od początku napotykało trudności. Już w 2008 roku zaobserwowano „brak chętnych do pełnienia obowiązków lekarza sądowego”. W odpowiedzi na tę sytuację, jeszcze w tym samym roku, przyjęto nowelizację odkładającą wejście w życie przepisów o wyłączności zaświadczeń od lekarzy sądowych do stycznia 2009 roku. W marcu 2008 roku Ministerstwo Sprawiedliwości informowało o podpisaniu umów z 343 lekarzami sądowymi.
Obecnie sytuacja jest szczególnie trudna w 12 z 47 okręgów sądowych w Polsce, gdzie nie funkcjonuje ani jeden lekarz sądowy. Dotyczy to okręgów sądów w: Ostrołęce, Suwałkach, Słupsku, Rybniku, Sosnowcu, Zielonej Górze, Tarnobrzegu, Rzeszowie, Gorzowie Wielkopolskim, Opolu, a od 2026 roku również w Toruniu i Elblągu.
Niedobór lekarzy sądowych „ma bezpośredni wpływ na realizację konstytucyjnego prawa obywateli do sądu oraz sprawne funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości”. Brak możliwości uzyskania przez uczestnika postępowania takiego zaświadczenia uniemożliwia skuteczne usprawiedliwienie niestawiennictwa przed sądem, co może prowadzić do negatywnych konsekwencji procesowych.
Wynagrodzenia lekarzy sądowych i stanowisko RPO
Naczelna Rada Adwokacka podkreśla, że bez „niezwłocznych działań legislacyjnych i organizacyjnych” problem niedoboru lekarzy sądowych będzie się pogłębiał, a jego skutki staną się coraz bardziej odczuwalne dla obywateli i wymiaru sprawiedliwości.
Na problem z dostępnością lekarzy sądowych zwracał również uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek. W czerwcu 2024 roku wystąpił on w tej sprawie do Ministerstwa Sprawiedliwości, które poinformowało o planach podniesienia wynagrodzeń lekarzy sądowych. W marcu 2025 roku, widząc brak poprawy, RPO ponownie zwrócił się do resortu sprawiedliwości „o działania zmierzające bądź do zapewnienia faktycznej dostępności do lekarzy w ramach istniejących ram prawnych, bądź – gdy okaże się to niemożliwe – o rozważenie wprowadzenia zmian legislacyjnych”.
Od 1 stycznia bieżącego roku obowiązuje rozporządzenie ministra sprawiedliwości podnoszące wynagrodzenie przysługujące lekarzowi sądowemu za wystawienie zaświadczenia potwierdzającego zdolność lub niezdolność danej osoby do stawiennictwa w sądzie do kwoty 250 zł. Wcześniej stawka wynosiła 100 zł.
Wyniki Biznes Fakty:
- Dla pracodawców i pracowników: Niedobór lekarzy sądowych może wpływać na procesy sądowe, potencjalnie opóźniając ich lub prowadząc do negatywnych konsekwencji dla stron postępowań. Pracownicy i obywatele mogą mieć trudności z usprawiedliwieniem swojej nieobecności na rozprawach.
- Dla instytucji i ustawodawców: Konieczność reformy systemu zapewniającego dostępność lekarzy sądowych jest pilna. Rozważenie alternatywnych rozwiązań, takich jak dopuszczenie wszystkich lekarzy do wystawiania zaświadczeń, może być kluczowe dla sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Więcej informacji na : www.pulshr.pl