Rząd w ciągu kilku tygodni zdołał obniżyć ceny paliw o ponad złotówkę za litr. Pasażerowie autobusów, pociągów i tramwajów nie doczekali się podobnego gestu. Część przewoźników podniosła ceny biletów ze względu na rosnące koszty energii i paliwa, które dotykają również ich. Skoro stać nas na ulgę dla kierowców, dlaczego nie zapewnić wsparcia pasażerom komunikacji zbiorowej?
Zerowy VAT na transport publiczny to obietnica z długim stażem. Jesienią 2023 roku Koalicja Obywatelska zaprezentowała dokument „100 konkretów na pierwsze 100 dni rządów”. Punkt 80. tego programu jasno deklarował: „wprowadzimy 0% VAT na transport publiczny, aby obniżyć ceny biletów dla Polaków”. Minęło nie 100, lecz ponad 900 dni, a ten punkt wciąż pozostaje niezrealizowany.
W marcu 2025 roku Ministerstwo Finansów, w odpowiedzi na interpelację poselską, przyznało, że obniżka VAT jest technicznie wykonalna (co potwierdza unijna dyrektywa). Resort oszacował potencjalny ubytek dochodów budżetowych na 1,8 miliarda złotych rocznie i zapowiedział dalsze analizy. W 2026 roku, po kolejnej interpelacji złożonej przez posłankę Paulinę Matysiak, resort powtórzył niemal identyczną odpowiedź. Analizy wciąż trwają, a decyzja nie została podjęta.
Tymczasem na arenie międzynarodowej zerowy lub obniżony VAT na bilety transportu publicznego staje się coraz powszechniejszym standardem. Luksemburg od 2020 roku oferuje całkowicie darmowy transport publiczny. Finlandia wprowadziła zerowy VAT na bilety kolejowe. Litwa, reagując na kryzys energetyczny, obniżyła ceny biletów kolejowych o 50% na dwa miesiące. Niemcy z kolei uruchomiły DeutschlandTicket – bilet za 49 euro (później 58 euro) umożliwiający korzystanie z regionalnego transportu publicznego w całym kraju.
Polska, wydając na pakiet CPN dla kierowców kwoty wielokrotnie przekraczające koszt wprowadzenia zerowego VAT na bilety, wciąż nie podjęła tej decyzji. Posłanka Matysiak stawia pytanie: czy obniżenie VAT dla branży beauty było priorytetem rządu, a dla biletów już nie?
Zintegrowany bilet jak w Austrii, ale na razie na Pomorzu
Równolegle z apelami o zerowy VAT, pojawia się bardziej ambitna propozycja. Jakub Łoginow, dziennikarz transportowy i ekspert ds. transgranicznego transportu autobusowego, opublikował Pomorską Petycję Transportową. Domaga się w niej nie tylko jednorazowej obniżki cen, ale systemowej reformy transportu publicznego.
Jego propozycja czerpie inspiracje z rozwiązań wdrożonych w Austrii (KlimaTicket – jeden bilet na cały kraj za 1095 euro rocznie), na Słowacji (IDS Východ – zintegrowany system taryfowy obejmujący kilka regionów) oraz w Niemczech (DeutschlandTicket). Łoginow sugeruje przeprowadzenie pilotażowego programu w województwach pomorskim i zachodniopomorskim, z wykorzystaniem wsparcia budżetu centralnego. Celem byłoby stworzenie jednolitego systemu taryfowego integrującego kolej, autobusy regionalne, komunikację miejską oraz transport morski.
Szacowany koszt takiego rozwiązania dla dwóch województw to około 500 milionów złotych rocznie. To kwota niższa niż miesięczne wydatki budżetu na pakiet CPN. W zamian pasażerowie zyskaliby unikalne w skali Polski rozwiązanie: jeden bilet na wszystkie środki transportu, przejrzysty cennik, skoordynowane autobusy dowozowe oraz koniec chaosu związanego z brakiem kompatybilności biletów (np. bilet SKM nie działa w autobusie, a bilet Polregio nie obejmuje przesiadki na komunikację miejską).
Petycja postuluje również cofnięcie niedawnych podwyżek cen biletów SKM i Polregio, włączenie autobusów regionalnych do kolejowej Taryfy Pomorskiej, stworzenie ogólnopolskiej wyszukiwarki połączeń wraz z bazą przystanków, a także intensywny marketing transportu publicznego. Obecnie wielu Polaków nie jest świadomych istnienia połączeń autobusowych do ich miejscowości.
1,8 mld zł rocznie – duża czy mała kwota?
Szacowany przez Ministerstwo Finansów roczny koszt zerowego VAT na bilety, czyli 1,8 miliarda złotych, może wydawać się znaczącą kwotą. Warto jednak umieścić ją w szerszym kontekście. Pakiet CPN pochłania z budżetu środki wielokrotnie wyższe. Według analityków, przy obecnym poziomie konsumpcji paliw, miesięczne ubytki wynoszą od 1,5 do 2 miliardów złotych, co w skali roku daje około 15-20 miliardów złotych. Środki przeznaczone na pakiet CPN w ciągu jednego miesiąca pozwoliłyby na całoroczne finansowanie zerowego VAT na bilety, a nawet pozostałaby nadwyżka na stworzenie zintegrowanej wyszukiwarki połączeń.
Przeczytaj także:
- Miasta mówią, jak droższe paliwo uderzy w mieszkańców. „Nieuniknione”
- Uciszyli królów życia gadających przez telefon. Tak musi być wszędzie
- Chodniki im już nie wystarczą. Hulajnogi anektują pociągi i tramwaje
Jednakże, sam zerowy VAT nie zapewni budowy autobusu do odległej miejscowości, nie uruchomi wieczornych kursów ani nie zwiększy częstotliwości połączeń kolejowych. Tańsze bilety bez poprawy oferty transportowej są pustą obietnicą. Być może rząd zwleka z decyzją, ponieważ zdaje sobie sprawę, że zerowy VAT, choć politycznie atrakcyjny, nie przyniesie fundamentalnych zmian bez inwestycji w ofertę i integrację systemową.
Pasażerowie wciąż czekają na realne zmiany. Kierowcy już tankują taniej, obietnica numer 80 pozostaje niezrealizowana, a autobusy do wielu polskich miejscowości nadal kursują raz dziennie – o ile w ogóle kursują.
### Wyniki Biznes Fakty: * **Koszt pakietu CPN:** Szacowany na 15-20 miliardów złotych rocznie, co stanowi wielokrotność kosztu zerowego VAT na transport publiczny. * **Koszt zerowego VAT na bilety:** Oszacowany przez Ministerstwo Finansów na 1,8 miliarda złotych rocznie ubytku dochodów budżetowych. * **Propozycja pilotażowa:** Koszt dla dwóch województw (pomorskie, zachodniopomorskie) szacowany na 500 milionów złotych rocznie. * **Przykładowe ceny zagraniczne:** * Luksemburg: Całkowicie darmowy transport publiczny od 2020 roku. * Niemcy (DeutschlandTicket): 58 euro miesięcznie za regionalny transport publiczny w całym kraju (stan na 2026 rok).
Informacje przygotowane na podstawie materiałów : spidersweb.pl