Chociaż od wybuchu wojny w Ukrainie do Europy nadal przybywają obywatele tego kraju, wielu z nich decyduje się na powrót. Realia życia w kraju dotkniętym konfliktem nie pozwalają im w pełni wykorzystać nowych kompetencji, które zdobyli między innymi na rynku pracy jako migranci.
- Ponad 4,38 mln osób uciekających z Ukrainy posiada w UE status ochrony czasowej. Ich liczba stale rośnie.
- Jednocześnie coraz więcej Ukraińców wraca do kraju – według Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji, do Ukrainy powróciło już ponad 1,5 mln osób.
- Migranci wracają z nowymi kompetencjami i doświadczeniami zawodowymi, zdobytymi podczas pracy za granicą. Jednak na miejscu nie zawsze mogą wykorzystać swój nowy potencjał zawodowy.
Ukraińcy od czterech lat uciekają przed wojną
W lutym minęły cztery lata od rosyjskiego ataku na Ukrainę. Najnowsze dane Eurostatu wskazują, że Ukraińcy nadal uciekają przed wojną. Jednak już niekoniecznie do Polski. Na koniec stycznia 2026 roku 4,38 mln obywateli państw trzecich, którzy uciekli z Ukrainy, miało status ochrony czasowej w UE. W porównaniu z końcem grudnia 2025 r. liczba ta wzrosła o 23 110 osób (0,5 proc.).
Najwięcej Ukraińców uciekających przed wojną przebywało w:
- Niemczech (1 260 230 osób; 28,8 proc. ogółu UE),
- Polsce (965 990; 22,1 proc.),
- Czechach (397 185; 9,1 proc.).
Natomiast największe bezwzględne wzrosty odnotowano w:
- Niemczech (+9 610; +0,8 proc.),
- Czechach (+4 130; +1,1 proc.),
- Hiszpanii (+2 560; +1,0 proc.).
Jednocześnie, jak wskazują badacze z Centrum Badań nad Zmianą Społeczną i Mobilnością (CRASH) Akademii Leona Koźmińskiego, rośnie liczba osób decydujących się na powrót. Według danych Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji, ponad 1,5 mln Ukraińców powróciło już do ojczyzny. Powrót ten nie oznacza jednak prostego powrotu do wcześniejszego życia. Dokonuje się on w rzeczywistości głęboko przekształconej przez wojnę – społecznie, ekonomicznie i instytucjonalnie.
Dr Ivanna Kyliushyk i Emil Chról z Akademii Leona Koźmińskiego przeprowadzili wywiady z Ukrainkami, które po okresie pracy i życia w Polsce wróciły do Kijowa. Analiza ich doświadczeń pozwoliła badaczom uchwycić zarówno proces ponownego zakorzeniania się w kraju pochodzenia, jak i mechanizmy przenoszenia wiedzy, norm oraz praktyk społecznych między różnymi kontekstami migracyjnymi.
Z migracji wracają z całym bagażem doświadczeń, również zawodowych
Wyniki badania pokazały, że migracja powrotna nie jest powrotem do tego samego miejsca, z którego się wyjechało. Jest to proces głębokiej transformacji, który obejmuje zarówno jednostkę, jak i jej otoczenie społeczne.
– Kobiety wracają z nowymi umiejętnościami, innym sposobem postrzegania pracy, relacji społecznych i własnej sprawczości. Jednocześnie muszą negocjować te nowe zasoby w odmiennym kontekście społecznym i instytucjonalnym – wskazują autorzy badania.
Co więcej, przeżycia związane z migracją często wzmacniają poczucie autonomii, ale także kompetencje interpersonalne i międzykulturowe oraz gotowość do redefiniowania własnych celów życiowych.
Powrót do „domu” wiąże się dla tych osób także z utratą części wcześniejszych relacji społecznych i koniecznością ponownego budowania sieci kontaktów. Natomiast próby przenoszenia nowych norm i praktyk do środowiska powrotu nie zawsze spotykają się z pełną akceptacją – bywa, że stają się źródłem napięć lub niezrozumienia.
Migrantki z Ukrainy nauczyły się pracować inaczej. Po powrocie do kraju nie zawsze jest to doceniane
– Migracja powrotna okazuje się więc procesem dwukierunkowym. Migrantki dostosowują się do zmienionej rzeczywistości, ale jednocześnie same stają się czynnikiem zmiany w swoim otoczeniu – wskazują autorzy badania i podkreślają, że szczególnie wyraźnie widać to w sferze zawodowej.
Doświadczenie zdobyte podczas migracji zwiększa bowiem kapitał kompetencyjny powracających kobiet. Wracają one do kraju z nowymi kwalifikacjami, znajomością różnych kultur organizacyjnych, poznały też inne standardy pracy, przez co mogą mieć większe oczekiwania wobec konkretnych instytucji.
Jednak wykorzystanie tych zasobów w Ukrainie nie zawsze jest łatwe lub możliwe. Migrantki biorące udział w badaniu wskazywały, że „przekładalność” zdobytego doświadczenia jest mocno ograniczona poprzez m.in. różnice w strukturach organizacyjnych czy instytucjonalne ograniczenia rynku pracy funkcjonującego w warunkach wojennych.
Autorzy badania wskazują też, że decyzje o powrocie zazwyczaj wynikają z wielu czynników. Najczęściej są efektem splotu motywacji rodzinnych, emocjonalnych, tożsamościowych i praktycznych.
– Wśród najważniejszych pojawiają się potrzeba ponownego życia razem z bliskimi, chęć wychowywania dzieci w Ukrainie, poczucie przynależności do kraju oraz zmęczenie przedłużającym się statusem tymczasowości za granicą. Istotne są także względy ekonomiczne, zobowiązania opiekuńcze wobec starszych członków rodziny oraz potrzeba uczestniczenia w przyszłości własnego państwa – wskazują autorzy badania.
Coraz więcej Ukraińców przebywających w Polsce pracuje
Jak natomiast wygląda sytuacja zawodowa Ukraińców przebywających w Polsce? Z danych Urzędu ds. Cudzoziemców (UDSC) wynika, że od 2014 r. liczba Ukraińców posiadających ważne zezwolenia w Polsce zwiększyła się z 41 tys. do niemal 1,6 mln. Najszybciej ich liczba rosła po wybuchu wojny w 2022 r. Liczba wniosków o zezwolenia czasowe osiągnęła najwyższy poziom właśnie w 2022 r. – złożono ich wówczas 290 584, a w 2023 r. prawie 296 tys. W analogicznych latach o pobyt stały w Polsce starało się kolejno 13 496 i 13 334 naszych wschodnich sąsiadów.
Choć później nastąpił niewielki spadek, to poziom migracji nadal przewyższa dane sprzed pandemii. Według danych UDSC przedstawiających stan na 1 października 2025 r., od stycznia 2025 r. Ukraińcy złożyli łącznie 230 060 wniosków o legalizację pobytu w Polsce, przy czym większość dotyczyła zezwolenia czasowego (201 640), a pozostałe to wnioski o pobyt stały (8 478) i status rezydenta długoterminowego UE (19 942).
Z kolei według danych Głównego Urzędu Statystycznego za wrzesień 2025 r. w Polsce pracuje ponad 759 tys. Ukraińców (o 7,2 proc. więcej niż w analogicznym miesiącu 2024 r. oraz o 2,7 proc. więcej niż w sierpniu 2025 r.). Ukraińcy stanowią 67 proc. wszystkich cudzoziemców zatrudnionych w kraju.
Zdaniem ekspertów Grupy Progres, tak duża obecność pracowników z Ukrainy sprawia, że kwestie dostępu do rynku pracy i procedur legalizacyjnych stają się kluczowym elementem dyskusji o funkcjonowaniu gospodarki. Badania Grupy Progres wskazują jednak, że:
- 60 proc. respondentów uważa, że Polska powinna bardziej otworzyć rynek pracy dla cudzoziemców,
- 28 proc. nie ma zdania na ten temat,
- 12 proc. twierdzi, że takie zmiany nie są potrzebne.
Według Julii Nowickiej z Grupy Progres to wyraźny sygnał, że dostęp do legalnej pracy dla migrantów jest nadal utrudniony.
– W praktyce wiele osób napotyka na długie procedury administracyjne, a coraz częściej problem dotyczy także zatrudniania wysoko wykwalifikowanych specjalistów. Dla części pracodawców staje się to realnym wyzwaniem, szczególnie gdy nie znajdują się oni w wykazie przedsiębiorców o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej i nie mogą korzystać z uproszczonych ścieżek ani mechanizmów wsparcia przewidzianych dla podmiotów objętych programami rządowymi lub realizujących inwestycje z pomocą publiczną. W praktyce oznacza to, że wiele firm poszukujących specjalistów musi przechodzić standardowe, często długotrwałe procedury administracyjne, mimo że zapotrzebowanie na takie kompetencje jest realne i pilne – podsumowuje.
Wyniki Biznes Fakty:
- Na koniec stycznia 2026 roku 4,38 mln obywateli państw trzecich, uciekających z Ukrainy, posiadało status ochrony czasowej w UE, z największą liczbą w Niemczech, Polsce i Czechach.
- Ponad 1,5 mln Ukraińców powróciło już do ojczyzny, niosąc ze sobą nowe kompetencje i doświadczenia zawodowe zdobyte za granicą.
- Migracja powrotna przekształca jednostki i ich otoczenie, przynosząc nowe umiejętności i odmienne postrzeganie pracy.
- Na koniec października 2025 roku w Polsce pracowało ponad 759 tys. obywateli Ukrainy, stanowiąc 67% wszystkich zatrudnionych cudzoziemców.
- 60% respondentów badań Grupy Progres uważa, że Polska powinna bardziej otworzyć rynek pracy dla cudzoziemców, co sugeruje istnienie barier w dostępie do legalnego zatrudnienia.
- Procedury administracyjne i brak uproszczonych ścieżek dla pracodawców stanowią wyzwanie w zatrudnianiu specjalistów z Ukrainy.
Źródło wiadomości : www.pulshr.pl